Albistea entzun

LAUHAZKA

Itxita gaude

Artea, teknologia eta zientzia uztartu zituen Madrilgo erakusketa batean hartutako irudia.
Artea, teknologia eta zientzia uztartu zituen Madrilgo erakusketa batean hartutako irudia. FERNANDO ALVARADO / EFE Tamaina handiagoan ikusi

Katixa Agirre -

2022ko martxoak 27

Horrela garatzen da nire fantasia erotikoa. Igande goiza da, udaberri hasierako lehenengo eguzki-izpiek etxebizitza betetzen dute. Bapo gosaldu ostean ohera itzuli naiz eta, horrela, kafearen zaporea oraindik ahosabaian, mesanotxean utzitako liburua berrartu eta irakurtzera jarri naiz. Inguruan, isiltasuna. Eta ni, liburuan.

Eta nire gorputza? Hor nonbaiten, seguru, baina laster ahaztuta. Hala da, liburuan barneratua, ahaztu dut eguzki izpien epela azalaren kontra, kafe arrastoen garratza ahoan. Ez dut gorputzik. Zentzu bakar batek inporta du, ikusmenak, zeinuak ikusi eta interpretatzeko gauza egiten nauena. Hortik kanpo, ezer ez. Barruan gertatzen da gertatu beharrekoa: imajinazioa, abentura, bidaia.

Bruno Snell helenistak frogatu zuenez, greziar arkaikoek ez zeukaten hitz bat gorputzari, bere osotasunean, deitzeko. Soma, orduko hartan, orain dela hogeitazortzi mende arte, gutxi gorabehera, gorpua baino ez zen, bizitzarik gabe geratzen zen oskola. Bestelako hitzak zerabiltzaten gorputz bizia aipatzeko: melos (gorputz atalak) edo chrós (azala), baina ez zegoen hitz bat gorputzaren osotasuna eta autokontzientzia izendatzeko.

Snellen teoria faszinantea da benetan eta historiako inflexio puntu horietako batera garamatza. Garai arkaikoan asmatzen da alfabeto greziarra, eta historiako lehenengo alfabetizazio prozesu orokorra ematen da Grezia osoan. Goitik behera eraldatzen da gizartea eta kultura. Literaturaren historiaren momentu klabeetako bat ematen da orduan: tradizio orala eta idatziaren arteko trantsizioa. Trantsizio horrek utzi dizkigun testuak aztertuz, Snellek uste du erraz identifikatu daitekeela greziar arkaikoek gorputz bat —organikoa, beste errealitate fisikoetatik banatua, osoa— zutela deskubritu zuten momentua. Garaiko poeta lirikoen lanetan somá ez da gorpua, gorputza izaten hasten da. Eta zer dago gorputzaren barnean, norbait hiltzen denean ihes egiten duena atzean oskola baino ez utziz? Horrek izan behar du izpiritua, arima, zer bestela! Mendebaldeko pentsamenduaren sortze-momentua da hau, giza autokontzientziaren iraultza, subjektibitatearen hasiera, Snellek izpirituaren deskubrimendua deitzen duena. Somá bat dugu, beraz, eta txanponaren beste aldea, psyche bat. Gorputza-arima dualismoaren aurreneko pausoak dira.

Buelta gaitezen orain neure fantasiara. Ohean nago, gogoan hartu, liburu liluratzailea esku artean. Nire gorputza ohean dago, bai, baina nire arima? Anne Carsonek kontatzen digunez, zerbait oso sakona eta definitiboa gertatzen da alfabetizatzen garenean. Ahozko gizarte batean bizi den gizakiak inguruan gertatzen denarekiko erabat zabalik egon behar du. Zentzu guztiak atezuan. Izan ere, edozein momentutan irits daiteke estimulua. Hitzak airean harrapatu behar dira, edo haizeak eramango ditu. Norberak ezin du erabaki noiz entzun, liburu bat irakurtzea erabakitzen dugun bezala, beraz etengabe adi egotera kondenatua dago, begiak, sudurrak, belarriak puntan. Mundua eta norbera bat dira, korrontea ez da eteten.

Aldiz, irakurtzera jartzen garenean oso bestelakoa da jarrera. Zentzu bakarra behar dugu, ikusmena, eta ez hori bakarrik, beste zentzumenek traba egingo digutelakoan, horiek blokeatzen saiatu behar gara (aurikularrak ipintzen ditut nik autobusean irakurri nahi dudanean, inguruko elkarrizketak ez entzuteko). Gure arreta eta energia kontrolatzen ikasten dugu irakurtzen ikasten dugunean. Pertzepzioaren berrantolaketa honetan ikusten du Carsonek subjektibitatearen benetako sorburua. Irakurlea itxi egiten da, bere baitara bildu, mundutik erabat apartatu. Indibiduo bat dela konturatzen da horrela, jardun mentala kontrolatuz, mundutik bereizi daitekeena.

