Noiz sortua: 2016-03-12 00:30:00

ARKUPEAN

Hiri berorika egingo dizut

Joxerra Garzia -

2016ko martxoak 12

Hamabi bat urte bete berri, kristo guztiari «hi» esaten omen zion gure Patxikuk. Behin, aitak errieta egin dio, edonori ezin zaiola hika hitz egin, are gutxiago apaiz jaunari.

Handik laster, kalean doala, hara non etortzen zaion, espaloian pare-parean, Don Antonio apaiza. Aitaren errieta gogoan, Patxikuk: «Arratsalde on, apaiz jauna, zer moduz da berori?» Don Antoniok, horrelakorik espero ez, eta: «Joño, Patxiku, nolatan ba hik niri berorika?». Mutikoak, orduan, aitarenak aitaren batean ahaztuta: «Aitak esan zidak hiri berorika egiteko!».

Berorika guztiz galtzeko bidean doa, zorionez. Hitanoa ere bai, baina horri, nire ustez, eutsi egin behar genioke, kosta ahala kosta.

Nik neuk, ikasleei hika hitz egiten diet (ia) beti. Gero, ikasle ohi izatera bihurtzen direnean, saiatzen naiz haiek ere nirekin hika hitz egin dezaten. Animatzen direnen e-mailetan eta, sarri nahasten dira, esaldi berean, hika eta zuka. Hala ere pozik ni, ez baita hori hitanoarekin dugun arazo nagusia.

Munduan ez dago hiztunik, kideekin eta nagusiekin berdin hitz egitea gustuko duenik, eta premia hori hor dago, eskolan eta hedabideetan hitanorik ez balego bezala jarduten tematzen garen arren. Kidetasuna markatzeko baliabidea da hitanoa. Bere arauak ditu, jakina, baina garrantzitsuena ez dira arauak, hiztunarentzat bete dezakeen funtzioa (eta hari egin diezaiokeen onura) baizik.

Euskal hiztunek (ere) beti sentituko dute kideekin «nagusiekin ez bezala» hitz egiteko premia. Adin batetik behera ez dago euskal hiztun elebakarrik, eta euskarak (hezkuntza sistemaren eta hedabideen bidez osatu dugun euskara-edo horrek) ez badie horretarako aukerarik eskaintzen, beste hizkuntzara joko dute solaskidearekiko gertutasuna markatzeko, euskarazko jario ederrean «tío» eta gisakoak txertatuz hiruzpalau hitzez behin.

Muturreko bi joera txatxu antzematen ditut nik, hitanoaren erabilerari dagokionez. Batetik, guraso eta irakasle hiper-demokratak daude, seme-alabei eta ikasleei eurekin hika hitz egiten uztearen aldekoak. Ideologiak ideologia, astakeria latza da hori, gazte jendeari nagusiekin hika aritzeko baimena emanez gero hitanoak ez bailuke balio izango solaskideen arteko kidetasuna markatzeko. Eta gaur egun euskarak horretantxe du, erregistro informal-ludikoetan, gabeziarik larriena.

Beste muturrean, berriz, hezkuntza sistema eta hedabideak daude, euskarazkoak. Hor hutsaren hurrengo presentzia du hitanoak. Progre-usteena baino dezentez okerragoa da hori, nire aburuz. Ezagutzaren eta erabileraren arteko koxka gero eta handiagoa da euskararen kasuan, eta dena ez da alboko estatu gaiztoen erru, guk ere badugu horretan geure erru puxka. Hori onartzen ez dugun bitartean, nekez antolatuko dugu euskara politika egokirik.

Geure premietatik abiatuta antolatu behar genituzke nazio izaerari eusteko ditugun tresna nagusiak, batez ere hezkuntza sistema eta hedabideak. Kultura normalduetan ez bezalako eskola eta hedabideak behar baditugu, izan dezagun ausardia eskola eta hedabide ez-normalak antolatzeko.

