Albistea entzun

PENTSALDIAN

Beharrak eta planetaren mugak

Aiora Zabala - Cambridgeko Unibertsitateko irakaslea

2021eko azaroak 23

Munduko estatu batek ere ez du lortu gutxieneko giza beharrak asetzea planetaren ingurumen mugak gainditu gabe, azkeneko 30 urteetan gutxienez. Hala dio orain dela gutxi argitaraturiko ikerlan batek. Karbono isuriei buruzko azkenaldiko zurrunbilo mediatikoaren ondoren, gizakiak gainditzen dituen beste hainbat muga daudela oroitarazten digu lan honek. Muga hauek gizakiak isuritakoa xurgatu edo erabilitako baliabideak berritzeko ekosistemek duten ahalmena adierazten dute: ura, lurra, materialak, ongarriak (nitrogeno eta fosforoaren zikloak nahasten dituztenak) eta abar. Mugak gainditzeak esan nahi du hurrengo belaunaldientzat planetaren aberastasuna ez dela horrenbestekoa izango, eta kutsadura, ur eskasia eta antzeko arazoak handituz doazela.

Datuak ikusita, Espainian adibidez, nitrogenoaren zikloa eta materialen erabilera erabat aztoratuta dabiltza, bertako ekosistemek eman eta kudea dezaketenaren aldean. Fosforoaren zikloan hobekuntza handiak egin dira. Frantzian, nitrogenoa eta karbono isuriak ere nabarmen dira, gaindituriko beste mugen artean.

Giza garapenaren hamaika adierazle ikusita (hala nola hezkuntza, osasuna, berdintasuna), bi estatuetan ia beharrezkotasun guztiak asetzen dira, enpleguari buruzkoa ezezik.

Munduko batez besteko datuei so, baliabide naturalak oinarrizko giza beharrak asetzen diren baino azkarrago xahutzen dira. Naturaren mugak erabat gainditu diren arren, hainbat giza adierazle ez dira ase oraindik, besteak beste, gutxieneko hezkuntza eta diru sarrerak edukitzea, energia eta garbitasun zerbitzuak eskuragarri izatea.

Pandemiatik ekonomia berreskuratzeko helburuak hainbat izan daitezke. Ohiko makroekonomiaren adierazle hertsietatik at joan nahi izanez gero (adibidez, berreskurapen berde eta erresilientea nahi izanez gero), irizpideak konplexuak izan daitezke. Bioekonomia, ekonomia zirkularra, ekonomia berdea... planetarekin bakean jarduten saiatzeko modeloak hainbat dira: animalia eta landareetan oinarritutako ekoizpena eta kontsumoa bata, birziklapenean oinarritutakoa bestea, eta industria kutsatzaileetatik aldentzen diren inbertsioak bultzatzen dituena hirugarrena. Beste ikerlan berri baten arabera, ekonomiaren hiru modelo hauetatik bakar batek ez luke gizartea jasangarri bihurtuko—nahiz eta denak lagundu dezaketen.

Erroskillaren ekonomia (doughnut economics) planetaren mugak eta gizakien beharrak biltzen dituen hasierako ikerlanaren funtsa da. Izen xelebre eta adierazle multzo nahiko sinple batekin, ekonomia berreskuratzeko norabideak aurkitzen lagundu dezake. Erroskillaren barneko ertza gizakien gutxieneko beharrak dira. Haren kanpoko ertza, bestalde, planetaren mugak. Erroskilla barnean egon nahi genuke: ez zuloan, ezta kanpoaldean ere. Gobernantzan honelako ideia egituratuz jakin genezake zein neurritaraino lortzen dugun ongizatea, ingurumenarekin zuhur ibili bitartean. Amsterdameko udaletxeak hala egin du dagoeneko.

Munduko estatu batek ere bere osotasunean ez du lortu ongi bizitzeko aukerak planetaren mugen barnean bermatzea. Baina ausartuko nintzateke esatera beste maila batzuetan asko oso hurbil daudela (hiri edota etxalde mailan). Erronka da eredu horiek aurkitu eta nabarmentzea, eta bi gai handi hauek bateratzea norbanakoaren esku ere badagoela onartzea, adibidez Gabonetako opariak hautatzean. Pertsona hobeak edo zoriontsuak izateak ez luke planeta kostatu behar.

Sareko BERRIAzalea:

Irakurri berri duzun edukia eta antzekoak zure interesekoak badira, eskari bat egin nahi dizugu: Berria diruz babestea.

Zuk eta zure gisako sareko milaka irakurlek egindako ekarpenarekin, eduki gehiago eta hobeak sortuko ditugu. Eta, zuekin osatutako komunitateari esker, publizitateak eta erakundeen laguntzek bermatzen ez diguten bideragarritasuna lortuko dugu.

Euskarazko kazetaritza libre, ireki eta konprometitua eskaini nahi dizugu egunero; bizi zaren munduaren eta garaiaren berri ematen segitu.

Albiste gehiago

Frantziako Polizia osasun ziurtagiria eskatzen, Miarritzeko ostatu batean. ©GUILLAUME FAUVEAU

Txertatze ziurtagiriaren alde egin du Konstituzio Kontseiluak

Oihana Teyseyre Koskarat

Astelehenetik goiti beharrezkoa izanen da Ipar Euskal Herriko hainbat leku publikotara sartzeko. Kontseiluak atzera bota du ekitaldi politikoetan parte hartzeko agiria eskatzea

Maiaren adierazpenen aurkako protesta egin zuten ostegunean, SOS Arrazakeriak deituta. Irudian, manifestari bat, alkatearen aurkako afixa batekin. ©JESUS DIGES / EFE

Maia, datuek gezurtatua: delituen %0,3 dagozkie migratzaile adingabeei

Ion Orzaiz

Adingabeen Fiskaltzak 522 espediente ireki zituen iaz Nafarroan, eta soilik 99 izan ziren migratzaileei egotzitakoak. Iruñeko alkateak dioenaren kontrara, delitu horien ehunekoa apaldu egin da 2019tik

Ertzaintza Ibaizabal ibai bazterreko operazio batean, artxiboko irudi batean ©Luis Tejido, EFE

Adingabe baten gorpua aurkitu dute Ibaizabal ibaian, Galdakao parean

Berria

Gorpua joan den asteazkenean atzeman zuten. Gaztea Bizkaiko Aldundiaren zaintzapean zen; harrera zentro batean izandakoa.

Astekaria

Asteko gai hautatuekin osatutako albiste buletina. Astelehenero, ezinbesteko erreportajeak, elkarrizketak, iritziak eta kronikak zure posta elektronikoan.