Albistea entzun

GEURE KONTU

Erretzeari uzteko aitzakia bat gutxiago

Haize errotak ikatzezko zentral baten ondoan, Alemanian.
Haize errotak ikatzezko zentral baten ondoan, Alemanian. SASCHA STEINBACH / EFE Tamaina handiagoan ikusi

Jokin Sagarzazu -

2022ko azaroak 6

Inork imajinatzen al du zigarro marka handi batek kalte ordainak eskatzea gobernu batek leku publikoetan erretzea debekatzea erabaki duelako? Hori edo antzeko zerbait gertatzen da energiaren sektorean, Energiari buruzko Gutunaren Itunarengatik (IEC): konpainia batek auzitara eraman dezake ituna sinatu duen herrialde bat, uste badu araudi aldaketek herrialde hartan dituen interesei kalte egiten dietela.

Hitzarmena 1994an egin zuten, eta egun berrogeita hamar bat estatuk parte hartzen dute. Jatorriz, Sobietar Batasuneko izandako herrialdeetan inbertitzea erabakitzen zuten kanpoko konpainien interesak defendatzeko egin zen, gerta zitezkeen aldaketa politiko eta sozialetatik babesteko; adibidez, balizko nazionalizazioetatik edo ustiapen baimenetan eginiko aldaketetatik.

Orduan, nazioarteko testuingurua beste bat zen, eta klima krisia ez zen mehatxutzat hartzen. Orain, sinatzaile gehienek — batez ere Europako Batasunekoek — uste dute itunak ez duela zentzurik. Espainiak eta Frantziak iragarri berri dute utzi egingo dutela, baita Herbehereek eta Poloniak ere, eta Alemaniak ez du baztertzen bide bera hartzea. Italia duela sei urte joan zen.

Itunaren erreforma negoziatzen aritu dira, eta ekainean akordio bat iragarri bazuten ere, ez du aurrera egin testuak. Horren arabera, enpresek aukera izango zuten erregai fosilen ustiapen lizentziak 2030era arte luzatzeko, eta gas zentralen kasuan 2040ra arte. Horrek talka egiten du gobernu askoren erabakiekin, eta, bereziki, klima krisiaren aurka borrokatzeko Parisko Akordioan jasotako helburuekin.

Hitzarmenak eragina dauka gobernuek ingumen politiketan hartzen dituzten erabaki gehienetan: izan ikatzari loturikoetan, energia nuklearri buruzkoetan, gas eta petrolio ustiaketetan, eta baita ibaietan uraren kalitate estandarrei eta ingurumen inpaktuari buruzko erabakietan. Gaurko testuingurura ekarrita, adibidez, Errusiako Gazpromek erabil dezake Alemaniari milioi askoko konpentsazioak eskatzeko, NordStream 2 gasbidea erabiltzeko lizentzia ez emateagatik.

Lotsarik gabe

Horrelako beste itun batzuetan bezala, salaketak nazioarteko arbitraje auzitegietan ebazten dira: justizia sistema paralelo bat, non, besteak beste, ez den zuzenbide nazionala aplikatzen. Galduz gero, gobernuek kalte ordain handiak pagatu behar dituzte. Horrez gain, salaketa baten mehatxu soilak atzera eraman ditzake ingurumena babesteko legeak egiterakoan.

Adibidez, 2017an, Frantziak iragarri zuen, 2040tik aurrera erregai fosilak erauztea debekatuko zuela eta baimenen berritzea mugatuko. Herrialde hartan inbertsioak dituen Kanadako Vermillion konpainiak auzitara jotzeko keinua egin zuen; gaur egun, ustiapen baimenak 2040ra arte berritu daitezke, eta ondoren ere bai, baldintza jakin batzuekin. Beste adibide bat: 2019an Herbehereek iragarri zuten 2030etik aurrera ikatzaren bidez argindarra sortzea debekatuko zutela, eta han zentralak dituen Alemaniako RWEk salaketa jarri zuen iaz, 1.400 milioi euro eskatuz. Aurten, gobernuak ikatzezko zentralen ekoizpen ahalmena handitu du, gasaren krisia argudiatuta. Espainia da azken hamarkadan salaketa gehien jaso duen herrialdea; besteak beste, frackinga debekatzeagatik. Konpainiek 21 kasu irabazi dituzte, eta Madrilek 1.100 milioiko zigorra du ordaintzeke.

