Noiz sortua: 2019-01-20 00:30:00

LAUHAZKA

Egia, deskargu

Michael Radford zuzendariaren <em>1984</em> filmaren fotograma bat, George Orwellen izen bereko nobelan oinarritutakoa.
Michael Radford zuzendariaren 1984 filmaren fotograma bat, George Orwellen izen bereko nobelan oinarritutakoa. BERRIA Tamaina handiagoan ikusi

Juanjo Olasagarre -

2019ko urtarrilak 20

Garai ilunak bizi gaituzte, ez dut neuk esaten Hannah Arendtek baizik, Totalismoaren Jatorriak liburuan: «Totalismoaren subjektu ideala ez da nazi edo komunista konbentzitua, baizik eta jendea zeinarendako ez baita desberdintasunik gertakari eta fikzioaren artean (h.d., esperientziaren errealitatea) eta gezurrezko eta egiazkoaren artean ( h.d. pentsamenduaren arauak)».

Aipua The Death of Truth liburutik jaso dut. Egilea Michico Kakutani da, New York Times-eko betiko kritikoa. Kakutaniren eskuetatik iragan da azken 30 urtetako literatur anglosaxoi gehiena; gupidagabea izateko omena izan du, eta idazleek beldurra izan diote; eta hala baldintzatu ditu Jonhatan Frazer, Norman Mailer, Ian Mcwean, Martin Amis edo Zadie Smith bezalako idazleen ibilbideak, batzuetan goraka, eta besteetan beheraka. 2017an utzi zion NYTeko kritikari buru izateari, eta 2018an Egiaren Heriotza hori argitaratu du. Trumpen garaian, Trump sintoma hartuta egiari gertatzen ari zaiona aztertzen du, dexentetan, eta hori da interesgarriena nire ustez, filosofiaren makulua erabili beharrean literaturarena erabiliz.

Kakutaniren tesia zera da: postmodernitateak egia zalantzan jarririk eta erlatibizatuz atea ireki dio egiarik ez dagoelako usteari, ez behintzat egia orokor eta onartua. Kakutamik dio Dekonstrukzioaren bidetik testuen esanahia errealitate objektiboan beharrean beste testu batzuetan oinarritzeak zalantzan paratu duela egia badenik, eta izatekotan, orokorra eta denondako denik. Horrek, jarraitzen du, Historiaren kasuan, esaterako, historiaren interpretazioan eragile eta historiagile izan ez diren beste subjektu batzuk (emakumeak, subjektu kolonialak) lekua egiteko balio izan badu ere, egitateen indarra galarazi du. Eta hartara 60ko hamarkadan akademiaren eskutik keinu askatzailea izan zitekeenaz, eta izan zena, diot nik, eskuina jabetu eta egiarik ez dagoela aldarrikatzen hasi da. Hortik Trumpera ez dago jauzi handirik, dio Kakutanik, izan ere, egia norberak dioena baldin bada norberak asma dezake Twitterren bidez, egitateak zein diren batere axola barik.

Niretako egia ez da nonbait gordeta dagoen altxor moduko bat (Platon eta Teologia Kristaua); ez eta, kontrara, ispilu joko batean Derridak milaka aldiz islarazi duen errainua zeina nahasiaren nahasiz antzeman ezina den. Uste dut egia konstrukto sozial bat dela, eta gizartearen oinarrizko adostasuna behar duela egitateekiko, izango bada. Ez da, hortaz, materia bakarrik, ez eta diskurtsoa soilik baizik eta bien arteko elkar eragina.

Kakutamik dio, arrazoiz, egiaren inguruko kontsentsu hori hautsi denez, egia «partisanoa» bilakatu dela, alegia, parte baten egia. Analisian zehar Orwellen 1984 eta Huxleyren Mundu Zoriontsua erabiltzen ditu biak arrazoi dutela argudiatuz.

Totalitarismoaren baitan egiak izan zezakeen Anaia Handiarengandiko kontrolaren beldur zen Orwell, eta horretaz ohartarazten gaitu nobelak; Huxleyren distopian, aldiz, egiarik ez dago, horren dago populazioa txikikeriatan engaiatua, ezen egiarik ez baitu behar. Kakutamik dio gaur egungo mendebaldeko gizarteetan biren arteko nahasketa bat dugula, distopia ez dela gauzatu Anaia Handiaren bortxaz (jakiten uzten digutenaren arabera behintzat) baizik eta hedonismoaren eta gogogabetasunaren ondorioz egia hutsala bilakatu delako.

Hartara, egitateen eta esaten denaren arteko lotura hautsirik, kolpatua suertatzen da fikzioa eta errealitatearen arteko ituna literaturan; fikzioa errealitatea denez eta errealitatea fikzioa, fikzioaren errealitatea irakurri eta interpretatzeko gaitasuna urritu egin da.

