Albistea entzun

Koronabirusa. ZIENTZIAREN TALAIATIK

Metafora arriskutsuak

Espainiako armadako kideak, atzo, Bilboko tren geltokian.
Espainiako armadako kideak, atzo, Bilboko tren geltokian. LUIS TEJIDO / EFE Tamaina handiagoan ikusi

Ana Galarraga Aiestaran - Elhuyar Zientzia

2020ko martxoak 24

Azken egunetan, Espainian zein beste herrialde batzuetan, gerra hizkera nagusitzen ari da agintarien artean, COVID-19az eta koronabirusaz aritzean. Joera horrek kritika zorrotzak jaso ditu, alderdi askotatik, baita ikuspegi zientifikotik ere.

Izan ere, birusen izaera aintzat hartuta, guztiz desegokia da gerraren metafora. Birusak ezin dira garaitu. Munduan, 10 ber 31 inguru daudela kalkulatzen da, bizidun-mota guztiak infektatzen dituzte (bakterioak, landareak, onddoak, animaliak), eta milioika eta milioika horietatik gutxi batzuk baino ez dira patogenoak. Ezin dutenez iraun eta ugaldu beste bizidunen zeluletatik kanpo, askok ez dituzte biziduntzat jotzen. Edonola ere, eboluzioaren motorra dira, eta gure DNAk haien arrastoak ditugu. Gugan bizi dira, guri esker, eta, neurri batean, gu ere bai haiei esker. Testuinguru horretan, gerraz hitz egiteak ez du zentzu handirik.

Tamalez, COVID-19 gaitza eragiten duen birusa (SARS-CoV-2) patogenoa da. Batez ere, birika-albeoloetako zelulak infektatzen ditu, eta, kasurik okerrenetan, pneumonia eragiten du. Zainketa berezien unitateetan tratatzen dituzte gaixo larrienak; ospitaleetako geletan ari dira sendatzen beste asko, eta sintoma arinenak dituztenek beren etxeetan gainditzen dute gaitza. Aldi berean, antibirikoak eta txertoak garatzeko hainbat ikerketa daude martxan, eta gaitzaren hedapena geratzeko ahalegin betean dabiltza epidemiologoak eta osasun publikoko arduradunak. Elkarlana eta diziplinartekotasuna dira gakoak, ez armak eta indarkeria.

Gerraren metaforak bazter utzita, bi zientzialarik, Juan Luis Arsuaga Ferreras eta Maria Martinon Torres paleoantropologoek, baso-suteekin parekatu dute COVID-19a. Haien esanean, gaitza sua bezala hedatzen da. Sute handiak kontrolatzeko eta itzaltzeko, lehenik mapa bat eduki behar da, etengabe eguneratua, ikusteko non dauden foku nagusiak eta nola zabaltzen diren sugarrak. Gero fokuak itzaltzen joan behar da, eta hausberoak zaindu, ez daitezen berpiztu. Suhiltzaileez gain, baliabideak, informazioa, suebakiak eta populazioa babesteko neurriak behar dira. Eta errautsak baino geratzen ez direnean, suak erretako eremuak landatu beharko dira. Horretarako, aldaxkaren bat gordetzea komeni dela uste dute.

Bi zientzialariek, etorkizunerako ikasgaia emateaz gain, ez dute zalantzarik sutea hedatuko dela; haien metafora gerrarena baino gertuago dago errealitatetik. Eta horrek badu garrantzia; izan ere, errealitatea desitxuratzea eta gehiegizko itxaropena piztea kaltegarria da. Beste gaixotasun batzuetan garbi ikusi da, adibidez, minbizian: borrokaren metaforak eta irabaztearen mezuak aditzera ematen du gaitza gainditzen ez duenak ez duela nahikoa jarri bere aldetik.

Hitzen garrantziaren jakitun, otsailean, koronabirusak sortutako gaixotasuna Txinatik nazioartera hedatzen hasi zenean, COVID-19 izendatu zuen gaitza OMEk, herrialde jakin batekin lotzea eta arrazakeria eragozteko. Horrez gain, estigma saihesteko gida bat argitaratu zuen. Hain zuzen, estigmatizazioak albo-ondorio larriak ekar ditzake; esaterako, infektatutakoak beren egoera ezkutatzera bultza ditzake, eta, beraz, birusa besteei transmititzeko arriskua handitu. Hiesarekin eta beste gaixotasun infekzioso batzuekin gertatu izan dira horrelakoak. Hitzek ez dezatela birusaren kaltea areagotu.

Sareko BERRIAzalea:

Irakurri berri duzun edukia eta antzekoak zure interesekoak badira, eskari bat egin nahi dizugu: Berria diruz babestea.

Zuk eta zure gisako sareko milaka irakurlek egindako ekarpenarekin, eduki gehiago eta hobeak sortuko ditugu. Eta, zuekin osatutako komunitateari esker, publizitateak eta erakundeen laguntzek bermatzen ez diguten bideragarritasuna lortuko dugu.

Euskarazko kazetaritza libre, ireki eta konprometitua eskaini nahi dizugu egunero; bizi zaren munduaren eta garaiaren berri ematen segitu.

Albiste gehiago

Ikusgunek gaur goizean egindako agerraldia. ©RAUL BOGAJO/FOKU

Lau urtean hirukoiztu egin dira Ikusgunen salatu diren gertakari LGTBIfobikoak

Jone Arruabarrena

Eraso transfoboen eta gorroto diskurtsoen gorakadaz ohartarazi du behatokiak LGTBIfobiaren Aurkako Nazioarteko Egunaren bezperan

Uribarri-Ganboako urtegia, artxiboko irudi batean. ©Jaizki Fontane / FOKU

Eraso homofobo bat salatu dute Uribarri Ganboa urtegian

Berria

Arroiabeko hondartza nudista inguruan, harri batez eraso egin diete bi homosexuali, «marikoi zikina» oihuen ondotik. Harriak bietako bati eman dio. Erasoa jasan dutenek salaketa jarri dute.

Irene Montero, Espainiako Berdintasun ministroa, artxiboko irudi batean. ©Juan Carlos Hidalgo / EFE

Hileko mingarriaren ondoriozko gaixo baimena jasoko du Espainiako abortuaren legeak

Ion Orzaiz

Irene Montero Berdintasun ministroak azaldu du, hala ere, Ogasun Ministerioak ez duela baimendu tanpoi eta konpresei BEZa murriztea.

Steilasek eta ELAk egindako protesta, gaur goizean ©berria

Steilasek eta ELAk Nafarroako irakasleak egonkortzeko eskatu diote Hezkuntza Departamentuari

Irati Urdalleta Lete

Bi sindikatuek elkarretaratzea egin dute, egonkortzeko eskaintzen dituen lanpostu kopurua nahikoa ez dela iritzita. LABek kritikatu du lanpostuen %46 PAIra bideratuko dutela.

Astekaria

Asteko gai hautatuekin osatutako albiste buletina. Astelehenero, ezinbesteko erreportajeak, elkarrizketak, iritziak eta kronikak zure posta elektronikoan.

Iruzkinak kargatzen...