LAUHAZKA

Zeinu 'vintage'-ak

Barrokoko maisutzat joa den Rembrandt margolariaren <em>Nicolaes Tulp doktorearen anatomia irakaspena</em> (1632).
Barrokoko maisutzat joa den Rembrandt margolariaren Nicolaes Tulp doktorearen anatomia irakaspena (1632). BERRIA Tamaina handiagoan ikusi

Juanjo Olasagarre -

2018ko azaroak 4

Minimalismoaren atzean monoteismoa ezkutatzen da; politeismoaren atzean, barrokoa; puritanismoa da minimalismoaren beste izen bat; edo, minimalismoa da informatikaren lengoaiaren beste mozorroa. Horrelako aforismoak, ez dakit irakurri ditudan ala neuk sortuak diren, iradoki dizkidate Franco Berardi edo Joseba Gabilondoren lanek. Biek ala biek barrokoaren deskribapena eta «aldarria» egiten dute gaur egungo gizarte eta artearen egoeraren deskribapena egiterakoan. Barrokoa. Barrokoa da adjektiboa gaurko gizartearen simulakroa, esanahia eta zeinuaren arteko lotura gabezia seinalatzerakoan. Horrexegatik beragatik, askatasunerako atetzat jotzen du Joseba Gabilondok, euskaldunok zeinu eta esanahaiaren artean «gure» lotura ezar dezakegulakoan; bestalde, ez zait argi gelditzen, Berardik zein zentzu ematen dion.

Baina gure gaurko gizartean, eta etorkizunekoan, izango ote da gizarte bat non zeinuak esanahi bakarrarekin loturik izango diren? Beste modu batez galdetzeko, egiarik ezarri ahal izango da berriro; ala, Trumpek ongi adierazi bezala, egia botereak nahierara ezarritako zeinu eta esanahairen arteko lotura izango da?

Berardiren ustez, digitalizaioak ezinezko egin du hori, eta, paradoxikoki, lengoaia zero eta batetara mugatu denean, hori da egunero erabiltzen dugun lengoaia informatikoaren oinarria, barrokoa agertu da. Alegia, simulakroa, zeinu askeak, demasia, indeterminazioa, eta, estimulu gehiegien aurrean, arreta falta.

Barrokoaren salaketaren baitan sartu beharko lirateke bi adierazpen zuhur: bata, Jon Alonsorena, zeinetan esaten baitzuen euskaldunok berandu ailegatu garela, berriz ere, ordua mundu bizitzera, noiz eta artea eta literatura zeinu huts, esanahirik gabeko zeinu bihurtu direnean, hasi gara gu, euskaldunok, zeinuak ekoizten; bigarrena, Bernardo Atxagarena, zeinak adierazi baitu gaur egun euskal literaturako liburuek ez dutela zeinu izaten irauten egun bakarra ere, hilda daudela argitaratu eta hurrengo egunean.

Interregnoan gaude, interregnoan mendebaldeko kultura eta gizartea, eta guk, euskaldunok, interregno horretan altxatu dugu burua.

Galdera da: zer ekoitzi behar dugu esanahi bat igor dezagun? Eta erantzuna zera da: ez dago argi, zeinuek esanahairik ez dutenean, edo behintzat esanahi nagusirik ez dutenean.

Kultura deitzen den hori ekoiztea erabaki dugu, usadioak dioen bezala: liburuak argitaratu, antzerki lanak ekoitzi, telebista programak, hitzaldiak, filmak... Nola interpretatzen dira, nola irakurtzen dira? Ez dakigu, zeinu hutsak dira, esanahia ezin bilaturik. Ez da euskaldunon arazoa, baizik eta, esan bezala, mendebaldeko kulturalena; alegia, sentsibilitate eta pertzepzioarena. Estimulu birtual gehiegi dugu eta gure zeinuak interpretatzeko ahalmena aldatzen ari da. (Beharbada, bertsolaritza da, zeinu aurremodernoa den neurrian, gelditzen zaigun zeinu interpretagarri bakarra).

Nola konpondu zen aurrekoan barrokotasun hori? Neoklasizismora itzuliz, zeinuak beren esanahiarekin lotuz: zutabe dorikoak perfekzioarekin, esaterako; edo antzerki lanak denbora eta espazio batasunarekin.

Ez dirudi oraingoan hala konpon daitekeenik, ez dagoelako zeinuei esanahai bakarra lotaraziko dien legerik. Tontakeria da, beraz, minimalismoa aldarrikatzea, edo ordena ezarriko duen autoritatea, edo orden estetiko bakarra ezarriko dela sinestea orain arte historia estetikoan erritmoan funtzionatu duen penduluaren legea astinduz. Mundu birtuala dela eta, 20 urtean giza pertzepzioa aurreko mendeetan baino gehiago aldatu dela diote antropologoek, eta baieztapen horren sakontasuna zehazteko neurologo eta biologoen zain bagaude ere, aldatu aldatu da. Errotik. Beraz, ematen du kultura bat sortzeko ahaleginetan gabiltzala, okerreko tresnak erabiltzen ari garela, kultura dagoeneko lurraldegabeturik dagoelako; irudiarekin lotuta dagoelako; hizkuntza irudiaren morroi delako; eta, arreta faltagatik, birtualitatearen berezko ezaugarriak, sentsibilitateak, ezin duelako hainbeste estimulu interpretatu, pentsamenduak, kritikoa dei diezaiogun, behar duen denborarik ez patxadarik ez dugulako hartzen.

