Albistea entzun

Koronabirusa. ZIENTZIA PENTSALDIAN

Uste okerrak eta sasi-egiak

Ana Galarraga Aiestaran - Elhuyar Zientzia

2020ko irailak 15

Pertsonok berezkoa dugu hautematen dugunari zentzua bilatzea, kausa-efektu erlazioa aurkitzea. Mekanismo hori funtsezkoa da gure espeziearen biziraupenerako, baina horrek berak sinesmen faltsuak sortzera eramaten gaitu maiz. Ilusio kausala deitzen diote psikologoek, eta horren adibide bat baino gehiago hedatu da errealitatea interpretatzeko nahia eta beharra hain indartsuak diren garai hauetan.

Esaterako, nahiko zabalduta dago 5G teknologiako antenek zerikusia dutela koronabirusaren hedapenean. Uste horren atzean kausa-efektu lotura faltsua egon daiteke: lehen agerraldi handiak eta mediatikoak gertatu ziren lekuetako batzuetan antena horiek daudenez, boteprontoan, bata bestearen ondorio dela pentsa dezake batek.

Arrazionalki aztertuz gero, ordea, erraz jabe gaitezke lotura faltsua dela: birusa arnasbideetatik kanporatutako tantaxka eta aerosolen bidez transmititzen da, eta 5G teknologiak erabiltzen dituen uhin elektromagnetikoek ez dute inolako eraginik transmisio horretan. Gainera, garbi ikusi da 5G antenen arrastorik ez dagoen lekuetan ere aise hedatu dela birusa, tamalez.

Oso zaila da, ordea, behin ideia bat ontzat eman dugunean, baztertzea; lehenengo aldiz ikasitako hori desikastea. Horregatik sinesten du batek baino gehiagok COVID-19a ez dela gripe bat baino larriagoa, hala zabaldu baitzen hasieran. Izan ere, COVID-19aren baieztatutako lehen kasu larriak eta hildakoak adin nagusikoen artean gertatu ziren; aldiz, bazirudien gazteei eta osasuntsuei ez ziela eragiten.

Hilabete hauetan, lehen irudipen hori ezeztatu du errealitateak. Ez nagusiak adina, baina gazteak ere hiltzen ditu gaitzak, eta bizirik iraun duten batzuk ondorio larriak jasaten ari dira. Hildakoak, berriz, urtean sasoiko gripeak 290.000-650.000 hiltzen dituela kalkulatzen du Osasunaren Mundu Erakundeak. 2020a amaitzeko ia hiru hilabete geratzen direnean, 900.000 baino gehiago dira COVID-19ak eragindako heriotza baieztatuak (baieztatu gabekoak aintzat hartuz gero, gehiago izango dira, seguruenik).

Maskaren eraginkortasuna ukatzeko arrazoietako bat ere hori izan daiteke, hasieran osasun-arduradunek berek esan baitzuten ez zirela beharrezkoak. Denborarekin, gero eta ebidentzia gehiago daude distantzia ez dela nahikoa birusaren transmisioa eragozteko: birusa aerosoletan ere hedatzen da, eta haiek tantaxka handiagoak baino urrunago iristen dira, eta denbora luzeagoan irauten dute airean. Horrenbestez, maskarak baliabide garrantzitsua bihurtu dira infektatzeko arriskua txikitzeko.

Ilusio kausala eta lehenengo ikasitakoaren iraunkortasuna ez ezik, bada denoi eragiten digun beste mekanismo psikologiko bat, zenbaitetan ebidentzia ez onartzera eramaten gaituena: gure interesekin bat ez datorrena baztertzeko joera. Horren adibide klasikoa da tabakoa erretzea eta biriketako minbizia lotzen zituzten lehen ikerketekin gertatutakoa: hainbaten iritziz, ikerketa haiek akatsak zituzten; bada, hori zioten gehienak erretzaileak ziren. Era berean, maskara deserosoa denez, haien eraginkortasuna frogatzen duten ikerketak baztertzen dituzte batzuek.

Horretaz guztiaz gain, badira talde interesatuek bultzatutako sasi-egiak. Haietako askoren arrakastaren gakoa, hau: azalpen eta soluzio errazak eskaintzea. Horren aurrean, metodo zientifikoaren arabera pentsatzea da irtenbidea, jakinda, hori bai, zientziak ez duela, gehienetan, erantzun errazik eta azkarrik topatzen.

Sareko BERRIAzalea:

Irakurri berri duzun edukia eta antzekoak zure interesekoak badira, eskari bat egin nahi dizugu: Berria diruz babestea.

Zuk eta zure gisako sareko milaka irakurlek egindako ekarpenarekin, eduki gehiago eta hobeak sortuko ditugu. Eta, zuekin osatutako komunitateari esker, publizitateak eta erakundeen laguntzek bermatzen ez diguten bideragarritasuna lortuko dugu.

Euskarazko kazetaritza libre, ireki eta konprometitua eskaini nahi dizugu egunero; bizi zaren munduaren eta garaiaren berri ematen segitu.

Albiste gehiago

Euskarazko irakaskuntzaren aldeko protes bat, 2021ean ©Guillaume Fauveau

NBEk azalpenak eskatu dizkio Frantziako Gobernuari hizkuntza gutxituei buruz

Ekhi Erremundegi Beloki

NBE beldur da Frantziako Konstituzio Kontseiluak 'Molac legearen' kontra hartutako erabakiak Frantziako gutxiengo linguistikoen giza eskubideei kalte garrantzitsuak eragiten ahal dizkiela

Etxean Zaindu eta Zaintel aurkeztu dituzte ©Jaizki Fontaneda / Foku

Eusko Jaurlaritzak familia zaintzaileak laguntzeko bi zerbitzu aurkeztu ditu

Isabel Jaurena

Mendeko pertsonak zaintzen dituztenen eguneroko bizitza erraztea da helburua

Errigoraren agerraldia joan den larunbatean. ©/ Errigora

Errigorak diru bilketa antolatu du Nafarroako suteengatik

Isabel Jaurena

Etorkizunean halakorik berriz ez gertatzeko erabiliko dira irabazi guztiak.

Miarritzeko ordainlekua, artxiboko irudian. ©Nicolas Mollo

Gizon bat hil da Miarritzen izandako auto istripu batean

Berria

Miarritzeko ordainlekuan gertatu zen istripua, atzo. Bi emazte Baionako ospitalera eraman behar izan dituzte, larri. Bi haur arinki zauritu dira, eta Baionako ospitalera eraman dituzte horiek ere.

Astekaria

Asteko gai hautatuekin osatutako albiste buletina. Astelehenero, ezinbesteko erreportajeak, elkarrizketak, iritziak eta kronikak zure posta elektronikoan.

Iruzkinak kargatzen...