Albistea entzun

Zientzia. ARGI ALDIAN

Argiaren kontrolpean

Nerea Osinalde - EHUko Biokimika Saileko irakaslea

2022ko urtarrilak 14

Eguzkiaren argitasunak, bizipoza emateaz gain, izaki bizidunon erloju biologikoa erregulatzen du. Eguzkiaren argia iristen ez den ozeano sakonenetan eta haitzulo ilunenetan izan ezik, gure planetako bizitza osoa Lurraren errotazioarekin sinkronizatuta dago.

Zelula guztiek erloju biologiko bat dute, erritmo zirkadianoak erregulatzen dituena. Erritmo zirkadianoak aldaketa fisikoak, mentalak eta portaerazkoak dira, eta 24 orduko zikloa jarraitzen dute. Erritmo horiek gorputzaren funtzio garrantzitsuetan eragin dezakete, hala nola, hormonen askapenean, gorputzeko tenperaturaren erregulazioan, elikadura ohituretan, digestioan, eta nola ez, lo-patroian.

Garunean dago erloju nagusia, zelula guztien erlojuak koordinatzen dituena, sinkronizatuta egon daitezen. Animalia ornodunetan, gizakiok barne, erloju nagusia 20.000 neurona inguruz osatuta dago. Neurona multzo horrek muin suprakiasmatiko izenez ezagutzen den egitura bat eratzen du, hipotalamoan kokatzen dena eta zuzenean begietatik informazioa jasotzen duena. Muin suprakiasmatikoak, guruin pinealaren jarduera modulatuz, besteak beste, logura sortzen duen hormonaren ekoizpena erregulatzen du, melatoninarena.

Argi gutxi dagoenean, muin suprakiasmatikoak guruin pinealari melatonina ekoizteko agindua ematen dio, loa sortzeko. Logurea eragiteaz gain, gauez melatoninak odol-presioa, glukosa-mailak eta gorputzeko tenperatura murrizten ditu. Hain zuzen ere, aldaketa fisiologiko horiek dira loaldi on baten erantzule.

Goizetan, berriz, argiaren presentzian, muin suprakiasmatikoak guruin pinealari melatoninarik ez ekoizteko agintzen dio. Bestalde, kortisola, adrenalina eta noradrenalina bezalako hormonen ekoizpenak gora egiten du. Egoera horrek guztiak alerta-egoera bat sortzen du, eta kontzentrazio-maila, energia fisikoa edota erabakiak hartzeko ebazpen-gaitasuna nabarmen handitzen dira. Gainera, gauez ez bezala, egunez presio arteriala igo egiten da, eta metabolismoa azkartu.

Printzipioz, erloju biologikoa argi naturalari erantzuteko diseinatua dago, baina argi artifizialarekiko ere sentikorra da. Hori dela eta, argi artifizialak erloju biologikoa erruz nahas dezake. Gizakion kasuan, adibidez, atzematen dugun argi ikuskor espektroko (400-700 nm) argi urdinak (380-475 nm) melanopsinaren sintesia estimulatzen du. Fotopigmentu horrek, besteak beste, melatoninaren sintesia inhibitzen du. Hori dela eta, gauez pantailen bidez argi artifiziala kontsumitzeak, txandaka lan egiteak edota beste ordu-erabilera bateko eremuetara bidaiatzeak loaren kalitatea nabarmen murrizten du.

Beraz, imajinatu zer-nolako nahasmena pairatu behar duten Nazioarteko Espazio Estazioko astronautek, 90 minutuero egunsenti eta ilunabar bortitz bat bizi dutenek, egunean Lur planetari 16 bira ematen baitizkiote. Egia esan, nahaste hori jasanezina litzateke, eta, horregatik, espaziontzietan 24 orduko argi-iluntasun zikloak simulatzen dituzte; 15,5 orduz argia daukate, eta 8,5 orduz iluntasuna.

Izan ere, erritmo zirkadianoak eta argi-iluntasun ziklo naturalak sinkronizatuta ez egoteak loaren kalitateari eragiten dio, eta hainbat patologiarekin ere erlazionatu izan da: obesitatea, diabetesa, depresioa, nahasmendu bipolarra eta urtaroko nahasmendu afektiboa, besteak beste. Hortaz, saiatu gaitezen gure bizitza Naturaren erritmora doitzen, guk uste ez arren, bera baita gure gidaria.

Sareko BERRIAzalea:

Irakurri berri duzun edukia eta antzekoak zure interesekoak badira, eskari bat egin nahi dizugu: Berria diruz babestea.

Zuk eta zure gisako sareko milaka irakurlek egindako ekarpenarekin, eduki gehiago eta hobeak sortuko ditugu. Eta, zuekin osatutako komunitateari esker, publizitateak eta erakundeen laguntzek bermatzen ez diguten bideragarritasuna lortuko dugu.

Euskarazko kazetaritza libre, ireki eta konprometitua eskaini nahi dizugu egunero; bizi zaren munduaren eta garaiaren berri ematen segitu.

Albiste gehiago

Jendetza bildu ohi da festen hasieran Laudion. ©LAUDIOKO UDALA

Dantzaz beteriko festak

Maixa Utrera Puelles

Martxan dira Laudioko San Roke jaiak, Jabier Artetak txupinazoa bota eta agurra irakurri ostean. Bi txandatan egingo dituzte jaiak: lehen txanda, bihar arte; ondoren, hilaren 24tik 28ra

 ©BERRIA

«Kantatzea barruan dudana botatzea da»

Iraia Irazusta Mujika

Kontzertu bat emango du gaur Donostiako Aste Nagusian Larrañagak. Neo-soul doinuetan murgilduta, lehenengo diskoko eta lan berriko doinuak entzuteko aukera egongo da Bulebarrean.
1 ©JON URBE / @FOKU

Hogeigarrenez abordatu dute piratek Donostia

Amaia Jimenez Larrea Jakes Goikoetxea

Donostiako Piratek Kontxako badia abordatu dute bi urteren ondoren. Berrehun bat baltsa atera dira guztira, eta jende ugari ibili da bai uretan, bai lehorrean
Baltsa piratak, portutik Kontxarako bidean. ©JON URBE / FOKU

Donostia abordatu dute piratek ia 200 ontzitan

Hodei Iruretagoiena - Mikel P. Ansa

Itzuli da Aste Nagusi Pirataren ikur bihurtu den ekitaldia, bi urteko etenaren ondoren. Ia berrehun ontzi abiatu dira, 17:00ak jo dutenean. Abordatzeak hogeigarren aldia du aurten.

Astekaria

Asteko gai hautatuekin osatutako albiste buletina. Astelehenero, ezinbesteko erreportajeak, elkarrizketak, iritziak eta kronikak zure posta elektronikoan.

Iruzkinak kargatzen...