Albistea entzun
Emakumeen aurkako indarkeriari ez
Emakumeen aurkako indarkeriari ez

Zientzia. ARGI ALDIAN

Basapolinizatzaileen garrantzia

Ainhoa Magrach - Ikerbasque Research Fellow BC3n

2022ko ekainak 17

Komunikabideetan gero eta titulu gehiago ikusten ditugu erleen gainbeheraz eta horrek biodibertsitatearen iraupenean izan ditzakeen ondorioez. Baina erleetan pentsatzen dugunean, jende gehienak ezti erleak ditu gogoan; gutxik dakite, ordea, Iberiar penintsulan mila erle espezie baino gehiago daudela, eta munduan kopurua 20.000 espezieraino iristen dela. Txori espezieak halako bi!

Erle horiei eta beste polinizatzaile batzuei esker (euliak, kakalardoak, hegaztiak eta saguzarrak), ugaldu egiten dira loreak dituzten naturako landareen %85 eta jaten ditugun laboreen %70 baino gehiago. Labore horien artean daude fruta gehienak eta bitamina eta elikagai gehien duten laboreetako batzuk.

Erleetan pentsatzen dugunean, ezti erleen ezaugarriak izaten ditugu gogoan: erlauntzetan bizi direla, erle erregina bat dutela… Baina basaerle gehienek bestelako bizimodu bat dute. Gehienak bakartiak dira, alegia, ez dute erlauntzik sortzen, eta ez dute erle erreginarik. Espezie batzuek lurrean edo egurretan egiten dute habia, zulo txikietan; beste batzuek barraskiloen oskol hutsak ere baliatzen dituzte habiak sortzeko. Erle espezie batzuk oso espezializatuta daude, eta landare espezie bat edo gutxi batzuk bisitatzen dituzte; beste batzuek ikusten duten edozein loretara joaten dira. Inurri bat bezain txikiak daude; kakalardo pilotagilea bezain handiak. Badira beste erle batzuen bizkarroiak ere. Aniztasun hori dela eta, haien gainbehera eman dezakeen baino arazo korapilatsuagoa da.

Ezti erlea kudeatu egiten den erle espezie bat denez, askoz ere gehiago dakigu hark dituen arazoez. Badakigu zenbait patogenok eta bizkarroik eraso egiten diotela edota pestiziden erabilerak kalte egiten diola. Baina modu naturalean ia existitzen ez den espeziea denez —erlezainek kudeatutako erlategietan soilik—, badakigu ez dela desagertuko eta ez duela gainbehera nabarmenik izango. FAO Nazio Batuen Elikadura eta Nekazaritza Erakundearen arabera, erlauntzen kopurua asko handitu da azken hamarkadetan.

Baina zer dakigu gainerako ehunka erle espezieez? Oso gutxi, zoritxarrez. AEBetako eta Europako datuek erakusten dute espezie askoren populazioak gutxitzen ari direla, hainbat arrazoirengatik: galtzen ari direlako elikatzeko loreak dituzten habitatak eta habiak egiteko eremuak; klima aldaketagatik; espezie exotikoak sartzen ari direlako; patogeno berriengatik; edo pestiziden erabileragatik. Arrazoi guztien nahasketa handitzen ari da erleen heriotza tasa.

Erleak kontserbatzeko konponbideak, beraz, ezin du bat eta bakarra izan, gainbeheraren arrazoiak anitz baitira. Egin dezakegun gauzarik onena da loreetan aberatsak diren habitatak berreskuratzea, bereziki erle mehatxatuenek behar dituzten landare ugari dituztenak. Hobeto arautu behar dira pestiziden erabilera eta espezieen mugimenduak. Azkenik, gutxitu egin behar dira Lurraren berotzea eragiten duten karbono dioxido isuriak, ez bakarrik erleengatik, baita planeta guztiagatik ere.

Sareko BERRIAzalea:

Udazkenean, BERRIAlagun egiteko pausoa eman dezazun, eskaintza bat egin nahi dizu BERRIAk. Herri baten kulturaren plaza da BERRIA. Kultur egitasmo, dinamika eta ekitaldi anitzen erakustoki. Euskal kulturaren inguruko informazioaren plaza handia. Azaroan eta abenduan, Euskaraldiak, Bertsolari Txapelketa Nagusiak eta Durangoko azokak hartuko dituzte, besteak beste, BERRIAren orrietako asko, paperean eta webgunean.

Albiste asko irakurriko dituzu, segur aski webgune honetan bertan. Eta eskari bat egin nahi dizugu: har ezazu konpromisoa irakurtzen duzunarekin. Irakurleen babes ekonomikoa funtsezkoa da BERRIAren etorkizuna ziurtatzeko.

Albiste gehiago

Herritar ugarik produktuz beteriko poltsak utzi dizkiete Elikagai Bankuko boluntarioei. ©JAIZKI FONTANEDA / FOKU

Elkartasunez bete dira orgak

Aitor Biain

Hego Euskal Herriko Elikagai Bankuek bilketa nagusia egin dute, urtero bezala. Ehunka tona elikagai eta oinarrizko produktu bildu dituzte dendetan eta supermerkatuetan.
 ©Gorka Rubio / FOKU

«Arima pixka bat falta da orain, bai unibertsitatean eta bai hedabideetan»

Unai Zubeldia - Gipuzkoako Hitza

Bokazioz irakaslea dela aitortu du Joxerra Garziak, baina lan asko egindakoa da bai bertsolaritzan eta bai komunikabideetan. Erretiroa hartuta ere, ikastaroak eman eta eman ari da oraindik.

 ©IÑIGO URIZ / FOKU

«Trantsizioa egitea, nola esan... zoriontasun eztanda bat da»

Iker Tubia

Gorputza estaltzen duten babesetan gordetzen da Gomez izotz hockeyan aritzeko. Ia bizi osoan gorde behar izan du emakume zela, baina orain ez du ezkutatzen. Partida hor dago oraindik.
Gazte Euskaltzaleen Sarekoek protesta egin zuten EITBren Bilboko egoitza aurrean, azaroaren 16an. ©KLAK

Astekaria

Asteko gai hautatuekin osatutako albiste buletina. Astelehenero, ezinbesteko erreportajeak, elkarrizketak, iritziak eta kronikak zure posta elektronikoan.

Iruzkinak kargatzen...

Izan BERRIAlaguna

Hitzen, ekintzen eta errimen eztanda. Herri bat BERRIAren kulturaren plazan. Baliatu udazkenean BERRIAlagun egiteko eskaintza.