Albistea entzun

ARGI ALDIAN

Munduko aktibo natural kritikoak

Unai Pascual - Ikerbasque ikertzailea BC3n

2022ko abenduak 2

Naturak pertsonei onura mota asko eskaintzen dizkie, jakina da. Baina orain arte ez zegoen informaziorik naturak ekarpen positibo horiek non eta nori eskaintzen dizkion. Aste honetan BERRIAk aditzera eman du Nature aldizkariaren Nature Ecology & Evolution atalean informazio hau sistematizatzeko lehen urrats garrantzitsua egin dela. Bi kilometro koadroko erresoluzioa kontuan hartuz, mundu mailan hamalau ekarpen ezberdinei buruzko datuak jaso eta kartografiatu ditugu lan honetan. Horietatik hamabi tokiko ekarpenak dira: hala nola elikagaien segurtasunari dagokionez, polinizatzaileen habitatak polinizazioaren mende dauden laboreen ekoizpenean duen papera; uraren segurtasunerako, ekosistemek sedimentuak atxikiz uraren kalitatearen erregulazioaren ekarpenak; edota itsas kostako itsas ekosistemen arrantzarako ekarpenak. Ekosistemek pertsonei arrisku naturalen aurkako zuzeneko babesa ematen dietenez, horiek ere kontuan hartu dira: adibidez, itsasertzeko arriskuak edo euri jasengatik uholde-arriskuak murriztea. Ekarpen materialei dagokienez, basoetatik eratorritako egurraren ekoizpena edo eta naturaguneetan ahalbidetzen den turismotik eratorritako ekarpenak ere kartografiatu ditugu. Globalak diren beste bi ekarpen kontuan hartu ditugu, eta biek dute lotura klima aldaketaren erregulazioarekin. Hamalau ekarpen mota izan dira guztira.

Naturaren hamalau ekarpen ezberdin kartografiatzeaz gain, ikerketa honetan munduko «aktibo natural kritikoak» (ANK) identifikatu ditugu. Zer da aktibo natural kritiko (AKN) bat? Natura eremu bat da, zeinek gaur egun naturak pertsonei eskaintzen dizkien hamalau ekarpen (NPE) horiek hein handi batean (%90) ziurtatzen dituen. Kritiko terminoak adierazten duena zera da: aktibo natural horiek galtzeak NPEen gaineko galera oso handiak eragingo lituzkeela. Orokorrean, lan honek funtsezko hiru gauza eskaintzen ditu, besteak beste: batetik, ANK horien hedadura eta kokapena munduko herrialde guztietan; bestetik, eremu kritiko horietaz baliatzen diren eta horietan bizi diren pertsonen kopurua; eta, azkenik, tokiko onurak eta onura globalak eskaintzen dituzten ANKen arteko gainjartze-maila.

Emaitza esanguratsu batzuk aipa ditzakegu: tokiko NPEak ziurtatzeko ANKek planetaren ekosistemen hedadura osoaren %30 eta herrialdeek kontrolatzen duten itsasoaren %24 hartzen dute; klima erregulatzen duten NPEak ziurtatzeko planetaren azaleraren %44 beharko litzateke; munduko populazioaren %87k (6.400 milioi pertsona) zuzenean baliatzen ditu ANKek eskaintzen dituzten tokiko NPEak, eta munduko populazioaren %16 bakarrik bizi da ekarpen horiek ematen dituzten lur eremu horien baitan; eta ANK horiek kultura-aniztasunerako (munduko hizkuntza indigenen %96) eta biodibertsitaterako (hegaztien %73 eta ugaztunen %66) ingurune-baldintzak betetzen dituzten naturaren lur eremuekin gainjartzen dira.

Beste emaitza interesgarri bat: gaur egun babestutako eremuak kontserbazio-estrategia garrantzitsua diren arren, ANKen %15 baino ez dira. Bestetik, kritikotzat jotzen diren aktibo naturalen %80 ere kritikoak dira klima aldaketa erregulatu ahal izateko.

Halako ikerketen emaitzek ezjakintasun maila bat dute. Seguruenik, planetaren %44 baino gehiago beharko da mapeatu ditugun hamalau NPEak ziurtatzeko. Leku askotan ekosistema naturalak dagoeneko degradatuta edo eraldatuta daude, eta, beraz, gaur egungo NPEei eustea helburu txikiegia izan daiteke. Planeta zaintzeko beharra ikaragarria izanik, eskatzen duen esfortzu eta inbertsioak non lehenetsi jakiteko aukera berria eskaini digu ikerketak. Bidea egiten jarraituko dugu!

Sareko BERRIAzalea:

Irakurri berri duzun edukia eta antzekoak zure interesekoak badira, eskari bat egin nahi dizugu: Berria diruz babestea.

Zuk eta zure gisako sareko milaka irakurlek egindako ekarpenarekin, eduki gehiago eta hobeak sortuko ditugu. Eta, zuekin osatutako komunitateari esker, publizitateak eta erakundeen laguntzek bermatzen ez diguten bideragarritasuna lortuko dugu.

Euskarazko kazetaritza libre, ireki eta konprometitua eskaini nahi dizugu egunero; bizi zaren munduaren eta garaiaren berri ematen segitu.

Albiste gehiago

Altsasun Momotxorroak aterako dira otsailaren 21ean. ©RAUL BOGAJO / FOKU

Baina noiz dira aurten inauteriak?

Edu Lartzanguren

Goiztiarrenak hasita daude, eta azken Maskarada saioa apirilaren 22an egingo dute, Maulen. 'Dantzan.eus' webguneak 2023ko inauterien egutegia paratu du.

Joel Diaz aurkezle eta umorista ©Vilaweb

TV3eko ‘Zona Franca’ kolokan da, aurkezleak saioa utzi eta gero

Urtzi Urkizu

Joel Diaz aurkezleak ez ezik, Magi Garcia umoristak ere laga du saioa. Egunotan ez dira saioa ematen ari. CUPek TV3eko zuzendariaren dimisioa eskatu du.

 ©JAGOBA MANTEROLA / FOKU

«Donostian inauteriak San Sebastian egunean hasten ziren»

Amaia Jimenez Larrea

XIX. mendean Donostiako inauteriak nolakoak ziren azaltzen duen liburu bat atera du Juan Antonio Anterok. 16 urte zituenean izan zuen lehen harremana inauteriekin, eta geroztik ez ditu alde batera utzi.
Inauterietako eguna ospatu dute Iturenen

Udaberriak ekarri duen soinua

Itsaso Jauregi

Inauterietako eguna ospatu dute Iturenen, eta joaldunek eta mozorroek hartu dituzte herriko kaleak. Tradizioari jarraituz, zubietarren eta aurtiztarren joareak elkartu ziren atzo; gaur, iturendarrek bisita itzuliko diete.

Kinka buletina

Klima larrialdiari eta ingurumenari buruzko azken berriak zabaltzen dituen buletina.

Iruzkinak kargatzen...