Ni, beste idazle lagun batzuekin batera (Volgako Batelariak) postmodernoa izan nintzen 2000 urte inguruan. Ez dut nire burua «esan nizun» aurpegiratuko lidaketenen aurrean desenkusatuko, besteak beste, barrera, kritikara, arinkeriara eta ironiara emandako saio hark egiaren bat kolokan paratzeko balio izan zuelako, baina, aitortu behar dut orain begi kritikoz ageri zaidala nire orduko joera hura, batzuetan zinismo ukitua ere bazuena.

Kazetariak galdetu zionean bere indibidualetik kolektiborako bideari buruz zera zioen Nacho Vegasek aurrekoan egunkari honetan: «Hitz egiten genuenean kolektiboaz, dimentsio soziala zuten kontuez, distantziazko begirada geneukan; baita zinikoa ere», eta gero gehitzen zuen: «Mundua aldatu da, ez ni». Ni ez nago erabat ados, mundua orain bezain deseginik zegoen, baina nerau nintzen egia bakar hura balio ez ziona. Horregatik egiten nion barre, nire lekua egiteko. Postmodernitateak erraztu du Trumpen etorrera? Akaso Marxen hura parafraseatuz esan daiteke postmodernitatea izan dela azpiegiturak jantzi duen gainegituraren parte bat. Postmodernitatea iratzarri zenean, Trump zegoen han.

Goizeko buletina

BERRIAren papereko edizioaren gai nagusiak biltzen ditu egunero (astelehenetan salbu). Goizean goiz iristen da zure posta elektronikora.

Albiste gehiago

Maiatzaren 26an eguneratua, 20:00etan. ©BERRIA

Koronabirusaren azken datuak

Berria

Azkeneko 24 orduetan zazpi pertsona hil dira COVID-19 gaitzaren eraginez, 11 positibo atzeman dituzte PCR probekin, eta lau gaixo ospitaleratu dituzte. Euskal Herrian 28.634 gaixok eman dute positibo guztira, koronabirusa atzemateko probaren bat eginda. Horietatik 2.027 hil dira. Grafikoak, albiste barruan.

Brasiliako dendetako langileak, COVID-19 proba egiteko ilaran. ©Joedson Alves / EFE

5,6 milioi gaixotu dira munduan, eta 350.000 baino gehiago hil

Berria

Munduan 5.594.175 kasu positibo baieztatu dituzte, eta 350.531 lagun hil dira COVID-19aren eraginez. Oraindik ez dira sendatu kutsatutakoen erdiak ere. Johns Hopkins Unibertsitatearen arabera, 2.288.579 dira sendagiria jaso dutenak.

Kubako mediku espezialistak Italiara iritsi berritan, pandemiari aurre egiten laguntzera ©ERNESTO MASTRACUSA / EFE

Politika berdeak pandemiaren aurka

Arantxa Elizegi Egilegor

Mundu osoko 40 milioi osasun langile ordezkatzen dituzten 350 erakundek eskatu diete G20ko kideei balia dezatela krisia kutsaduraren eta klima aldaketaren aurkako neurriak hartzeko

<b>Laborategia.</b> Lan eskerga egiten ari dira zientzialariak birusa menderatzeko. ©S. MOREIRA / EFE

Bio zigiluaren balio erantsia

Xabier Martin

Maskaren ekoizpenean erreferentzia bihurtu da Euskal Herria, baina laborategian ere ari dira birusaren aurka biozientziaren esparruan jarduten duten euskal enpresak

Irakurle agurgarria:

Honaino iritsi zarenez, eskaera bat egin nahi dizugu: irakurtzen ari zaren edukia eta egunkaria babestea, konpromiso ekonomikoa hartuz. Publizitatea eta erakundeen diru-laguntzak ez dira nahikoa BERRIAren etorkizuna bermatzeko. Sarean eskaintzen dizugun edukia irakurtzen duzuen milaka irakurleek proiektuari ekarpena eginda, urrutira iritsiko ginateke.

Kazetaritza libre, ireki eta independentea egin nahi dugu euskaldunontzat. Euskaraz informatzea delako gure eginkizuna, eta zure eskubidea.Lagun gaitzazu bide horretan. Idatzi gurekin etorkizuna. Geroa zugan.

Martxelo Otamendi
BERRIAko zuzendaria

Izan zaitez BERRIAlaguna

Izan zaitez BERRIAlaguna

BERRIAlagunei esker eskaintzen dugu balioz osatutako informazioa. Egizu ekarpena gure eginkizunarekin segi dezagun.

Izan zaitez BERRIAlaguna