Albistea entzun

Koronabirusa

Ur zikinetako arrastoen bila

Izurriari aurrea hartzeko modua ematen du hondakin uretan SARS-CoV-2 birusa atzemateak. Euskal Herriko hainbat araztegitan laginak hartzen dituzte.
Langile bat ur zikinak arakatzen.
Langile bat ur zikinak arakatzen. NACHO PEDROSA Tamaina handiagoan ikusi

Edurne Begiristain -

2021eko apirilak 6

Estoldetako ur zikinetan SARS-CoV-2 birusaren trazak topatzeko proiektu ugari abiatu dira azken hilabeteetan. Euskal Herrian, aitzindaria izan zen iazko apirilean EHU Euskal Herriko Unibertsitateko Farmazia Fakultateak sustatutako egitasmo bat: Gasteizko Krispiña araztegiko hondakin uretatik laginak hartzen hasi ziren COVID-19aren zantzuak topatzeko. Handik gutxira hasi ziren Nafarroan Nilsa eta Nasertic enpresa publikoak gisa bereko egitasmo bat garatzen, eta Tuteran, Lizarran, Tafallan eta Arazurin (Iruñea) ikerketa lanak egiten hasi ziren birusaren presentzia atzemateko. Orduz geroztik, nazioarteko ikerketa ugarik frogatu dute izurriari aurrea hartzeko aukera eskaintzen duela ur zikinetan COVID-19aren birusaren arrastoak atzemateak.

Baina, zer bilatzen da hondakin uretan? Zer helburu dute horrelako egitasmoek? Noiz erabiltzen dira? «Alarma pizteko botoi bat da», azaldu du Gorka Orive EHUko Farmazia katedradunak eta EHUk iaz martxan jarritako egitasmoaren sustatzaileak. SARS-CoV-2 birusa, beste substantzia, mikroorganismo eta patogeno askoren gisara, gorotzetan ateratzen da giza organismotik, eta komun zulotik behera joaten da, estoldetara. Ur zikinetan, beraz, birusa atzeman daiteke, aurreneko kasuak diagnostikatu baino lehen. «Transmisio komunitarioa gertatuko dela aurreikusteko balio du», esplikatu du Orivek.

Zehazki, sistema horren bitartez zazpi egun arteko aurreikuspena egin daiteke, eta, ondorioz, ur zikinetan birusa atzemanez gero, «ia erabateko ziurtasunez» baieztatu daiteke hurrengo egunetan edo astebeteren buruan kasu asko agertuko direla. «Joera bat erakusten dute: ur zikinetan birusaren arrasto handiak topatuz gero, horrek esan nahi du denbora gutxian kutsatu kopuruak gora egingo duela gune jakin batean», azaldu du.

Ikerlariek ur zikinetan ikertzen dutena ez da SARS-CoV-2 birusa bera, patogeno horren material genetikoa baizik. «Koronabirusaren RNA edo egitura da bilatzen duguna», Iñaki Urrutia Urbeha proiektuko arduradunak azaldu duenez. Uraren Euskal Agentziak (Ura) martxan jarritako proiektua da Urbeha: Krispiñako (Gasteiz), Galindoko (Bilbo), Loiolako (Donostia) eta Atalerrekako (Hondarribia, Gipuzkoa) araztegietako ur zikinak aztertzen dituzte, birusaren presentzia ikertzeko. Astero hartzen dituzte horko laginak, eta laborategi batean aztertzen dituzte gero. Espainiako Gobernuko Trantsizio Ekologikorako eta Erronka Demografikorako Ministerioak hondakin uretan COVID-19aren birusa atzemateko martxan jarritako sistemaren barruan lanean ari dira Urbehan, eta azterketen emaitzak, beste erkidegoetan bildutakoak bezala, Espainiako ministerioaren datu basean gordetzen dituzte. Eusko Jaurlaritzaren Osasun Sailaren esku ere uzten dituzte datuok. «Agintarientzat alerta goiztiar bat da, pertsonak sintomak garatu baino astebete lehenago datuak ematen dizkiegulako», azaldu du Urrutiak.

Osasun agintarien tresna

Osasun agintarientzat «tresna oso baliagarria» dela azpimarratu du Orivek, tokian tokiko diagnostikoa egiteko balio duelako eta prebentzio neurriak zorrozteko modua ematen dielako. «Osasun sistema hobeto prestatzeko erreminta baliotsua da, gizarte edo komunitate batean birusaren hedapena aurreikusten duelako». Izan ere, birusaren presentzia non ari den nabarmen handitzen detektatzeko balio du, eta horren arabera, erabakiak aldez aurretik hartzeko ere bai. Horretarako, baina, laginak «jarraitutasun batekin» hartzea ezinbestekoa da, astean behin edo birritan, eta horiek laborategi batean azkar aztertzea ere bai. «Emaitzen interpretazio azkar batek bermatzen du alerta goiztiarra».

