Noiz sortua: 2019-09-14 00:30:00

HIRIETAKO BESTE ESPEZIE BATZUK

Berria -

2019ko irailak 14

Usoak

Taldeetan bizi dira, eta ez dira euren bizilekuetatik urruntzen: hiri edo herri berean geratzen dira. Komunitate egonkorrak osatzen dituzte. Gehiegi ugaltzen badira, harrapatu eta hil egiten dituzte. Hirietako usoek 5 urteko bizi itxaropena dute. Udaberrian izaten dute jarduerarik handiena. Zaborra jaten dute gehienbat, gizakiek utzitakoa. Kilo erdi janari behar dute astero, eta, digestioa errazteko, hondar aleekin edo harritxoekin batera hartzen dute. Jan gabe egun batzuk bizirik iraun dezakete, baina ura egunero behar dute.

Usoen gorotza oso korrosiboa da: eraikinetan eta teilatuetako hodietan kalte ugari eragiten ditu, eta erakundeek kontrol neurriak hartu ohi dituzte horiek saihesteko. Lorategietako landare eta zuhaitz gazteak ere suntsi ditzake. Hala ere, sor dezaketen arazorik larrienak osasunarekin dauka zerikusia: usoak histoplasmosia —biriketako gaitz bat— eragin dezakeen onddoaren eramaile dira. Ornitosia —pneumoniaren antzeko eritasun bat— eta salmonellosia ere transmititu ditzakete.

Arratoiak

Arratoiak urtean bost bat aldiz erditzen dira, eta bost eta hamabost kume artean jaiotzen dira bakoitzean. 5-7 urte bizi daitezke. Rattus norvegicus —estolda arratoia— eta Rattus rattus —arratoi beltza— espezieak dira ohikoenak. Lehena oso toki hezeetan bizi da. Denetarik jaten du: haragia, intsektuak, belarra, plastikoa... Egunero bere pisuaren heren bat jateko gauza da. Arratoi beltza, berriz, toki lehorretan bizi da, eta ez da habitatetik urruntzen. Orojalea da.

Oso toki zikinetan bizi dira biak; hortaz, hainbat gaixotasunen eramaile dira; dena den, zaila da horiek transmititzea, ez bada hozkada baten bidez. Taldeetan bizi dira, modu hierarkizatuan: beheko postuan daudenek probatzen dituzte elikagai berriak; hiltzen badira, besteek ez dute hartzen; beraz, horiek kontrolatzeko pestizida antikoagulatzaileak erabiltzen dituzte, ez daitezen berehala hil, baizik eta bizpahiru egunera.

Pozoien aurkako erresistentzia handia dute: kanibalak ere badirenez, pozoitutako arratoi hilak jatean pozoi apur bat irensten dute, eta hura ezabatu eta immunizazioa garatzeko gai dira. Euskal Herriko hiriburuetan biztanle bakoitzeko 0,8-1,2 arratoi daude; herritar bakoitzeko lau arratoitik aurrera hartzen da izurritetzat.

Kaleko katuak

Katuak ere taldeetan bizi dira, eta bakoitzak bere eremua izaten du. Arazo iturri ere izaten dira, janaria bilatzean zabor poltsak puskatu eta hondakinak barreiatzen dituztelako. Zaratagatik ere jasotzen dituzte kexak udalek; halaber, gorotzak uzten dituzte kalean, baina, salbuespenak salbuespen, ez dira arriskutsuak.

Katuekin ere oso zaila da jakitea benetan zenbat dauden. Kopuruak oso handiak direnean, udalek harrapatu eta akabatu egiten dituzte, adopzioa ia ezinezkoa delako, kale katuak beren kabuz bizitzera ohituta daudelako. Zenbaitetan, kontrol neurriak ere ezartzen dituzte: identifikatu, garbitu, parasitoak kendu eta amorruaren aurkako txertoak jartzen dizkiete, baita antzutu ere, ugaldu ez daitezen.

Arabazozoak

Azken urteetan nabarmen ugaritu da espezie hori herri eta hirietan; bereziki, Hego Euskal Herrian. Aurtengo neguan, milaka arabazozo izan ziren Tuteran (Nafarroa), eta neurriak hartu behar izan zituzten —hegaztientzako soinu desatseginen bidez uxatu zituzten—.

