Albistea entzun

Literatura. 'Herri hura'

(Ez) hemengoa eta (ez) hangoa

Idazlea: Maialen Diaz Urriza. Argitaletxea: Elkar.

Nagore Fernandez -

2021eko maiatzak 9

Hilabeteak pasatu dira antzezlan bat azkenezkoz irakurri nuenetik, eta genero literario horri berriz heltzeko gogoz ibili naiz aspaldion. Gogotsu hartu dut, hortaz, Maialen Diaz Urrizaren Herri hura obra. Antzerkiak Euskal Herriaz hitz egiten du gehienbat, izandako herri hartaz, iraganean izan zen hartaz, orainaldian existituko ez balitz legez. Eta, egia esan, liburuko bi protagonistek era horretan bizi dute euskal lurraldea, nork bere erara eta nork bere ikuspuntutik, baina bi-biek iraganetik. Abeliñe, familiak hala inposaturik, oso gazterik bere jaioterritik Tuterara bizitzen joandako emakumea dugu; Bernardo, dirua egiteko asmoz Idahora artzain doan mutil gaztea, eta uste izan barik, bizitza ia guztia bertan pasatzen du. Egoerak bestelakoak izanagatik, bi protagonistak bat datoz zerbaitetan: dauden lekuan egonik ere, ez dira kapaz etxean bezala sentitzeko, beren lekuaren bila dabiltza; han, jaioterritik kanpo egonik, ez dira hemengoak; baina, aldi berean, hangoak eta hemengoak dira, nomadak.

Guztiz apurtzailea deritzot antzezlanaren planteamenduari; izan ere, Diazek Aristotelesen hiru unitateen legea irauli egiten du guztiz: batetik, antzezlana ez da bilbatzen ekintza bakarrean, ezpada askotariko bizitzetan eta korapiloetan. Bernardoren bizitza fokalizatzen zaigu, bai Amerikan bizi duena, bai Euskal Herrian. Eta horrekin batera, ez dira falta bere inguruko pertsonaiak eta lekuak. Gauza bera esan dezakegu Abeliñez: bere familia, bere beldurrak eta minak, bere etxeak, guzti-guztiak ekartzen ditu Diazek orrietara. Bi protagonista, lau bizitza, hainbat korapilo eta trama. Bestetik, denboraren erabilera ere askotarikoa dugu. Protagonistak orainaldian agertzen dira, 60 urte ingururekin, baina, era berean 25, eta, are, 35 urte dituzten unera egiten du salto maiz konposizioak. Bada agerraldi bat benetan gertatutakoa dirudien arren, Bernardoren imajinazioan soilik gorpuzten dena, eta hortaz, ez diharduena denbora fisikoaz eta ekintza errealez, ezpada dimentsio sinboliko eta inkontzienteaz. Erabilera horrek are gehiago korapilatzen du denbora bakarraren legea, eta nire ustez, asko aberasten antzezlana. Espazioei dagokienez ere asko dira eszenaratzen direnak, pertsonaia eta garaia zein diren: Idaho, eta bertako ingurumariak, protagonisten jaioterria iraganean eta orainean, Tutera, besteak beste.

Euskal diasporaren trataerari dagokionez, hizkeraren hibridotasunak atentzioa eman dit. Alegia, Meredith pertsonaiak, lehen orrialdetik bertatik, ingelesez blaitutako euskara hibridoa darabil, eta ez da harritzekoa, kontuan izanik bere gurasoek, behinola, Euskal Herria utzi eta Amerikara emigratu zutela, eta ingelesarekin batera, euskara ere irakatsi ziotela, etxeko esparru pribatuan bada ere. Bitasun horrek sinesgarritasuna ematen dio aipatu pertsonaiari. Hala ere, nago bitasun linguistiko hori hasieran bakarrik dela agerikoa, eta antzezlanak aurrera egin ahala, lausotzen doala. Meredith pertsonaiarengan Bernardo Atxagaren Old Martin bat aurkitzea espero nuen, hizkeraren hautuari dagokionez, bederen. Faltan sumatu dudan ezaugarria izan da hau.

Irakurle agurgarria:

Honaino iritsi zarenez, eskaera bat egin nahi dizugu: irakurtzen ari zaren edukia eta egunkaria babestea, konpromiso ekonomikoa hartuz. Publizitatea eta erakundeen diru-laguntzak ez dira nahikoa BERRIAren etorkizuna bermatzeko. Sarean eskaintzen dizugun edukia irakurtzen duzuen milaka irakurleek proiektuari ekarpena eginda, urrutira iritsiko ginateke.

Kazetaritza libre, ireki eta independentea egin nahi dugu euskaldunontzat. Euskaraz informatzea delako gure eginkizuna, eta zure eskubidea.Lagun gaitzazu bide horretan. Idatzi gurekin etorkizuna. Geroa zugan.

Martxelo Otamendi
BERRIAko zuzendaria

Izan zaitez BERRIAlaguna

Albiste gehiago

Jean Rhys (Roseau, Dominika, 1890-Exeter, Ingalaterra, 1979). ©BERRIA

Klasikoen haize berria

Joannes Jauregi

55 urte bete ditu Jean Rhysen 'Sargazo itsaso zabala' nobelak. Idazle ezezagun samarra zen ordu arte, eta liburuak arrakasta itzela ekarri zion, 76 urte zituela; «berandu», idazlearen esanetan.

Pierre Huygheren Untilled lana (2011-2012), Documenta 13n. Vila-Matasen eleberrian gehien agertzen denetariko bat da. ©ARTISTAREN KORTESIAZ
 ©JAIZKI FONTANEDA / FOKU

«Entelekiatik errealitatera pasatu ginen, eta hemen gaude»

Andoni Imaz

Pozak eta minak kantuan eman ditu 40 urte baino gehiagoan, kantaera dotore eta sakonarekin. Taldean aritu da beti, «inoiz ez delako bakarrik lan egiten». Hala ere, ondo daki zer den bere kasa ibili beharra.

Astekaria

Asteko gai hautatuekin osatutako albiste buletina. Astelehenero, ezinbesteko erreportajeak, elkarrizketak, iritziak eta kronikak zure posta elektronikoan.