Albistea entzun

EPPUR SI MUOVE

Ez dudala ikusi nahi!

Clint Eastwood aktore eta zinemagilea, <em>Cry Macho</em> filmaren eszena batean. Berak zuzendu du lana, baita rol protagonista jokatu ere.
Clint Eastwood aktore eta zinemagilea, Cry Macho filmaren eszena batean. Berak zuzendu du lana, baita rol protagonista jokatu ere. CLAIRE FOLGER / WARNER BROS. / EFE Tamaina handiagoan ikusi

Begoña del Teso -

2021eko urriak 8

Federico Garcia Lorcak Ignacio Sanchez Mejias Sevillako torero, intelektual ezkertiar eta Betis futbol taldearen zale hari eskaini zion hil kantan, behin eta berriz dio ez duela ikusi nahi. Odola. Ez duela ikusi nahi Ignacioren odola. Hondarrean. Espainiako Ciudad Realeko Manzanares herriko plazan. Ez duela ikusi nahi. Ignacioren odola. Manzanaresko plazan. Granadino izeneko zezenak sartu zion adarra izterrean idazle fina eta 27ko belaunaldiko poeta guztien laguna izan zen horri. Kantatu egin zuen Federicok Ignacio plaza hartako harmailetan gora joan zela, herioa bizkarrean zeramala. Oihu egin zuen Granadakoak: «Ez dudala ikusi nahi!». New Yorken izandako poetak zioen toreroa argi-urratzearen bila joana zela. Eta ez zuela aurkitu. Berriro egin zuen orro geroxeago gaizkile alaen horiek fusilatuko zuten mitoak: «Ez dudala ikusi nahi!». Ignacioren odola. Baita erregutu ere: «Ez esan niri ikusi behar dudala! Ez dut sentitu nahi gero eta indar gutxiagoz darion txirrioa...».

Hantustez gainezkakoa irudituko zaizue konparazioa, badakit, baina Clint Eastwooden Cry Macho ikusten ari nintzela Federicoren «Ez dudala ikusi nahi!» ulu hori etorri zitzaidan burura.

Ez dut nik ikusi nahi maitatu izan ditudan horien maiestaterik gabeko gainbehera. Gainbehera tristea. Dotorezia gabeko gainbehera. Egiari zor, dekadentziak ez du zertan miserablea izan beharrik. Zinemak erakutsi/irakatsi digu maiz eta ederki asko nola ekin hondamendirako bideari. Urguilu handiz. Arrandia ederrez.

Gogoan eta begietan izan dut nik urteetan eta irudietan zehar Billy Wilderren Sunset Boulevard-en Gloria Swansonek jaurtitako esaldi bat. Dakizuen bezala, zinema mutua zela, izar handi-handia izandako Norma Desmondena egiten du Gloriak, bere buruari burlatan, bere buruarekin jolas maltzurrean.

Inor gutxik du gogoan. Inor gutxi akordatzen da berarekin. Baina berak, Normak, ez du penarik. Dekadentzia propioa ezin hobeki gobernatu zuen Eric von Stroheimek antzezturiko zerbitzari leial baten babespean bizi da, bere oroitzapenen eta ospe zimelduaren baitan; existitzen ez den mundu bateko erregina moduan. Eszena batean, Norma eskaileretan dagoela (dakizuen bezala izar handia izan behar duzu eskailerak elegante-elegante, duin eta harro jaisteko...), gigoloarena egingo duen William Holden ustezko gidoigilea ausartzen da iragana erabiltzera: «Handia izan zinen zu, Andrea». Desmond erreginak, jainkosa balitz bezala, azkar zuzentzen dio: «Naiz handia. Pelikulak dira txiki geratu direnak».

Dekadentzia izan daiteke handia. Ikusgarria. Dastatzeko moduko edabea. Pozoi gozoa... ondo gobernatuz gero. Bestela, endekapena baino ez da. Eta ez dira gauza bera, nahiz eta Elhuyar hiztegiak kasik sinonimotzat onartu.

Ez... Norma dekadentziaren tronuan zegoen subirano. Clint Eastwoodek, berriz, endekapenaren bidea hartu du. Eta mugan, hondamendia baino ez da.