Niri, liburuak gustatzen zaizkidan honi, vintage egiten zait etzanda orduak eta orduan Proust irakurtzen eman zituen neure buru hura, orain, arretari luze eusteko abilezia eta, ondorioz, testu luze eta mamitsuen zailtasun nimiñoaren aurrean mugikorra eta internetera joaten zaidalako burua eta eskua. (Dena dela, oraindik ere vintage-ago iruditzen zait biak baztertzeko ideia).Beraz, pentsa euskararen balioaz, kulturaren beharrezkotasunaz, pentsamendu kritikoaz, liburuen argitasunaz konbentzitu nahi dudan Bilboko, demagun, gazte batengan. Konbentzitzeko keinua bera, hori bai dela vintage!

Goizeko buletina

BERRIAren papereko edizioaren gai nagusiak biltzen ditu egunero (astelehenetan salbu). Goizean goiz iristen da zure posta elektronikora.

Albiste gehiago

Covid-19 daukaten gaixoak zaintzen duten bi erizain besarkatzen 55 egun gaixo zeraman gizon bat sendatzean. ©Andoni Lubaki / Foku

Koronabirusaren azken datuak

Berria

Euskal Herrian 31.166 gaixok eman dute positibo guztira, koronabirusa atzemateko probaren bat eginda. Horietatik 2.150 hil dira. Grafikoak, albiste barruan.

Bi erizain, Galdakaoko ospitalean (Bizkaia) maiatzaren 6an, 55 egun gaixorik zeramatzan gizon bat sendatu zela ospatzen. ©ANDONI LUBAKI / FOKU

Koronabirusaren lehen kolpea Euskal Herrian: 2.152 hildako lau hilabetean

Mikel P. Ansa

Martxoaren 1etik ekainaren 30era, lau hilabete. Neguaren azken hondarra, eta udaberri guztia. Koronabirusaren pandemiak hankaz gora jarri du Euskal Herria, eta bizimoduak astindu ditu. Pandemiaren lehen olatuaren balantzea egin du BERRIAk, hamazazpi grafiko eta hamazazpi galdera hauekin.

 ©JON URBE / FOKU

Maskara, paisaiaren parte, era orokortuan ez bada ere

Arantxa Iraola - Amaia Ramirez de Okariz Kortabarria - Edurne Begiristain -Olatz Silva

Birusak hedatzen segitzen duela erakutsi dute azken egunotako datuek; izurriari euste aldera, beraz, maskararen erabileraren aldeko ahotsak ozentzen ari dira. Ez da uniformea erabilera. Errenterian, Hendaian eta Urruñan, Gasteizen eta Barakaldon izan da BERRIA erabilera aztertzeko.

Ordiziako herritar batzuk maskarak jantzita, atzo. ©JAVIER ETXEZARRETA / EFE

Agerraldiak ugaritu egin dira

Irati Urdalleta Lete, Iosu Alberdi Igor Susaeta

Beste bi foku agertu dira Nafarroan: Tuterakoan 23 pertsonak eman dute positibo, eta Iruñekoan, bostek. Ordiziakoan 58 dira kutsatutakoak; Murgarentzat, ez dago konfinamendua ezartzeko beharrik

Irakurle agurgarria:

Honaino iritsi zarenez, eskaera bat egin nahi dizugu: irakurtzen ari zaren edukia eta egunkaria babestea, konpromiso ekonomikoa hartuz. Publizitatea eta erakundeen diru-laguntzak ez dira nahikoa BERRIAren etorkizuna bermatzeko. Sarean eskaintzen dizugun edukia irakurtzen duzuen milaka irakurleek proiektuari ekarpena eginda, urrutira iritsiko ginateke.

Kazetaritza libre, ireki eta independentea egin nahi dugu euskaldunontzat. Euskaraz informatzea delako gure eginkizuna, eta zure eskubidea.Lagun gaitzazu bide horretan. Idatzi gurekin etorkizuna. Geroa zugan.

Martxelo Otamendi
BERRIAko zuzendaria

Izan zaitez BERRIAlaguna

Izan zaitez BERRIAlaguna

BERRIAlagunei esker eskaintzen dugu balioz osatutako informazioa. Egizu ekarpena gure eginkizunarekin segi dezagun.

Izan zaitez BERRIAlaguna