Nafarroan sistema hori erabiltzen dutenetik, kutsatzeen gorakada hainbat tokitan aurreikusteko modua izan da. Fernando Mendoza Nilsa enpresako kudeatzaileak azaldu duenez, iazko ekainean birusaren arrastoa oso txikia izan zen aztertutako ur-hondakinetan, baina Tuteran lehen kasuak atzematen hasi ziren, eta handik astebetera, positiboek gora egingo zutela iragartzeko moduan izan ziren. Iruñean ere, San Ferminen ostean kasu gorakadari aurrea hartzeko aukera eman zien ur zikinen azterketak. «Pandemia hau oso aldakorra da, eta gorabehera horiek aurrez detektatzeko gai zan gara askotan», dio Mendozak.

Hondakin urak aztertzea adierazle «objektibo eta fidagarria» da, batez ere kutsatzeen datuak oso apalak direnean, Mendozaren arabera: «Olatu baten etorrera aurreikusteko modua ematen digu, toki jakin bateko agerraldi bat...».

Europako Kontseiluak hondakin uretan birusa detektatzeko egitasmoei erabateko babesa eman die duela gutxi. Virginijus Sinkevicius Ingurumen komisarioak estatu kideei eskatu die ur zikinak aztertzeko sistema bat koordinatu dezaten, izurriari aurre egiteko tresna «errentagarria, erraza eta fidagarria» delako. Europatik etorritako babesa interesgarria dela iritzi dio Urrutiak, mahai gainean jarri duelako pandemiaren gorabeherak detektatzeko sistema koordinatu baten beharra.

Mendozak erantsi du izurriaren bilakaerari «egokitzeko» baliagarria ere badela, eta, gainera, birusaren aldaera berriak detektatzen hasteko aproposa izan daitekeela. «Aldaeren arazoa da une honetan dugun erronkarik handiena, eta egoki erantzun behar diogu». Urbehako ikerlariak ere zeregin horretan daude buru-belarri, Urrutiak azaldu duenez: «Teknika fintzen ari gara birusaren aldaera berriak detektatzen hasteko».

Irakurle agurgarria:

Honaino iritsi zarenez, eskaera bat egin nahi dizugu: irakurtzen ari zaren edukia eta egunkaria babestea, konpromiso ekonomikoa hartuz. Publizitatea eta erakundeen diru-laguntzak ez dira nahikoa BERRIAren etorkizuna bermatzeko. Sarean eskaintzen dizugun edukia irakurtzen duzuen milaka irakurleek proiektuari ekarpena eginda, urrutira iritsiko ginateke.

Kazetaritza libre, ireki eta independentea egin nahi dugu euskaldunontzat. Euskaraz informatzea delako gure eginkizuna, eta zure eskubidea.Lagun gaitzazu bide horretan. Idatzi gurekin etorkizuna. Geroa zugan.

Martxelo Otamendi
BERRIAko zuzendaria

Izan zaitez BERRIAlaguna

Albiste gehiago

Haize errotak, Elgeako parke eolikoan. ©ENERGIAREN EUSKAL ERAKUNDEA

Berriztagarrien argi-itzalak

Amaia Ramirez de Okariz Kortabarria

Eusko Jaurlaritzak lau parke eoliko eraiki nahi ditu Araban, baina desadostasunak eragin ditu energia berriztagarrien eredu horrek. Nafarroan, «eztabaida irekia» eskatu dute halako proiektuen inguruan

Ertzaintzaren kontrol bat, Gasteizko irteeran. ©ENDIKA PORTILLO / FOKU

Intzidentzia 400dik gorakoa da Araban, Gipuzkoan eta Nafarroan

Ion Orzaiz - Uxue Rey Gorraiz Arantxa Iraola

Bilbo eta Gipuzkoa itxiko dituzte, eremu gorrian sartu ostean. Positibo tasa %8,9 da Hegoaldean. Ostalariek helegitea jarriko dute, baina, Urkulluren esanetan, oraindik ezin dira neurriak arindu

 ©OSKAR MATXIN EDESA / FOKU

«Diru sarreren faltak oso egoera txarrean utzi du jendea»

Maria Ortega Zubiate

Izurriak zaildu eta moteldu egin du nazioarteko lankidetzan dabiltzan GGKEen lana, eta egoera bidegabe asko gordindu egin dira. Horien eragina apaltze aldera politika publikoak sustatu behar direla defendatu du Calvok.

Astekaria

Asteko gai hautatuekin osatutako albiste buletina. Astelehenero, ezinbesteko erreportajeak, elkarrizketak, iritziak eta kronikak zure posta elektronikoan.