Albistea entzun

Susmopean, ijito izateagatik

Supermerkatu eta merkataritza guneetan andre ijitoek jasaten duten arrazakeria azaleratzeko, 'testing' bat egin du Amugek Bizkaian: denden %80tan izan dira jarrera kriminalizatzaileak. Bideoa, albistearen barruan.
Emakume ijitoek jarrera arrazistak jasan dituzte denda gehienetan; irudian, artxiboko argazkia.
Emakume ijitoek jarrera arrazistak jasan dituzte denda gehienetan; irudian, artxiboko argazkia. IDOIA ZABALETA / FOKU Tamaina handiagoan ikusi

Maite Asensio Lozano -

2021eko azaroak 27 - Bilbo

Bi emakumek jertse bat hartu dute dendako arropa pilatik, eta probagelarantz joan dira, baina, sartzean, motxila irekitzea galdegin die langileak; bost minutu igaro ez direnean, beste emakume bat sartu da probagelan, motxila handiago batekin, baina hari ez diote eskatu poltsa barrukoa erakusteko. Lehen bi andreak ijitoak dira; azkena, ez. Lehen biak susmopean daude ijito izate hutsagatik, eta «kriminalizazio argia» pairatzen dute erosketak egitean, Amuge andrazko ijitoen elkarteak berretsi duenez: Bizkaian egindako testing batean, hogei dendatatik hamaseitan jasan dute aurreiritzi arrazistetan oinarritutako jarreraren bat. BERRIAk behatzaile gisa parte hartu du probetako batean, eta ijitoon etsipenaren lekuko ere izan da: «Jazarriak sentitu gara; oso deserosoa izan da. Baina ohituta gaude».

Urrian eta azaroan egin dute azterketa, Bilbon eta beste zazpi herritan, hamabost supermerkatutan eta bost merkataritza gunetan —lau eta sei denda artean—: bi boluntario ijito eta bi zuri joan dira hainbat dendatara erosketak egitera, aldi berean, bikoteek jasotako tratua alderatu ahal izateko; behatzaileak izan dituzte lekuko, eta bideoan grabatu dituzte bisitak. Guztira, establezimenduen %80tan jasan dute tratu diskriminatzailea. Jokabiderik ohikoena izan da dendetako langileak ijitoei jarraika aritzea. BERRIAk parte hartu zuen egunean ere, agerikoa izan zen supermerkatu batean: emakume ijitoak ikustean, asaldatu egin ziren langileak, eta bikoteak une oro izan zuen beharginen bat alboan zelatatzen.

Amuge elkarteak eginiko ‘testing’-etik ateratako irudiak. Amuge

Aurrekari batek bultzatu ditu testing-a egitera: 2019an Zubiarte merkataritza gunearen aurkako salaketa bat jarri zuen Amugek, bi segurtasun zaindarik 12 eta 14 urte arteko hiru neskatori jazarri ostean. Emakume ijitoek «ohikotzat» daukaten hori objektiboki egiaztatu dute orain: bisita egun guztietan izan dira portaera kriminalizatzaileak, eta parte hartu duten andre ijito guztiek jasan dituzte.

Emakume zuriek normaltasunez egin ahal izan dituzte erosketak, baina ijitoek «jazarpena eta kontrola» izan dituzte ahotan beren esperientziaz hitz egitean. Jarraipenaz gain, beste hainbat diskriminazio molde pairatu dituzte: ahozko akusazioak, txutxu-mutxuak, kontaktu fisikoak —bultzadak, ukitzeak...—, akusazio begiradak, iruzkin iraingarriak, lankideei laguntza eskatzea...

Amuge elkarteak eginiko ‘testing’-etik ateratako irudiak. Amuge

Hala, proba amaitzean, etsipenez betetako iruzkinak egin dituzte andrazko ijitoek ere: «Jazarria sentitu naiz, une oro izan ditut niri begira»; «Beldurtuta egon naiz, nire atzetik zebiltzan»; «Erosketak ezin ditut inoiz lasai egin»; «Amorratuta nago: ez al gara denak berdinak?».

Babes juridikorik ez

«Ijitoen aurkako indarkeria egunerokoa da. Gutxiago sentiarazten gaituzte. Gure gaineko estereotipoen ondorio da; guk ez dugu ezer egin», adierazi du Tamara Claveria Amugeko arduradunak. Kriminalizazio hori esparru ugaritan gertatzen da, baina bereziki ohikoa da erosketetan. «Gure oinarrizko eskubideei eragiten die, baita gure osasunari eta autoestimuari ere. Halako umiliazio publikoek mugatu egiten dute emakume ijitoen parte hartze soziala».

Amugek gogora ekarri du profil etnikoaren araberako kontrolak ez direla legezkoak, baina gaitzetsi du halako kasuak ezin direla salatu gorroto delitu gisa, haren formulazioak ez dituelako kontuan hartzen horrelako diskriminazio moldeak. «Erreklamazio orriak jarri beste aukerarik ez dugu izaten, baina horiek ez dute ibilbide juridikorik egiten, eta ez dute eraginik».

Sareko BERRIAzalea:

Irakurri berri duzun edukia eta antzekoak zure interesekoak badira, eskari bat egin nahi dizugu: Berria diruz babestea.

Zuk eta zure gisako sareko milaka irakurlek egindako ekarpenarekin, eduki gehiago eta hobeak sortuko ditugu. Eta, zuekin osatutako komunitateari esker, publizitateak eta erakundeen laguntzek bermatzen ez diguten bideragarritasuna lortuko dugu.

Euskarazko kazetaritza libre, ireki eta konprometitua eskaini nahi dizugu egunero; bizi zaren munduaren eta garaiaren berri ematen segitu.

Albiste gehiago

Heriotzak lehengora itzuli dira Gipuzkoan ez beste tokietan

Mikel P. Ansa

2020an heriotzak izugarri ugaritu ziren, eta 2021ean lehengora itzuli dira, iaz baino 2.700 jende gutxiago hilda. Gipuzkoan heriotzak ez dira hain nabarmen gutxitu, eta Iparraldean ugaritu egin dira. Grafiko interaktiboak, albistearen barruan.

Orain jende gehiago joan ohi da hainbat erakundek eskaintzen dituzten janari poltsen bila. ©DAVID FERNANDEZ / EFE
 ©IÑIGO URIZ / FOKU

«Euskararen inposizioaz hitz egitea gorroto diskurtso bat da»

Ion Orzaiz

Euskararen erabilera sustatzea, administrazioan profil linguistikoak ezartzea eta zarata mediatikoa apaltzea xedetzat jo du Ollo kontseilariak. Onartu du, hala ere, desadostasun nabarmenak daudela gobernu barruan
Erreskatatutako ontzia, Mediterraneo itsasoan. ©ITSAS SALBAMENDU HUMANITARIOA

Zazpi migratzaile hil dira 'Aita Mari'-k parte hartu duen erreskate batean

Uxue Rey Gorraiz Iosu Alberdi

280 migrante zihoazen itsasontzian, Mediterraneoa zeharkatzeko asmoz. Italiako Kostazainek eraman dituzte Lampedusako portura

Astekaria

Asteko gai hautatuekin osatutako albiste buletina. Astelehenero, ezinbesteko erreportajeak, elkarrizketak, iritziak eta kronikak zure posta elektronikoan.