Transnational Institute erakundeak azpimarratu duenez, energia konpainien atzean kapital funts handiak daude, eta haiek egiten dituzte salaketen %85, abokatu bulego handien laguntzarekin. Gobernuen edozein erabaki hartzen dute aitzakia gisa negozioa egiteko. Adibidez, pandemian, estatuak auzitara eramatera animatu zituzten energia konpainiak, pobrezia energetikoari aurre egiteko hartutako neurriengatik; berriki, gauza bera egin dute gasa, argindarra zein gasolinaren prezioak murrizteagatik.

Litekeena da datozen hilabeteetan egun bizi dugun krisi energetikoa areagotzea eta, horrekin batera, konpainia handien eta gobernuen arteko borrokak. Herrialde batzuek hitzarmena uzteko urratsa egin dute. Damoklesen ezpata bizkar gainetik kenduta, hemendik aurrera ausartago jokatzeko aukera izango dute, eta erretzeari uzteko aitzakia bat gutxiago.

Sareko BERRIAzalea:

Irakurri berri duzun edukia eta antzekoak zure interesekoak badira, eskari bat egin nahi dizugu: Berria diruz babestea.

Zuk eta zure gisako sareko milaka irakurlek egindako ekarpenarekin, eduki gehiago eta hobeak sortuko ditugu. Eta, zuekin osatutako komunitateari esker, publizitateak eta erakundeen laguntzek bermatzen ez diguten bideragarritasuna lortuko dugu.

Euskarazko kazetaritza libre, ireki eta konprometitua eskaini nahi dizugu egunero; bizi zaren munduaren eta garaiaren berri ematen segitu.

Albiste gehiago

Bizkaiko metala epeldu dute 2026ra arte

Bizkaiko metala epeldu dute 2026ra arte

Imanol Magro Eizmendi

Bizkaiko metalgintzako sindikatuen gehiengoak eta FVEMek lan itun berria sinatu dute. Lan Sailak akordiora batzeko esan dio ELAri. LABek eskatu du grebalarien aurkako salaketak indargabetzeko

Bittor San Millan Ondarroako Antiguako Ama Itsas Arrantzale Eskolako zuzendaria. ©Jon Urbe / Foku

«Itsasoko lan gogorra gogoko duten gazteak topatzea da erronka»

Ibai Maruri Bilbao - Bizkaiko Hitza

Ondarroako Antiguako Ama itsas arrantzako eskolak egoitza berria du. Erdi mailako gradu berri bat eskaintzeko aukera eman die horrek, eta simulatzaileak erabiltzen hasi dira, Bittor San Millanek azaldu duenez.

Luiz Inacio da Silva <em>Lula</em> Brasilgo presidentea eta Alberto Fernandez Argentinako presidentea Buenos Airesen. ©EFE

'Sur': diru komun berria Hego Amerikan

Iñaut Matauko Rada

Brasilek eta Argentinak, Hego Amerikako ekonomiarik indartsuenek, diru komun berri bat sortzeko bidea hasi dute aurten. Nahiz eta nazioarteko merkataritzan bakarrik erabiliko litzatekeen, galdera asko sortzen hasi dira gaiaren inguruan, Argentinaren egoera ekonomiko eta finantzario makalagatik batez ere.

Adegiko ordezkariak, gaurko prentsaurrekoan. ©FOKU

Lehengaien eta energiaren prezio handiak dira Gipuzkoako enpresen kezka nagusi

Iñaut Matauko Rada

2023an Gipuzkoako ekonomia %0,5 eta %2 artean handituko dela aurreikusten du Adegik. Enpleguaren inguruko datuak pandemiaren aurrekoak baino hobeak direla gehitu dute.

Astekaria

Asteko gai hautatuekin osatutako albiste buletina. Astelehenero, ezinbesteko erreportajeak, elkarrizketak, iritziak eta kronikak zure posta elektronikoan.

Iruzkinak kargatzen...