Noiz sortua: 2018-11-15 00:30:00

HIRUDIA

Nor ez dagoen

Maialen Berasategi Catalán - Itzultzailea

2018ko azaroak 15

Morbo txiki bat, morboxka bat, morboño bat pizten du, aitor dezagun, ingurukoen bestetar miretsiak zein diren jakiteak. Eta (halakoetan ere) zeinen ederra atsekabean lagun ez baizik bestezaletasunean lagun dugun jendea aurkitzea: besteak beste Conrad eta Céline aipatu zituen Jon Alonsok orain dela pare bat aste, eta gogora etorri zait, ezinbestean, nola gozatu dudan haien liburu batzuk leituz, Gauaren muturrerainoko bidaia aldez eta moldez ikaragarria irakurriz batez ere, zeina, segur aski, obra funtsezkoa eta mugarria izan baitzaigu askori esnealdi literariotik esnaldi literariora doan bide beti burutugabean. Ez da nolanahiko liburua, ez eta nolanahiko itzulpena ere, Matías Múgicak guztiz maisuki euskaratu baitzuen, 90eko hamarkadan, bestela ere maisulana zena (Múgica bera ere ez da baitezpada edonolako figura guretar/bestetar bereizketa horretan...). Honatx haren aribide bikainaren adibide bat: «Baina baziren beste batzuk, egonarritsuagoak, uste baitzuten soilik sifilitikoa nintzela, eta batere gezurrik gabe eroa, eta beraz bakea etorri arte giltzapean eduki beharrekoa, [...] zerengatik haiek, beren adimendu osoaren jabe zirenek, hala zioten, zaindu nahi omen ninduten eta bitartean beraiek egingo zuten gerra. Horrexek frogatzen du zentzudun kontsideratua izan nahi baduzu, egundoko azal gogorra izatea dela onena. Azala gogorra baldin baduzu, hori aski izaten da, ia dena libre duzu orduan, maioria alde daukazu, eta maioriak dekretatzen du zer den eroa eta zer ez». (Eta barka digresio erredundantea, baina kexatu dadila inor gero, to/ño, euskara batuak ez duela ez esanindarrik eta ez graziarik batere.)

Halaxe, berdin-berdin, maioriak edo gehiengoak dekretatzen du zer den literatura ona eta zer ez? Alonsok berak egindako galdeari jarraikiz, irakurle gehien duen liburua edo gehien saltzen dena ote da obra ona ofizialki? Idazle batek nahikoa al du «adiskide fidelen kapilla» bat merkatu txikien salmentagabezia berdintzeko eta «arrazoi» duela sinesteko? Egia esan eta egiari zor, egia da: segur aski ez du askorik inporta nork duen benetan arrazoi. Baina inporta du, eta dezente gainera, nork duen ahotsa.

Salbuespenak salbuespen, argazkietan Espainiako monarkiarekin azaltzeko ohorerik izan ez duten idazlez osatuta dago gure sistema, baina horrek ez du esan nahi gure idazleek ez dutenik ez eraginik eta ez ahotsik (eta, oraingoan, ez beza gaizki-usteren batek gaizki pentsa, gure diodanean zentzu zabalean esan nahi dut gure: euskal idazle guztiez ari naiz). Ezer argitaratzen duen orok baitu boza (gero, jakina, bozgorailuaren indarrak ebazten du, hein handi batean, noraino norenganatzen diren ahots jakin bakoitzaren uhinak). Nik neuk, idazle izan gabe ere, modua dut hiru astean behin egunkari honetan literaturaz txor-txor aritzeko. Baina zergatik eman zait ahotsa (hain justu niri)? Zergatik eman zaigu aukera hau, adibidez, hiru hirudikideoi, eta, areago, zergatik onartu dugu (hain justu guk) aukera baliatzea? Zergatik gu bagaude? Ez ote zaie orobat erreparatu behar, ezinbestean, absentziei? Alegia: nor ez dago? Nor ez da ari? Nor ez da ageri (ia) inoiz (ia) inon, ez prentsan, ez argitaletxeen liburu berrien zerrendetan? Eta zergatik? Rikardo Arregik, joan den astean, ohartarazi zigun badela «ukiezina ukitzeagatik» «idazpostua galdu» duenik; bada, horren ifrentzuan, seguru badela «ukitu behar dena» ukitu ez duelako idazpostu bat lortu ez duenik. Edo are: seguru badirela (badaude, bai) inork aukera emanda ere eta barren-barrenean gogo bizia izanda ere idazpostuari uko egin diotenak, beren kabuz, itxuraz inork hartaratu gabe. Ez alferrik, beti esaten da autozentsura dela zentsuramolderik eraginkorrena.

