Albistea entzun

EPPUR SI MUOVE

Stanislaw Lem, polonieraz bai, euskaraz ez

Andrzej Wajda zuzendariak 1968an filmatutako <em>Przekladanirec</em> film laburreko fotograma bat.
Andrzej Wajda zuzendariak 1968an filmatutako Przekladanirec film laburreko fotograma bat. BERRIA Tamaina handiagoan ikusi

Begoña del Teso -

2021eko azaroak 5

Badakit eguneroko gertaera dela. Ez naiz inozoa. Irakurtzen eta entzuten ditut, maizegi, euskaraz bizi nahi dutenen kexak, minak, salaketak. Baina niri (jainko, jentil eta deabru guztiek babestua) sekula ez zitzaidan gertatu. Pasa den astelehenera arte, eta benetan esaten dizuet, mina baino gehiago, harridura eragin zidala pasadizoak. Are txundidura handiagoa kontuan izanda non, noiz eta zein inguruabarretan pasa zen.

Donostian. Andre Zigarrogileen plazaren barrenetan. Kultura Garaikideen Nazioarteko Zentroan. Tabakalerak, Donostiako Fantasiazko eta Beldurrezko Zinemaren Asteak eta Poloniako Kultur Institutuak antolaturiko ziklo batean. Zientzia fikziozko literaturaren maisu handienetakoa den Stanislaw Lem idazlea omentzen duen ziklo batean. Judu familia baten semea, kasik inoiz libre izan ez den herri bateko kide, ironia, sarkasmoa eta gizakiekiko mesfidantza ibili zituen tresna, arma, bandera, bitarteko bere lanetan. Galdera existentzialez gainezka dira bere kontakizunak. Pirx pilotoaren narrazioetan, kasu, handik denbora batera, askoz geroago Philip K.Dickek, Arthur C. Clarkek edota Terminator filmaren gidoia idatzi zuten Harlan Ellisonek, James Cameronek eta Galen Anne Hurdek azaleratuko zuten ardura bera antzematen dugu: sortu genituen, sortzen ari garen eta sortuko ditugun makina adimentsu horiek, gure itxura, ibilkera, testura ere badituzten edo izango dituzten izaki horiek, antigoaleko garaietan robot edo golem deitzen genituen horiek, orain, izuak (baita, askotan, amodioak ere) bultzaturik erreplikanteak izendatzen ditugun horiek izango al dira inoiz gure parekoak? Adimen artifizialari dagokionez, dudarik ez, gu iritsi garen lekutik harago iritsiko dira. Iritsi dira. Kalkuluetan xakean nola. Abilagoak dira, azkarragoak dira, eta gure burmuinean kabitu ezinik geratzen diren ezagutzak gozo irensten dituzte. Horretan ez gara, aspalditik igualak. Gainditu gaituzte. Baina sentimenduei dagokienez, zer? Guk sentitzen, gozatzen, nozitzen dugun oro ikasiko dute sentitzen, gozatzen, nozitzen?

Eta jakinda beraiek gu baino iraunkorragoak, indartsuagoak, bizkorragoak direla, matxinadara deitzen badute elkar, zein ote gure arma euren ahalmenen aurrean?

Agian, eta hor uzten du paper gainean Lemek, hor pantailan narrazioa zinema bihurtu zuen Marek Piestrak zuzendariak, gure-gurea den debilidadea. Makinek, robotek, erreplikanteek badute euren indarraren berri. Badakite sortzaileok gainditu gaituztela. Eta harro dira. Harroxko, inkluso. Gure flakezietako batek ere ez du lekurik beren zirkuituetan... Hortxe gure aukera kasik bakarra, ahulezia horiek ez etxekalte baizik eta etxeonura erabiltzea.

Eta iraganeko maneraz, joandako garaietan existitzen ziren bitarteko urriekin, mundutik hain isolaturik zen Polonia ezezagun batean egindako zientzia fikziozko atrebentzia/balentria steampunk-postindustrial hura ikusi behar genuela, aurkezpenean kontu kontari genbiltzala, Hegoaldean ofizialak diren bi hizkuntzak tartekatuz, euskaraz ari ginenean, andre batek altu samar eta nahikotxo haserre esan zion senarrari: «No me estoy enterando de nada» (Ez naiz ezertaz jabetzen ari).