Izan ere, hiriak lotarako erabiltzeko joera hartu dute. Leku beroak bilatzen dituzte ugaltzeko —industria guneak eta goi tentsioko lineak, adibidez—; horretarako gaitasun handia dute. Gainera, talde handietan bizi direnez, etsai naturalengandik babesten dira. Zarata handia ateratzen dute eta haien gorotza oso korrosiboa da, labainkorra, eta usain gogorrekoa. Hala ere, osasun arazo larririk ez du eragiten, baina beste intsektu batzuen ugaritzea ekar dezake.

Zimitzak

2000. urtetik aurrera nabarmen ugaritu dira zimitzak —bereziki, ohe zimitzak— Europa osoan, eta izurri hitza ere erabili dute adituek. Oso txikiak dira: 5-10 milimetro. XX. mendearen erdi aldera desagertutzat jo zituzten, baina kontinenteen arteko bidaiak ugaritzeak ekarri du berriz zabaltzea.

Zimitzek intsektiziden aurkako erresistentzia handia sortu dute. Edozein tokitan egin dezakete habia; orokorrean, gizakiak atsedena hartzen duen tokietan: ohikoak dira hoteletan, ospitaletan, garraiobideetan. Gizakien odolaz elikatzen dira, baina ez dute gaixotasunik transmititzen, ez badira larruazaleko gorriuneak eta, zenbait kasutan, erreakzio alergikoak.

Goizeko buletina

BERRIAren papereko edizioaren gai nagusiak biltzen ditu egunero (astelehenetan salbu). Goizean goiz iristen da zure posta elektronikora.

Albiste gehiago

Covid-19 daukaten gaixoak zaintzen duten bi erizain besarkatzen 55 egun gaixo zeraman gizon bat sendatzean. ©Andoni Lubaki / Foku

Koronabirusaren azken datuak

Berria

Euskal Herrian 31.166 gaixok eman dute positibo guztira, koronabirusa atzemateko probaren bat eginda. Horietatik 2.150 hil dira. Grafikoak, albiste barruan.

Udaletako eta Eusko Jaurlaritzako ordezkariak, Zumarragan bilduta. ©/ Ordiziako Udala

Ordiziako fokuan 30 pertsona kutsatu dira oraingoz, eta alkateak «autokonfinatzeko» eskatu du

Irati Urdalleta Lete - Jon Ordoñez Garmendia

Beste hamalau positibo daudela jakinarazi du Osasun Sailak, eta dagoeneko 707 PCRren emaitzak jaso dituzte. Beharrezkoa dela ikusiz gero «irmo» arituko direla ziurtatu du sailburuak. Itxi zituzten Haka, Miami eta Kebab tabernetako zerbitzariek negatibo eman dute. Biharko azoka bertan behera utzi du Udalak, eta kiroldegia, jolas parkeak eta liburutegia itxi ditu. Neurriak zorroztuko dituzte arratsaldean.

Testak egiteko asmoz Ordizian atzo ipinitako karpa. ©JON URBE / FOKU

«Nor ez da ibiltzen hor!»

Arantxa Iraola

Zazpi positibori atxikita, ostatu gune batean ibilitako herritarrei testak egin dizkie Osakidetzak: 900 PCR proba egin dituzte, eta negatibo eman dute lehen 91k. Boluntarioa izan da parte hartzea. Ordizia, Beasain eta Lazkaoko eguneko zentroak itxi egin dituzte, eta zahar etxeetan bisitak kendu dizkiete zazpi egunez. Eskualdeko beste zahar etxeetan, halaber, kalera irteteko aukerarik gabe utzi dituzte bertan bizi diren adinekoak.

Irakurle agurgarria:

Honaino iritsi zarenez, eskaera bat egin nahi dizugu: irakurtzen ari zaren edukia eta egunkaria babestea, konpromiso ekonomikoa hartuz. Publizitatea eta erakundeen diru-laguntzak ez dira nahikoa BERRIAren etorkizuna bermatzeko. Sarean eskaintzen dizugun edukia irakurtzen duzuen milaka irakurleek proiektuari ekarpena eginda, urrutira iritsiko ginateke.

Kazetaritza libre, ireki eta independentea egin nahi dugu euskaldunontzat. Euskaraz informatzea delako gure eginkizuna, eta zure eskubidea.Lagun gaitzazu bide horretan. Idatzi gurekin etorkizuna. Geroa zugan.

Martxelo Otamendi
BERRIAko zuzendaria

Izan zaitez BERRIAlaguna