Hezkuntza sistemarena alde batera utzita, Gaztea Irratiarena zait lazgarriena. Badakit latoso samarra naizela kontu horrekin, baina neure buruari zin egin diot aukera dudan aldiro saiatuko naizela Gazteak kontu hauetan erakusten duen utzikeria salatzen. Horrek ez du inola ere esan nahi Gaztea gutxiesten dudanik. Aitzitik, gazteen artean halako presentzia baitu, argi eta garbi daukat gazte hizkeran eragiteko tresna ezin hobea litzatekeela... hartara jarriko balitz.

Gazteari gazte hizkeran eragitea (eta tarteka hika jardutea) ere badagokiola erabaki eta behar diren neurriak hartzea eskatzen diot, beraz, zuka gutxi dela berorika, horretarako eskumena duen horri.

Goizeko buletina

BERRIAren papereko edizioaren gai nagusiak biltzen ditu egunero (astelehenetan salbu). Goizean goiz iristen da zure posta elektronikora.

Albiste gehiago

Maiatzaren 28an eguneratua, 18:00etan. ©BERRIA

Koronabirusaren azken datuak

Berria

Azkeneko 24 orduetan hiru pertsona hil dira COVID-19 gaitzaren eraginez, 23 positibo atzeman dituzte PCR probekin, eta sei gaixo ospitaleratu dituzte. Euskal Herrian 28.976 gaixok eman dute positibo guztira, koronabirusa atzemateko probaren bat eginda. Horietatik 2.037 hil dira. Grafikoak, albiste barruan.

Baionako ospitalea, artxiboko irudi batean. ©Guillaume Fauveau

Mugak irekitzeko eskariak ugaritu egin dira

Berria

Edouard Philippek aipatu du mugako kontrolak kentzeko aukera. Ekainaren 15etik aitzinera izanen litzateke. Iñigo Urkulluk eta Alain Roussetek eskari horixe egin dute; Urkullu Espainiako presidenteari zuzendu zaio, eta Rousset, Frantziakoari, gutun bidez. «Akitania Berria-Euskadi-Nafarroa Euroeskualdean mugaz gaindiko mugikortasuna errazteko» eskatu diete. Nafarroako Gobernuak ere bat egin du eskari horrekin.

Gipuzkoaren eta Lapurdiren arteko mugako saltokiak. Muga ekainaren 15ean zabaltzea «litekeena» dela esan du Edouard Philippe Frantziako lehen ministroak. ©Jon Urbe / Foku

Ipar Euskal Herria bigarren fasean sartuko da ekainaren 2tik aitzina

Oihana Teyseyre Koskarat

Ostatuak zabalduko dituzte, baina neurri zorrotzak errespetatzeko baldintzarekin. Hirugarren fasea ekainaren 22an hastea espero dute.

Irun eta Hendaia arteko muga, apirila erdian ©Guillaume Fauveau

«Mugaz gaindiko mugikortasuna zabaltzeko» eskatu dute Urkulluk eta Roussetek

Berria

Gutun bat bidali dio Iñigo Urkullu EAEko lehendakariak Espainiako Gobernuko presidenteari, «Akitania Berria-Euskadi-Nafarroa Euroeskualdean mugaz gaindiko mugikortasuna zabaltzeko». Gutun beraren kopia helarazi dio Alain Rousset Akitania Berriko presidenteak Edouard Philippe Frantziako Gobernuko lehen ministroari.

Irakurle agurgarria:

Honaino iritsi zarenez, eskaera bat egin nahi dizugu: irakurtzen ari zaren edukia eta egunkaria babestea, konpromiso ekonomikoa hartuz. Publizitatea eta erakundeen diru-laguntzak ez dira nahikoa BERRIAren etorkizuna bermatzeko. Sarean eskaintzen dizugun edukia irakurtzen duzuen milaka irakurleek proiektuari ekarpena eginda, urrutira iritsiko ginateke.

Kazetaritza libre, ireki eta independentea egin nahi dugu euskaldunontzat. Euskaraz informatzea delako gure eginkizuna, eta zure eskubidea.Lagun gaitzazu bide horretan. Idatzi gurekin etorkizuna. Geroa zugan.

Martxelo Otamendi
BERRIAko zuzendaria

Izan zaitez BERRIAlaguna