Ordutik, hogeitazortzi mende joan dira, gutxi gorabehera, mundutik geroz eta gehiago bereizten joan gara. Inguruari begiratu beharrean esku ahurrean daramagun pantailari begiratzen diogu etengabe. Eta geure izpiritua hainbeste hazi da, ezen askotan egia bakarra dirudien. Ez gaude zabalik, aitzitik, geroz eta itxiago gaude, geure subjektibitatearen kobazuloan berritzen ez den oihartzunari adi. Lurra laua izatea edo elurra, berez, estratosferatik bidaltzen diguten plastikoa, iritzi kontua bihurtu da. «Bueno, hori zure iritzia da» euskal txiosferaren memea dugu, eta ez alferrik.

Hain ziur gaude gure nartzisismo patologiko horretan, ezen Telegramera iristen bazaigu ausazko bideo bat, kaotikoa eta ulertezina, Ukrainako gerrakoa izan daitekeena edo ez, atzo grabatua izan daitekeena edo orain dela hamar urte, berehala sentitzen garen kapaz gure bisio geopolitikoaren xake-taulan kokatzeko. Gure subjektibitatea indartzera baino ez da etorri bideo hori, gure posizio morala txalotzera.

Ba al du irtenbiderik honek guztiak? Nola itzularaziko dugu munstro nartzisista bere kaiolara? Ideiarik ere ez dut. Nahiago dut ohera itzuli, nire liburuan sartu, munduaz bereiztu... igande goizeko fantasia goxo hau amaitzen den arte.

Sareko BERRIAzalea:

Irakurri berri duzun edukia eta antzekoak zure interesekoak badira, eskari bat egin nahi dizugu: Berria diruz babestea.

Zuk eta zure gisako sareko milaka irakurlek egindako ekarpenarekin, eduki gehiago eta hobeak sortuko ditugu. Eta, zuekin osatutako komunitateari esker, publizitateak eta erakundeen laguntzek bermatzen ez diguten bideragarritasuna lortuko dugu.

Euskarazko kazetaritza libre, ireki eta konprometitua eskaini nahi dizugu egunero; bizi zaren munduaren eta garaiaren berri ematen segitu.

Albiste gehiago

Errimadun bi ahots, doinu desberdinean

Bi ahots errimadun, nor bere doinuan

Miren Mujika Telleria

Irailaren 24an hasiko da Euskal Herriko Bertsolari Txapelketa Nagusia, Getxon. Entseatzen hasia da Alaia Martin, baina, eguna gertu dagoen arren, urruti ikusten du oraindik. Aldiz, hamahiru urte dira Andoni Egañak txapelketak utzi zituela; lehiaren falta baino gehiago, aurreko prestaketarena sumatzen du.

Alaia Martin eta Andoni Egaña. ©Andoni Canellada / FOKU

Bi ahots errimadun, nor bere doinuan

Miren Mujika Telleria

Irailaren 24an hasiko da Euskal Herriko Bertsolari Txapelketa Nagusia, Getxon. Entseatzen hasia da Alaia Martin, baina, eguna gertu dagoen arren, urruti ikusten du oraindik. Aldiz, hamahiru urte dira Andoni Egañak txapelketak utzi zituela; lehiaren falta baino gehiago, aurreko prestaketarena sumatzen du. ARGAZKIAK: Andoni Canellada / Foku

Simone Veilek 16 urte baizik ez ditu Gestapok arrastatu duelarik. ©PATXI BELTZAIZ

Biziaren martxari aldarri

Ainize Madariaga

Azken aldiz eman dute 'Simone Veil' pastorala Muskildin. Shoahren biktima izan zen, abortuaren legea lortu zuen Frantziako Parlamentuan, eta Europako Parlamentuko lehendakari izendatu zuten. Pastoral landua eta berritzailea izan da.
Belaontzia

Belaontzia

Aida Fullana

Aina Fullana Llull 1997an jaio zen, Manacorren (Mallorca), eta han bizi izan da beti. Istorioak asmatzeko grinak hartaraturik, ipuinak eta komikiak argitaratu ditu txikitatik. Katalan Hizkuntza eta Literaturako gradua ikasi zuen Balearretako Unibertsitatean. 2018an, lehen saria irabazi zuen Femeninoan Idatzitako Kontakizunen Lehiaketan, gazteen kategorian. Ikasketak bukatu eta gero, urtebete ibili zen bidaiatzeari eta idazteari emana. Konfinamenduan, lehenbiziko eleberria bukatu zuen, Els dies bons (Egun onak), eta Bromerak argitaratu zion, 2001ean Alfontso Bihotz-handiaren Institutuak Valencia saria eman eta gero, narratiba sailean. Valentziako Idazleen Kritika Saria jaso berri du eleberriak. Berrogeialdia bukatu zenean, helduentzako katalan eskolak ematen aritu zen. Aurten, zuzenketari eta hizkuntza aholkularitzari buruzko graduondoko bat egin du Bartzelonako Unibertsitate Autonomoan, eta bertze bat helduentzako katalan irakaskuntzakoa Viceko Unibertsitatean. Ipuinak ere idatzi ditu zenbait aldizkarirentzat.

Astekaria

Asteko gai hautatuekin osatutako albiste buletina. Astelehenero, ezinbesteko erreportajeak, elkarrizketak, iritziak eta kronikak zure posta elektronikoan.

Iruzkinak kargatzen...