Albistea entzun
Emakumeen aurkako indarkeriari ez
Emakumeen aurkako indarkeriari ez
Emakumeen aurkako indarkeriari ez

IRITZIA

Emile Larre euskaltzaina

Xarles Videgain - Euskaltzaina

2015eko ekainak 2

Emile Larre euskaldun apeza eta euskaltzain osoa hil da Kanbon 2015ko maiatzaren 30an.

Emile Larre Baigorrin sortu zen, 1926ko urtarrilaren 3an, Bastida auzoan. Lagunen artean mintzo zelarik, Baigorriarra zela ezagutzen zitzaion eiki eta Baigorriar izatea ez zuen saltzekoa.

Azken urte hauetan Emile Larrek bizitza dorpea zeraman, ustegabeko eroriko tzar baten ondotik bortizki joa. Kanboko Arditegi zaharretxean bere azken urteak etsitu gabe jasan ditu gaztean nola bere adin nagusian dena pindar eta su ezagutu dugun euskaltzainak.

Gaztedanik joan zen Ustaritzera apez izateko deia jarraikiz eta 1951n apeztu zen. Ustaritzen, Pierre Lafitte euskaltzalea ezagutu zuen eta harekin bere jakitatea errotu zuen fedean eta euskaldungoan. Emile Larrek zioen bezala ez zen ez apez ez euskaltzale soil izan nahi, baina euskaldun apez bat. Bi hitz horiekin nahi zuen adierazi batasun tinko batean atxikitzen zuela bere nortasuna, hots fedearekilako engaiamendua nola engaiamendu zintzoa bere mintzairarekin eta bere mintzairakideekin. Horrela zioen: «Beraz ene euskaltzale saila eta ene apez-saila ez dira bi bide, bakoitza bere alderat ari eta noiztenka kurutzatuz loazkenak, baina bide ta sail bakar bat».

Apez gazte gisa, egon zen Maulen bikario, Garaziko Mayorga ikasetxean eskola-emaile, gero Urruñan bikario, eta Hazparnen misionest-buru. Dudarik gabe Aiherra herrian igan urteak oso aberatsak izan zitzaizkiola aitortzen zuen, ondotik Irisarrin eta Donibane Garazin izan zituen karguak ez baldinbazituen gutiesten ere. Liburua ere eskaini zion pollita Aiherra herriari berari. Eliz testuen itzulpenean lan egin zuen ere, Vatikanoko II. Kontzilioaren ondotik parte hartu baitzuen Belokeko monasterian bilduz apez talde batean, liturgia latinetik euskarara itzultzeko helbururuarekin.

Euskaltzain osoa izendatua izan zen 1975an, preseski Aiherran erretor zelarik. Besteak beste, aste oroz Herria agerkarian egiten zuen lan gaitza euskaltzainek —beste euskaltzale guziek bezala— aspaldian begiztatu zuten eta beren artera gomitatzea erabaki zuten. Alabaina, gauzak malguki bezain fermuki bazakien erraten eta idazten. Gramatikarik idazteko ez zuen sekulan xederik izan eta halere Emile Larreri galdegitzen zitzaion hanitzetan zein ote zen zerbaiten adierazteko euskaraz izan zitekeen manerarik zuzena edo pollitena, edo bilduena ala zorrotzena. Bazuen Hegoaldeko euskaldunek deitzen duten euskararen «sena», hots, behaztopatu gabe, durduzatu gabe jiten zitzaion erantzuna, hainbeste maite zuen pilota jokoan eman ziroen erreferarik seguruenaren pare. Euskaltzaindiko lagunek talendu arraro hori ezagutzen eta baliatzen zuten, ezetzik bilduko ez zutelakoan.

Erran gabe doa guziz gustatzen zitzaiola euskara ongi menderatzea eskatzen duen bertsolaritza. Zenbat bertso ez ote zakien eta zonbat ez ote zuen idazten Emile Larrek? Eta guti uste zen mementoan ateratzen zitzaion ateraldi bizia bezain sarkorra, bertsozaleaz izateaz gain, titxolari dohaintsua izanik. Bera izan zen Iparraldean bertsolaritza arrapiztu zutenetarik Teodoro Hernandorenarekin, bertso saioak antolatuz 1958an jadanik eta epaimahaikide izanez.

Herria agerkarian hogeita hamahiru urtez, lan izigarria egin zuen aste oroz artikuluak moldatuz eta agerkaria bera zainduz, nafar-lapurteraz idatziz gehienik baina emeki emeki euskara batua sar-eraziz.

Emile Larre bezain hizlari on eta treberik ez dira hanitz izan ez Baigorrin ez eta Euskal Herrian. Ez eta bere sailean hain serioski erauntsi denik. Apez gisa, bertsozale gisa, idazle gisa, kazetari gisa lan egin duen euskaldun gizon honi euskaldungoak zor dio gure hizkuntza azkarrago eta ederrago izatea.

Sareko BERRIAzalea:

Irakurri berri duzun edukia eta antzekoak zure interesekoak badira, eskari bat egin nahi dizugu: Berria diruz babestea.

Zuk eta zure gisako sareko milaka irakurlek egindako ekarpenarekin, eduki gehiago eta hobeak sortuko ditugu. Eta, zuekin osatutako komunitateari esker, publizitateak eta erakundeen laguntzek bermatzen ez diguten bideragarritasuna lortuko dugu.

Euskarazko kazetaritza libre, ireki eta konprometitua eskaini nahi dizugu egunero; bizi zaren munduaren eta garaiaren berri ematen segitu.

Albiste gehiago

Organoa, zubi lanerako tresna

Organoa, zubi lanerako tresna

Unai Zubeldia - Gipuzkoako Hitza

Jose Luis Elorza eta Jesus eta Jose Ibazeta eibartarrek Helmholtz organoa sortu zuten, 1961ean. Organoaren 60. urteurrena gogoratzeko, kontzertu berezi bat egingo dute azaroaren 30ean, Eibarren.

Estitxu Arozena Saioa Alkaizari txapela janzten, gaur, Anaitasunan (Iruñea). ©Idoia Zabaleta / Foku

Saioa Alkaiza Nafarroako txapeldun

Hodei Iruretagoiena

Saioa Alkaiza Guallarrek irabazi du 2021eko Nafarroako Bertsolari Txapelketa. Hura eta Eneko Lazkoz Martinez aritu dira txapelaren lehian, buruz burukoan. Haien atzetik sailkatu dira, hurrenez hurren, Julio Soto Ezkurdia, Joanes Illarregi Marzol, Xabier Silveira Etxeberria, Xabat Illarregi Marzol, Josu Sanjurjo Altzuri eta Eneko Fernandez Maritxalar.
Horrela jarraitu du finala BERRIAk, zuzenean.

Stanislaw Lem, 1962an, Krakovian (Polonia). ©EFE

Itsasoa, itsasoa

Joannes Jauregi

Stanislaw Lem idazle poloniarrak ehun urte beteko zituzkeen aurten, eta duela hirurogei kaleratu zen haren obra nagusia, 'Solaris' eleberria; nobela bikaina da, klasiko peto-petoa.

Astekaria

Asteko gai hautatuekin osatutako albiste buletina. Astelehenero, ezinbesteko erreportajeak, elkarrizketak, iritziak eta kronikak zure posta elektronikoan.