Ez. Benetan esaten dizuet ez zidala min handirik eman. Alta, harritu egin ninduen. Gintuen, izan ere, beste ikusleak ere (ele bakarrak zein elebidunak edo eleaniztunak) zor eta lor geratu ziren. Gehienok uste genuen aspaldiko, modaz pasatako protestak zirela horiek. Euskaraz ez jakinda ere, onartzen genuela denok Donostian kokaturiko kultur gune batean (tabernetan eta estadioetan bezala) bi hizkuntzak erabiliko direla aise eta plazer handiz. Are gehiago, afixa eta seinale oro bi eletan dauden leku batean. Are gehiago batek besteak baino zainketa bereziagoak behar baditu.

Bai, ahoa bete hortz, ezpainak bete hitz, bihotzak bete dardar geratu ginen denok. Kanpotik datozen egile/ ikasle/ irakasle/ ikusle/ mamu/ munstro/ erreplikante guztiek erraz asko onartzen dute hemen bi hizkuntzetan mintzatzen garela. Hirutan. Lautan, gaskoia kontuan harturik; bostetan, ingelesa hor dago eta. Etxekoak gara, kontra, okerrenak, gaiztoenak, gaiztotuago garenok.

Lasai, lagun, lasai. Batean ez bazara enteratzen, bestean enteratuko zara. Edo hirugarren horretan edo... hor konpon. Seguru Interneten polonieraz ulertzeko tutorial bat aurkituko duzula. Horrela, Andrzej Wajdak 1968an egokitutako Przekladanirec film laburrean luzaturiko beste kezka bat jatorrizko hizkeran jasoko duzu: zerk egiten gaitu gizaki? Guregan hainbat eta hainbat txerto, protesi, titaniozko xafla izanda, utziko al diogu gu izateari?

Arrapostua, pantailan zein liburuetan. Eskurago (nahi) duzun hizkuntzan.

Sareko BERRIAzalea:

Irakurri berri duzun edukia eta antzekoak zure interesekoak badira, eskari bat egin nahi dizugu: Berria diruz babestea.

Zuk eta zure gisako sareko milaka irakurlek egindako ekarpenarekin, eduki gehiago eta hobeak sortuko ditugu. Eta, zuekin osatutako komunitateari esker, publizitateak eta erakundeen laguntzek bermatzen ez diguten bideragarritasuna lortuko dugu.

Euskarazko kazetaritza libre, ireki eta konprometitua eskaini nahi dizugu egunero; bizi zaren munduaren eta garaiaren berri ematen segitu.

Albiste gehiago

Manuel Asin Ikuspuntu jaialdiko zuzendari artistikoa, Baluarteko atarian, Iruñean. ©JAGOBA MANTEROLA / FOKU

Ikertzeko balio duten distantziak

Olaia L. Garaialde

Iruñeko XVI. Ikuspuntu jaialdia martxoaren 14tik 19ra izanen da. Sail Ofizialean hamazazpi herrialdetako 21 film izango dira lehian. Lan eta Desbordamientos sail berriak ere badira

 ©BERRIA

Lukiek, eskemak nondik eta noraino apurtu

Itziar Ugarte Irizar

 

Hamar kantuko disko berria plazaratu du taldeak: '#2'. Kontraste ugariko lana ondu dute, egitura ezohikoak eta pasarte poperoagoak uztartuta. Arrasaten joko dute gaur; bihar, Tolosan

Juan Mari Aburto eta Fernando Perez, atzo, Azkuna zentroan. ©ARITZ LOIOLA / FOKU

Bost erakusketa egongo dira ikusgai aurten Bilboko Azkuna zentroan

Olatz Enzunza Mallona

Erakusketez gainera, beste 200 jarduera baino gehiago programatu dituzte, eta arte bisualak indartzea izango du ardatzetako bat zentroak

Carla Simonen 'Alcarràs' filma. ©Berlinale

Claire Denis, Hong Sang-soo, Isaki Lacuesta eta Carla Simon, Urrezko Hartza eskuratzeko lehian

Andoni Imaz

Berlinalen, besteak beste, Mitra Farahani, Lucrecia Martel, Ulrich Seidl eta Peter Strickland zinemagileen lan berriak erakutsiko dituzte.

Astekaria

Asteko gai hautatuekin osatutako albiste buletina. Astelehenero, ezinbesteko erreportajeak, elkarrizketak, iritziak eta kronikak zure posta elektronikoan.

Izan BERRIAlaguna

Zure babes ekonomikoa ezinbestekoa zaigu euskarazko kazetaritza independente eta kalitatezkoa egiten segitzeko.