Albistea entzun

Musika hezkuntza. Joseba Tapia. Musikaria

«Herrikoitasuna kendu eta akademiko bihurtu dugu musika»

Haur gehienak «musikaren barruan ezin sartuta» ikusteak bultzatu du Josepa Tapia 'Larreko eskolatik. Trikitixarekin gozatzeko apunteak' liburua idaztera. Herri musikaren eta belarriaren aldarria dakar.
ANDONI CANELLADA / ARGAZKI PRESS

Gorka Erostarbe -

2016ko azaroak 27

Xabier Lizardiren poema batetik hartu du larrekoa hitza Joseba Tapia musikariak (Lasarte-Oria, Gipuzkoa, 1964): «Larrekoa, sasikoa, garajekoa, mandiokoa, underground, ez-ofiziala?» esan nahi du.

Liburuaren hasieran, kontatzen duzu «akademia batek ohi dituen arauen eta diziplinaren barruan» trebatu nahi izan zintuztela haur zinela. Ez zuten lortu. Zergatik?

Nire irakasleak solfeoan trebatu nahi izan ninduen. Baina kexu zen belarri ona nuelako. Gurasoei belarriz jotzea galarazi behar zitzaidala aholku ematen zien nire irakasle jantziak. Neure kabuz jotzeko gogoa eta ohitura nuen. Trikitian entzuten nituen kantuak soinu handiarekin jotzen saiatzen nintzen. Hori bide okerra zela ulertu nuen, akademiaren arauak beste norabidean zihoazela. Ez zuen aldaerarik onartzen: paperean jartzen zuen bezala jo behar nuen.

Trikitia larrekoa zen zu ikasten hasi zinenean. Zer esan nahi zuen horrek?

Ez zegoen irakaslerik. Norberak ikasi behar izaten zuen. Plazan beste soinu jotzaileren bati entzundakoa gutxi gorabehera ekartzen, errepikatzen saiatzen ziren. Autodidaktak ziren. Ez zeukaten beste aukerarik. Batzuek Elgeta eduki zuten etxean irakasle, baina oso denbora mugatuan. Gero, haiek landu behar izan zuten. Gehienek beren kabuz.

Gaur egun, trikitia akademian sartu dute; «euskaltasun modernoaren zati bihurtu» eta «eskolak eta akademiak hartu ditu mendean. Maitagarria bihurtu da», diozu. Ez dirudi poz handirik ematen dizunik...

Trikitia Euskal Herrira etorri zenean, bertako apaizek, nazionalistek eta folkloristek gaizki hartu zuten; gure kultura eta ohiturak zikintzera zetorren tresna arriskutsua ikusi zuten. Galarazten eta desprestigiatzen saiatu ziren. Jendeak, ordea, hura estimatzen zuen, eta, erdi ezkutuan, erromeriak antolatzen zituzten: Zurruntzola Errezilen, Imuntzo Azkoitian... horrelako tokietan antolatzen zituzten dantzaldiak. Jendeak hori behar desfogatzeko. Orain familia euskaldunetan trikiti soinu bat badago, eta haurren batek ikasten du. Baina gure identitate seinale bihurtu da, diferentzia sortzeko. Euskal karakterizazio inpostatu bat. Salbatu beharreko ohitura zaharra. Euskal identitatearen ikur. Baserria akabatu dugun honetan, baserritar jantzita gabiltza trikitia bizkarrean. Gezurrezko, asmatutako euskaldunen izaera berezi eta diferentea nahi dugu.

«Akademiak interpreteak sortzea du helburu», esan zenuen aurkezpenean. Sorkuntza mugatu edo kamusten du akademiak?

Helburu ezberdin bat dutela esan nahi nuen. Haiek beste zerbaitetan ari dira. Orkestran jotzea dute helburu, ikasturte bukaerako kontzertua prestatzea. Baina larreko musiketan beste helburu batzuk izaten ditugu: afarietan jotzea, rock taldeetan jotzea, giroa jartzea, modako kantuak gutxi gorabehera jotzea. Eta kantuak sortzea. Beste musikari eta estiloetan elkarrekin jotzea, inprobisatzea... Horretarako beste zentzumen eta muskulu batzuk trebatzea garrantzitsuagoa izaten dugu.

Belarriaren aldeko aldarri bat ere bada liburua. Gero eta gutxiago kantatzen da, esaterako. Zergatik?

Kantua ere eskolatu egin dugu; ikastaroak egin behar ditugu kantatu ahal izateko. Ahotsa ez dakit nola kolokatzen ikasi behar dugu; bestela ez du balio. Dantzarekin gauza bera gertatu da. Txapelketarako bezala dantzatu behar dugu. Gure ustez, ordea, gutxi gorabeherakoa da garrantzitsuen larrekoan, eta, horretarako, belarria ezinbestekoa da. Herrikoitasuna kendu eta akademikoa bihurtu dugu musika, kantua eta dantza. Jendea ez da ausartzen lehen bezala kantatzen eta dantzatzen. Dakitenei uzten diete.

