Noiz sortua: 2020-03-24 00:30:00

Koronabirusa. ZIENTZIAREN TALAIATIK

Metafora arriskutsuak

Espainiako armadako kideak, atzo, Bilboko tren geltokian.
Espainiako armadako kideak, atzo, Bilboko tren geltokian. LUIS TEJIDO / EFE Tamaina handiagoan ikusi

Ana Galarraga Aiestaran - Elhuyar Zientzia

2020ko martxoak 24

Azken egunetan, Espainian zein beste herrialde batzuetan, gerra hizkera nagusitzen ari da agintarien artean, COVID-19az eta koronabirusaz aritzean. Joera horrek kritika zorrotzak jaso ditu, alderdi askotatik, baita ikuspegi zientifikotik ere.

Izan ere, birusen izaera aintzat hartuta, guztiz desegokia da gerraren metafora. Birusak ezin dira garaitu. Munduan, 10 ber 31 inguru daudela kalkulatzen da, bizidun-mota guztiak infektatzen dituzte (bakterioak, landareak, onddoak, animaliak), eta milioika eta milioika horietatik gutxi batzuk baino ez dira patogenoak. Ezin dutenez iraun eta ugaldu beste bizidunen zeluletatik kanpo, askok ez dituzte biziduntzat jotzen. Edonola ere, eboluzioaren motorra dira, eta gure DNAk haien arrastoak ditugu. Gugan bizi dira, guri esker, eta, neurri batean, gu ere bai haiei esker. Testuinguru horretan, gerraz hitz egiteak ez du zentzu handirik.

Tamalez, COVID-19 gaitza eragiten duen birusa (SARS-CoV-2) patogenoa da. Batez ere, birika-albeoloetako zelulak infektatzen ditu, eta, kasurik okerrenetan, pneumonia eragiten du. Zainketa berezien unitateetan tratatzen dituzte gaixo larrienak; ospitaleetako geletan ari dira sendatzen beste asko, eta sintoma arinenak dituztenek beren etxeetan gainditzen dute gaitza. Aldi berean, antibirikoak eta txertoak garatzeko hainbat ikerketa daude martxan, eta gaitzaren hedapena geratzeko ahalegin betean dabiltza epidemiologoak eta osasun publikoko arduradunak. Elkarlana eta diziplinartekotasuna dira gakoak, ez armak eta indarkeria.

Gerraren metaforak bazter utzita, bi zientzialarik, Juan Luis Arsuaga Ferreras eta Maria Martinon Torres paleoantropologoek, baso-suteekin parekatu dute COVID-19a. Haien esanean, gaitza sua bezala hedatzen da. Sute handiak kontrolatzeko eta itzaltzeko, lehenik mapa bat eduki behar da, etengabe eguneratua, ikusteko non dauden foku nagusiak eta nola zabaltzen diren sugarrak. Gero fokuak itzaltzen joan behar da, eta hausberoak zaindu, ez daitezen berpiztu. Suhiltzaileez gain, baliabideak, informazioa, suebakiak eta populazioa babesteko neurriak behar dira. Eta errautsak baino geratzen ez direnean, suak erretako eremuak landatu beharko dira. Horretarako, aldaxkaren bat gordetzea komeni dela uste dute.

Bi zientzialariek, etorkizunerako ikasgaia emateaz gain, ez dute zalantzarik sutea hedatuko dela; haien metafora gerrarena baino gertuago dago errealitatetik. Eta horrek badu garrantzia; izan ere, errealitatea desitxuratzea eta gehiegizko itxaropena piztea kaltegarria da. Beste gaixotasun batzuetan garbi ikusi da, adibidez, minbizian: borrokaren metaforak eta irabaztearen mezuak aditzera ematen du gaitza gainditzen ez duenak ez duela nahikoa jarri bere aldetik.

Hitzen garrantziaren jakitun, otsailean, koronabirusak sortutako gaixotasuna Txinatik nazioartera hedatzen hasi zenean, COVID-19 izendatu zuen gaitza OMEk, herrialde jakin batekin lotzea eta arrazakeria eragozteko. Horrez gain, estigma saihesteko gida bat argitaratu zuen. Hain zuzen, estigmatizazioak albo-ondorio larriak ekar ditzake; esaterako, infektatutakoak beren egoera ezkutatzera bultza ditzake, eta, beraz, birusa besteei transmititzeko arriskua handitu. Hiesarekin eta beste gaixotasun infekzioso batzuekin gertatu izan dira horrelakoak. Hitzek ez dezatela birusaren kaltea areagotu.

Albiste gehiago

Martxoaren 30ean eguneratua, 14:00etan. ©BERRIA

Koronabirusaren azken datuak

Berria

Euskal Herrian 8.225 gaixok eman dute positibo koronabirusaren proba eginda, administrazioen arabera. 400 hil dira. COVID-19 gaitza izandako 1.807 pertsonari eman diete alta. Grafikoak, albiste barruan.

Lantegiak itxita, Basaurin. ©Marisol Ramirez / Foku

Kutsatzeko kezka dute Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako biztanleen bi herenek

Berria

Espainiako Gobernuak atzo onartutako dekretua indarrean da, eta funtsezkoak ez diren jardueretan aritzen diren langileek etxean geratu beharko dute gaurtik aurrera. Urkullu ez dator bat neurri horrekin, ezta patronala ere. Txibitek Sanchez babestu du, baina uste du hobe litzatekeela jarduera ekonomikoa ez geratzea eta erabaki hori malgutzea.

Sidenor enpresako langileak jarduera eteteko eskatzen, aurreko astean. ©MARISOL RAMIREZ / FOKU

Jaurlaritzak letra txikiari heldu nahi dio gutxieneko jarduera bati eusteko

Xabier Martin

Madrilen azalpen gehiagoren zain dago, baimena nahi duelako enpresei isunik jar ez diezaieten

Ospitale bateko larrialdietako sarrera ©Jon Urbe / Foku

Koronabirusa zuten 400 pertsona hil dira Euskal Herrian, eta 8.225 pertsona kutsatu

Irati Urdalleta Lete

50 pertsona hil dira atzotik, eta 452 pertsona gehiagori atzeman diete birusa.

Irakurle agurgarria:

Honaino iritsi zarenez, eskaera bat egin nahi dizugu: irakurtzen ari zaren edukia eta egunkaria babestea, konpromiso ekonomikoa hartuz. Publizitatea eta erakundeen diru-laguntzak ez dira nahikoa BERRIAren etorkizuna bermatzeko. Sarean eskaintzen dizugun edukia irakurtzen duzuen milaka irakurleek proiektuari ekarpena eginda, urrutira iritsiko ginateke.

Kazetaritza libre, ireki eta independentea egin nahi dugu euskaldunontzat. Euskaraz informatzea delako gure eginkizuna, eta zure eskubidea.Lagun gaitzazu bide horretan. Idatzi gurekin etorkizuna. Geroa zugan.

Martxelo Otamendi
BERRIAko zuzendaria

Izan zaitez BERRIAlaguna

Izan zaitez BERRIAlaguna

Irakurtzen ari zaren edukia libre ematen jarraitu nahi dugu. Euskaraz informatzea da gure eginkizuna, zure eskubidea. Sareko irakurlea bazara, konprometitu zaitez irakurtzen ari zarenarekin. Geroa zugan.

Izan zaitez BERRIAlaguna