Albistea entzun

Afganistan. ANALISIA

Erlojuak eta denbora

Joe Biden, AEBetako presidentea.
Joe Biden, AEBetako presidentea. STEFANI REYNOLDS / EFE Tamaina handiagoan ikusi

Arantxa Elizegi Egilegor -

2021eko abuztuak 28

Afganistango atsotitz zahar batek hala dio: «Zuk dituzu erlojuak, baina guk dugu denbora». Talibanen buru izandako Mohammad Omar Mullahk horixe erantzun omen zuen behin, AEBen okupazioaz galdetuta. Eurak, etxekoak, zirela denboraren jabe, eta horrek eramango zituela garaipenera.

Omar Mullahk asmatu zuen iragarpenarekin. Afganistanen aurkako gerra hasteko argudio izan ziren irailaren 11ko atentatuetatik hogei urtera, haien antolatzaile Osama Bin Laden hil eta hamarrera, eta AEBek gerra amaitutzat eman eta zazpira, erretiratu dira nazioarteko tropak herrialdetik. Euren okupazioaren amaierari garaipen itxura emateko, Dohako Akordioa sinatu zuen iaz AEBetako presidente zen Donald Trumpek. Itunaren beste sinatzaileak Afganistango Gobernua eta talibanen ordezkaritza izan ziren. Baina akordioa, gerora agerian geratu denez, alde bikoa eta garaile bakarrekoa izan zen.

Maiatzean, nazioarteko tropen erretiratzearen irudiekin batera, hasi ziren iristen talibanen garaipenei buruzko lehen tituluak. Benetako indar erakustaldia, hala ere, abuztu hasieran heldu zen, harik eta Etxe Zuria lotsagarri uzteraino. Hamar egun nahikoak izan zituzten Washingtonek duela ez horrenbeste terroristatzat jotako horiek boterea eskuratzeko. Kolpeak azalpenak ematera behartu zuen Joe Biden presidente estatubatuarra, eta orduan aitortu zuen akordioaren atzean ezkutatutako egiaren zati bat, AEBak ez zirela Afganistanera joan herrialdea eraikitzera, Bin Laden atzematera eta Al-Qaeda «desegitera» baizik —2001ean, eskainitako elkarrizketa batean Bidenek berak esan zuen nazioartearen «betebeharra» zela herrialdea berreraikitzea—. Agerraldi berean nabarmendu zuen inork ez zuela espero «AEBek trebatutako 300.000 tropek» horren azkar amore ematea. Zehaztu ez zuena izan zen «tropa» horien barruan sartzen zirela polizia zibilak eta Barne eta Defentsa ministerioetako langileak ere, ez soilik borrokarako prestatutako militarrak.

Era batera edo bestera, talibanek jakin dute denbora baliatzen euren sarea osatu eta, aurkarien erlojuek atzerako kontua amaitu dutenean, hogei urteko okupazioaren aztarnak kolpetik ezabatzeko. Mendebaldeko estatuen zerrenda beltzean zeudenak baleko solaskide bilakatu dira orain potentzia berdinentzat —Errusiak eta Turkiak hasiak dituzte elkarrizketak, eta AEBek ere beharko dute haien laguntza bere burua guztien etsai bilakatu duen EI Estatu Islamikoari aurre egiteko—, eta paradoxikoa ere bada jakitea Washingtonek garai batean etsai izandakoekin partekatu beharko dituela informazioa eta segurtasuna.

Gerturago, auzoan, kalte baino onura gehiago ekarri ditu aldaketak. Teheranek iragarri du berriz hasiko dela erregaia Afganistanera bidaltzen —hilaren 6an eten zuen bidalketa, segurtasun arazoak argudiatuta—. Iran da munduko laugarren petrolio ekoizlea, baina AEBek 2018an jarritako zigorrek ia ezerezean utzi dituzte haren esportazioak. Hala ere, urteotan ez dio erabat utzi erregaia saltzeari, batez ere mugakide dituen herrialdeei, tartean Afganistani. Baina nazioarteko tropak erretiratu izanak eta talibanen irudi berrituak erraztu egingo ditu salerosketa horiek, Kabulen eta Teheranen arteko harremanak indartuz. Beste aldean, Pakistan ere irabazten atera da botere aldaketarekin. AEBek egozten diote talibanak babestu izana, eta hark erantzuten zuen Afganistanen gerra zibil bat pizteak ekar zitzakeen ondorioak —milaka errefuxiatu, segurtasunik eza mugan, eta abar— saihesteko eman ziela aterpe. Orain, nazioarteko tropen erretiratzearekin, eta AEBak talibanekin hitz egitera beharturik, bere rolari eutsi ahal izango dio Islamabadek, eta aldi berean Washingtonen onespena berreskuratu.

Sareko BERRIAzalea:

Irakurri berri duzun edukia eta antzekoak zure interesekoak badira, eskari bat egin nahi dizugu: Berria diruz babestea.

Zuk eta zure gisako sareko milaka irakurlek egindako ekarpenarekin, eduki gehiago eta hobeak sortuko ditugu. Eta, zuekin osatutako komunitateari esker, publizitateak eta erakundeen laguntzek bermatzen ez diguten bideragarritasuna lortuko dugu.

Euskarazko kazetaritza libre, ireki eta konprometitua eskaini nahi dizugu egunero; bizi zaren munduaren eta garaiaren berri ematen segitu.

Albiste gehiago

Zaurituak.

5.000tik gora dira oraingoz Ekialde Hurbileko seismoetan hildakoak

Arantxa Elizegi Egilegor - Mikel O. Iribar

Gau osoan zehar lanean jarraitu dute erreskate taldeek, baina toki askotan laguntzaren zain daude oraindik. Ohartarazi dute biktima kopurua handitu egingo dela datozen orduetan. Milaka dira kaltetuak, eta 20.000tik gora zaurituak. Erdoganek hiru hilabeteko larrialdi egoera ezarri du hamar probintziatan.

«Herrialdearen historiako lurrikararik okerrena izan da hau»

«Herrialdearen historiako lurrikararik okerrena izan da hau»

Orsola Casagrande

Kurdistanen krisi mahaia eratu du HDP alderdiak, laguntza kudeatu eta kaltetutako eremuetara iristeko. Aterpeak lortzea da orain lehentasuna Sancarrentzat.

Greziako kostazainen ontzi bat, artxiboko irudi batean. ©HELLENIC COAST GUARD / EFE

Gutxienez hiru migratzaile hil eta hogeitik gora desagertu dira Lesbostik gertu

Mikel O. Iribar

Kostazainek hamasei pertsona erreskatatu dituzte. Bizirik atera direnen esanetan, haien ontzia haitzen aurka jo ostean hondoratu da.

Palestinar bat astelehenean Jeriko hirian izandako tiroketen arrastoei begira. ©EFE

Israelgo armadak adin txikiko palestinar bat hil du tiroz

Berria

Gazteak haien kontra tiro egin zuela adierazi dute armadaren iturriek. Urte hasieratik gutxienez 42 palestinar hil ditu Israelek.

Astekaria

Asteko gai hautatuekin osatutako albiste buletina. Astelehenero, ezinbesteko erreportajeak, elkarrizketak, iritziak eta kronikak zure posta elektronikoan.

Iruzkinak kargatzen...