Musika kultua deitzen den hori ekar al liteke larrera?

Entzuna nago bertsolariek gehiago eman diotela literatura idatziari, literatura idatziak bertsolaritzari baino. Baina egin liteke, bai, Chopin hartu eta iraindu.

Zer neurri hartuko zenituzke musika kaletarragoa eta komunitarioagoa izan dadin?

Benetan kaletarragoa egiteko, musika errespetatzea proposa liteke. Trenetik, autobusetik, tabernetatik kentzea; festetan, txosnak bozgorailurik gabe jartzea. Zuzeneko musika sustatu, dantzaldi ez folklorikoak antolatu, kalea behar bezala animatu... Elitismoa eta ikuskizunkeria gaitz planetarioa da, eta dirutza mugitzen du. Ez daukat errezetarik.

Kapitalismo kulturaren garaian bizi gara, eta hark esaten digu orain zer den kultura. Baina hura saiatzen da herrikoitasuna oztopatzen. Hari saltzea interesatzen zaio, eta etxea saltzen digu, musikaren etxea. Arkitektura, hormigoia da kultura. Beraz, neurria argi dago. Sistema aldatu behar dugu.

Nola lor liteke musikari/sortzailearen lan baldintza duinen eta sorkuntza espresabide kaletar eta tranbertsalago baten arteko oreka?

Bizimoduarekin eta sistemarekin lotua dago. Ekonomia lokalak eta kultura lokalak beste presentzia bat eduki behar du gure eskaintzetan eta kontsumoetan. Alderantzizkoa gertatzen da: gure musikak multinazionalen kontra defendatu behar izaten ditugu, eta borroka oso desiguala da. Ez dugu zereginik.

Egun zuk nola irakasten duzu trikitia?

Saiatu naiz ikasleekin probatzen, liburuan agertzen diren zenbait ideia praktikan jartzen, eta aldaketa nabaritu dut. Nire lagun irakasle batzuen iritziak norabide berean doaz. Emaitzak ikusten hasi gara.

Sareko BERRIAzalea:

Irakurri berri duzun edukia eta antzekoak zure interesekoak badira, eskari bat egin nahi dizugu: Berria diruz babestea.

Zuk eta zure gisako sareko milaka irakurlek egindako ekarpenarekin, eduki gehiago eta hobeak sortuko ditugu. Eta, zuekin osatutako komunitateari esker, publizitateak eta erakundeen laguntzek bermatzen ez diguten bideragarritasuna lortuko dugu.

Euskarazko kazetaritza libre, ireki eta konprometitua eskaini nahi dizugu egunero; bizi zaren munduaren eta garaiaren berri ematen segitu.

Albiste gehiago

Herrialde Katalanetako Maduixa konpainiak <em>Migrare</em> emango du, lau emakume migratzaileren istorioa ardatz duen ikuskizuna. ©JUAN GABRIEL SANZ

Gaur hasiko da Leioako XXII. Umore Azoka

Itziar Ugarte Irizar

Gaurtik igandera bitarte, kaleko arte eszenikoei loturiko 90 emanaldi ikusi ahalko dira herrian. 40 konpainia eta sektoreko 220 profesional inguru batuko dira, eta estreinaldi ugari izango dira, batik bat, euskal konpainienak
 ©TALKA RECORDS & FILMS

'Black Is Beltza II' komikia bidean da

Andoni Imaz

'Black Is Beltza II: Ainhoa' komikia urriaren 6an argitaratuko dute, euskaraz, gaztelaniaz, katalanez eta galegoz. Susanna Martin marrazkilariak Manex aitaren grazia eman dio Ainhoa protagonistari

Imanol Beobide eta Mikel Alberdi, Mainlander taldeko kideak, atzo, Donostian. ©MAIALEN ANDRES / FOKU

Sufrimenduaz, goxotasunez

Ainhoa Sarasola

Rock progresiboaren ildotik, Mainlander taldeak zazpi abesti bildu ditu izen bereko estreinako diskoan. Gizartean oraindik ere tabuak diren zenbait gai mahai gainean jarri dituzte kantuetan
Aitor Fenandino eta Mikel Losada aktoreak, 'Bake lehorra antzezlaneko eszena batean ©Monika del Valle/Foku

Karlistaldian kokatutako gerrei buruzko antzezlana sortu du Patxo Telleriak

Iñigo Astiz

Zehazki, 1872ko karlisten eta liberalen arteko Zornotzako bake ituna hartu du abiapuntu antzerkigileak, baina kasu zehatzetik harago, bakeari eta gerrari buruz gogoeta egiten duen obra bat sortu du: 'Bake lehorra'. Astelehenean estreinatuko dute euskaraz

Astekaria

Asteko gai hautatuekin osatutako albiste buletina. Astelehenero, ezinbesteko erreportajeak, elkarrizketak, iritziak eta kronikak zure posta elektronikoan.

Iruzkinak kargatzen...