Albistea entzun

Zientzia. ARGI ALDIAN

Basapolinizatzaileen garrantzia

Ainhoa Magrach - Ikerbasque Research Fellow BC3n

2022ko ekainak 17

Komunikabideetan gero eta titulu gehiago ikusten ditugu erleen gainbeheraz eta horrek biodibertsitatearen iraupenean izan ditzakeen ondorioez. Baina erleetan pentsatzen dugunean, jende gehienak ezti erleak ditu gogoan; gutxik dakite, ordea, Iberiar penintsulan mila erle espezie baino gehiago daudela, eta munduan kopurua 20.000 espezieraino iristen dela. Txori espezieak halako bi!

Erle horiei eta beste polinizatzaile batzuei esker (euliak, kakalardoak, hegaztiak eta saguzarrak), ugaldu egiten dira loreak dituzten naturako landareen %85 eta jaten ditugun laboreen %70 baino gehiago. Labore horien artean daude fruta gehienak eta bitamina eta elikagai gehien duten laboreetako batzuk.

Erleetan pentsatzen dugunean, ezti erleen ezaugarriak izaten ditugu gogoan: erlauntzetan bizi direla, erle erregina bat dutela… Baina basaerle gehienek bestelako bizimodu bat dute. Gehienak bakartiak dira, alegia, ez dute erlauntzik sortzen, eta ez dute erle erreginarik. Espezie batzuek lurrean edo egurretan egiten dute habia, zulo txikietan; beste batzuek barraskiloen oskol hutsak ere baliatzen dituzte habiak sortzeko. Erle espezie batzuk oso espezializatuta daude, eta landare espezie bat edo gutxi batzuk bisitatzen dituzte; beste batzuek ikusten duten edozein loretara joaten dira. Inurri bat bezain txikiak daude; kakalardo pilotagilea bezain handiak. Badira beste erle batzuen bizkarroiak ere. Aniztasun hori dela eta, haien gainbehera eman dezakeen baino arazo korapilatsuagoa da.

Ezti erlea kudeatu egiten den erle espezie bat denez, askoz ere gehiago dakigu hark dituen arazoez. Badakigu zenbait patogenok eta bizkarroik eraso egiten diotela edota pestiziden erabilerak kalte egiten diola. Baina modu naturalean ia existitzen ez den espeziea denez —erlezainek kudeatutako erlategietan soilik—, badakigu ez dela desagertuko eta ez duela gainbehera nabarmenik izango. FAO Nazio Batuen Elikadura eta Nekazaritza Erakundearen arabera, erlauntzen kopurua asko handitu da azken hamarkadetan.

Baina zer dakigu gainerako ehunka erle espezieez? Oso gutxi, zoritxarrez. AEBetako eta Europako datuek erakusten dute espezie askoren populazioak gutxitzen ari direla, hainbat arrazoirengatik: galtzen ari direlako elikatzeko loreak dituzten habitatak eta habiak egiteko eremuak; klima aldaketagatik; espezie exotikoak sartzen ari direlako; patogeno berriengatik; edo pestiziden erabileragatik. Arrazoi guztien nahasketa handitzen ari da erleen heriotza tasa.

Erleak kontserbatzeko konponbideak, beraz, ezin du bat eta bakarra izan, gainbeheraren arrazoiak anitz baitira. Egin dezakegun gauzarik onena da loreetan aberatsak diren habitatak berreskuratzea, bereziki erle mehatxatuenek behar dituzten landare ugari dituztenak. Hobeto arautu behar dira pestiziden erabilera eta espezieen mugimenduak. Azkenik, gutxitu egin behar dira Lurraren berotzea eragiten duten karbono dioxido isuriak, ez bakarrik erleengatik, baita planeta guztiagatik ere.

Sareko BERRIAzalea:

Irakurri berri duzun edukia eta antzekoak zure interesekoak badira, eskari bat egin nahi dizugu: Berria diruz babestea.

Zuk eta zure gisako sareko milaka irakurlek egindako ekarpenarekin, eduki gehiago eta hobeak sortuko ditugu. Eta, zuekin osatutako komunitateari esker, publizitateak eta erakundeen laguntzek bermatzen ez diguten bideragarritasuna lortuko dugu.

Euskarazko kazetaritza libre, ireki eta konprometitua eskaini nahi dizugu egunero; bizi zaren munduaren eta garaiaren berri ematen segitu.

Albiste gehiago

Edorta Agirre. / ©Gorka Rubio, Foku

«Janari pista galduz gero, nahi duena salduko digu sistemak»

Miren Garate, Gipuzkoako Hitza

Janaren inguruan «gero eta desinteres handiagoa» ikusten du Edorta Agirrek, Amantala ta mantela liburuaren egileak. Dioenez, «zelofanez ontziratutako produktuek» hartu dute lehengaien tokia. «Horiek zer duten? Sinetsi egin behar, ez baitugu kriteriorik».

Sekulako giroa izan zen atzo Ondarroan, eguerditik hasita. ©URTZI URKIZU

'Azule', txingor euritan aurrera

Urtzi Urkizu

Bi urtez derrigorrez eten ostean, Zapato Azule jaia egin dute Ondarroan. Giro aparta izan da kaleetan, Dinamartxakoei ongietorria eman diete eta pentsiodunak omendu dituzte.
 ©ENDIKA PORTILLO / FOKU

«Niretzat, bertsoa terapia da; arazoren bat edukiz gero, bertsotan heltzen diot»

Amaia Ramirez de Okariz Kortabarria

40 urte igaro dira Arabako lehen bertso eskola sortu zutenetik, eta Lopez izan zen sortzaileetako bat. Ordutik, alboan izan du bertsoa, eta, eginiko lana eskertzeko, aurten berari eman diote Arabako bertsolari txapeldunari txapela jartzeko aukera.
Itziar Ituño aktoreak Malen Zubiri politikariarena egiten du <em>Intimidad</em> telesailean. ©DAVID HERRANZ / NETFLIX

'Intimidad', Netflixen gehien ikusi den telesaila, ingelesez bestekoetan

Urtzi Urkizu

Txintxua Filmsen fikzioa 58 herrialdetan sartu da Top10ean. IMDB-ko lehen 50etan kokatu da

Astekaria

Asteko gai hautatuekin osatutako albiste buletina. Astelehenero, ezinbesteko erreportajeak, elkarrizketak, iritziak eta kronikak zure posta elektronikoan.

Iruzkinak kargatzen...