Eta nik ez dut Harry Zikina edo Zaldun zurbila hondamendian ikusi nahi. Ez, ez dudala ikusi nahi!

Gauza ederra izango da, ez dut duda izpirik horretaz, 91 urte bete berriak izan eta oraindik ere zinemarekiko grina erraietan sumatzea. Zinemarekiko, kamerarekiko, munduarekin partekatzeko moduko istorioekiko. Ederra izan behar du, bai. Maite duzun mundutik ez aldentzeak. Gogoko izan dituzun liburuak irudietan jartzeko desira horrek... izan behar du bizigarri, bai.

Baina kontuan behar duzu hartu denbora zein kamera kide krudelak oso suerta daitezkeela. 91 urte baduzu, negoziatu beharko duzu kamerarekin. Denborarekin. Inkluso, kontatu nahi diguzun istorioarekin. Gurekin ere bai. Ikusleokin. Akordio batera iritsi behar dugu. Denok. Parekorik ez duen engainurik ederrena den zineman denak ez baitu balio, eta izan zaren guztia pikutara joan baitaiteke 91 urte bete berriak dituzula ezin baduzu onartu.

Agian ez diozu ezta erreparatu ere egin, baina Clint, Clint maitatua, badituzu urte horiek guztiak. Jada ez zara Leoneren cowboy hura. Jada ez zara bihotz beltzeko ehiztari zuria. Ez damutu. Onartu. Ahuldu zaizkizu hezurrak, eta bigundu zeneukan urguilu hura. Eta nik ez dut hori ikusi nahi. Maite zaitut eta. Ez, ez dudala ikusi nahi!

Sareko BERRIAzalea:

Irakurri berri duzun edukia eta antzekoak zure interesekoak badira, eskari bat egin nahi dizugu: Berria diruz babestea.

Zuk eta zure gisako sareko milaka irakurlek egindako ekarpenarekin, eduki gehiago eta hobeak sortuko ditugu. Eta, zuekin osatutako komunitateari esker, publizitateak eta erakundeen laguntzek bermatzen ez diguten bideragarritasuna lortuko dugu.

Euskarazko kazetaritza libre, ireki eta konprometitua eskaini nahi dizugu egunero; bizi zaren munduaren eta garaiaren berri ematen segitu.

Albiste gehiago

«Areto txikiak maite ditut; hor, bazara edo ez zara, eta ni banaiz»

«Areto txikiak maite ditut; hor, bazara edo ez zara, eta ni banaiz»

Edurne Elizondo - Nafarroako Hitza

Aitak oparitutako gitarrak jarri zuen Aurora Beltran musikaren bidean, duela 50 urte. Tahures Zurdos taldeak markatu du bide hori, nahiz eta musikariak bakarrik grabatu dituen bere azken diskoak. Tahures 2019an itzuli zen; Beltran ez da inoiz joan.

1 ©RAUL BOGAJO / @FOKU

Artea hezkuntzari so

Aitor Biain

'Pentsatzeko leku bat. Arte eskola eta praktika esperimentalak Euskal Herrian 1957-1979' erakusketa jarri du Artiumek. Ekainaren 5era arte egongo da zabalik
<em>Zura eta ura</em> egitasmoaren sortzaile eta sustatzaileak, Aquariumeko atzoko aurkezpen agerraldian. ©MAIALEN ANDRES / FOKU

Itsas portuen erradiografia bat

Alex Uriarte Atxikallende

Argazkilaritza eta literatura uztartzen dituen 'Zura eta ura' egitasmoa aurkeztu dute Aquariumean
Langile bat Donostiako Trueba zinema aretoak desinfektatzen. ©GORKA RUBIO / FOKU

Kulturak 2021ean emandakoaren errepasoa dakar 'Jakin' berriak

Erredakzioa

Ismael Manterolak eta Ainhoa Urienek idatzi dituzte 247. zenbakiko artikulu nagusiak. Beste hainbat sinadura ere bildu dituzte

Astekaria

Asteko gai hautatuekin osatutako albiste buletina. Astelehenero, ezinbesteko erreportajeak, elkarrizketak, iritziak eta kronikak zure posta elektronikoan.