Goizeko buletina

BERRIAren papereko edizioaren gai nagusiak biltzen ditu egunero (astelehenetan salbu). Goizean goiz iristen da zure posta elektronikora.

Albiste gehiago

Maiatzaren 29an eguneratua, 19:00etan. ©BERRIA

Koronabirusaren azken datuak

Berria

Azkeneko 24 orduetan bost pertsona hil dira COVID-19 gaitzaren eraginez, hamabi positibo atzeman dituzte PCR probekin, eta hiru gaixo ospitaleratu dituzte. Euskal Herrian 29.287 gaixok eman dute positibo guztira, koronabirusa atzemateko probaren bat eginda. Horietatik 2.066 hil dira. Grafikoak, albiste barruan.

Iñigo Urkullu eta Nekane Murga, goizeko bileran. ©/ Irekia

Ekainaren 8an hirugarren fasera igarotzeko eskatuko du bihar Jaurlaritzak

Jon O. Urain

Nafarroako Gobernuak «oso balorazio positiboa» egin du erkidegoek konfinamendua leuntzeko hirugarren fasea kudeatzeko aukeraz.

Aitor Esteban eta Salvador Illa, Kongresuan. / ©Ballesteros, EFE

Erkidegoek kudeatuko dute hirugarren fasea

Jon Ordoñez Garmendia

Alarma egoera luzatzeko akordioa egin dute Espainiako Gobernuak eta EAJk, eta horren truke Urkulluk eta Txibitek hartu, kendu, moldatu eta ezarriko dituzte alarma egoeratik ateratzeko neurriak hirugarren fasean Hego Euskal Herrian. ERCrekin ere egin du akordioa Madrilek. Jaurlaritzak bihar eskatuko du ekainaren 8an hirugarren fasean sartzea.

 ©BERRIA

Kulturgintza: eutsi ala hautsi

Iñigo Astiz

Koronabirusaren hedapenak ziurgabetasun handia eragin du aurrez ere prekaritateak gogor jotako sektore batean: kulturgintzan. Sorkuntza ere krisi honi aurre egiteko moduan dagoen jakiteko, lau sortzaile elkarteren zuzendaritzako kideak bildu ditu BERRIAk: Eneritz Artetxe (Ehaze), Garbiñe Ubeda (Euskal Idazleen Elkartea), Aitor Bengoetxea (Musika Bulegoa) eta Igor Elortza (Euskal Herriko Bertsozale Elkartea).

Irakurle agurgarria:

Honaino iritsi zarenez, eskaera bat egin nahi dizugu: irakurtzen ari zaren edukia eta egunkaria babestea, konpromiso ekonomikoa hartuz. Publizitatea eta erakundeen diru-laguntzak ez dira nahikoa BERRIAren etorkizuna bermatzeko. Sarean eskaintzen dizugun edukia irakurtzen duzuen milaka irakurleek proiektuari ekarpena eginda, urrutira iritsiko ginateke.

Kazetaritza libre, ireki eta independentea egin nahi dugu euskaldunontzat. Euskaraz informatzea delako gure eginkizuna, eta zure eskubidea.Lagun gaitzazu bide horretan. Idatzi gurekin etorkizuna. Geroa zugan.

Martxelo Otamendi
BERRIAko zuzendaria

Izan zaitez BERRIAlaguna