Albistea entzun

Zientzia. ARGI ALDIAN

Abortua eta trauma, ebidentzien argira

Ana Galarraga Aiestaran - Elhuyar Zientzia

2022ko maiatzak 27

Oso zabalduta dago abortatzea esperientzia traumatikoa dela, eta ondorio psikologikoak uzten dituela: depresioa, antsietatea, trauma-ondorengo estresa, alkohola edo beste droga batzuk kontsumitzeko joera... Alabaina, uste hori zuzena ote den egiaztatzeko ikerketa gutxi egin dira edo ez dira zuzenak. Adibidez, haurdunaldia eteten duten emakumeak haurra izatea erabakitzen dutenekin alderatzen dituzte, edo abortatu ondoren arazoak dituztenetatik abiatzen dira. Hau da, ikerketa horiek alborapenak dituzte hasieratik, eta ez dute errealitatea ezagutzeko balio.

Hutsune hori betetzeko, Turnaway (atzera bota) ikerketa jarri zuen martxan Kaliforniako Unibertsitateak. Helburua: hamar urtez, AEB osoko mila parte hartzaileri jarraipena egitea, bi taldetan banatuta: abortatu nahi izan eta nahia gauzatu zutenak, alde batetik, eta abortatzea ukatu zitzaienak, bestetik.

Ebidentziek mitoa ezeztatu dute: abortatu zuten emakumeek ez zuten depresio, antsietate, suizidatzeko asmo edo arazo psikologiko gehiago izan, abortatzea ukatu zitzaienek baino. Are gehiago, abortatu eta bost urte geroago, % 95ek adierazi zuten erabaki zuzena hartu zutela.

Abortua ukatu zitzaienek, berriz, ondorio kaltegarriak izan zituzten ongizatean eta osasunean. Adibidez, abortatu zutenek baino lau aldiz arrisku handiagoa izan zuten pobrezian erortzeko. Hain zuzen, abortatu nahi izateko arrazoi nagusia baliabide ekonomikoen eskasia da; zehazki, ikerketaren parte hartzaileen % 76k zituzten arazoak oinarrizko beharrak asetzeko (elikagaiak, etxebizitza, garraioa). Gainera, abortua ukatu zitzaienek, sei hilabeteren ondoren, hiru aldiz arrisku handiagoa zuten lana galtzeko, abortatu zutenek baino.

Bestalde, abortatzerik izan ez zutenek bikotekideen indarkeria jasateko arrisku handiagoa zuten, abortatu zutenek baino. Eta askok bakarrik (familiarik, lagunik eta bikotekiderik gabe) hazi behar izan zituzten haurrak.

Osasun fisikoaren ikuspegitik, abortatu zutenek ez zuten konplikaziorik izan, oro har. Aldiz, ukatu zitzaienen artean, batzuek haurdunaldiko eta erditzeko arazoak izan zituzten, eta, haurra izan ondoren, beste taldeak baino osasun-arazo gehiago: min kronikoa, hipertentsioa...

Eta psikologikoki, baimendutako epetik gertu abortatu zutenek lehen asteetan egin zutenek baino estres handiagoa izan zuten. Hala ere, estres-mailarik altuena abortua ukatu zitzaienen artean neurtu zen, batez ere ukoa jaso eta lehen egun eta asteetan, baita antsietatea ere. Denborarekin, hiru taldeen arteko aldeek berdintzera jo zuten.

Izan ere, arazo psikologikoak izateko arriskua, abortatzearekin baino, estuago lotzen da lehendik izandako zenbait faktorerekin; hala nola haurtzaroan abusuak jasan izana, sexu-indarkeriaren biktima izatea, aurretik asaldura psikologikoak izatea, eta bazterkeria.

Ikertzaileen esanean, abortatzeko eskubidea bermatzeak ongizate handiagoa eta osasun hobea izatea dakarrela frogatzen dute emaitzek. Halaber, beste herrialde batzuetan ere halako ikerketak abiatu dituzte, erretratu zabalagoa eta osatuagoa lortzeko.

Sareko BERRIAzalea:

Irakurri berri duzun edukia eta antzekoak zure interesekoak badira, eskari bat egin nahi dizugu: Berria diruz babestea.

Zuk eta zure gisako sareko milaka irakurlek egindako ekarpenarekin, eduki gehiago eta hobeak sortuko ditugu. Eta, zuekin osatutako komunitateari esker, publizitateak eta erakundeen laguntzek bermatzen ez diguten bideragarritasuna lortuko dugu.

Euskarazko kazetaritza libre, ireki eta konprometitua eskaini nahi dizugu egunero; bizi zaren munduaren eta garaiaren berri ematen segitu.

Albiste gehiago

Baltsa piratak, portutik Kontxarako bidean. ©JON URBE / FOKU

Donostia abordatu dute piratek ia 200 ontzitan

Hodei Iruretagoiena - Mikel P. Ansa

Itzuli da Aste Nagusi Pirataren ikur bihurtu den ekitaldia, bi urteko etenaren ondoren. Ia berrehun ontzi abiatu dira, 17:00ak jo dutenean. Abordatzeak hogeigarren aldia du aurten.

 ©ANDONI CANELLADA / @FOKU

«Ahituta amaitzen dugu, baina zoriontsu»

Enekoitz Telleria Sarriegi

Klasikoetan klasikoena da Arnoldo izozkitegia Donostian. 1935ean hasi ziren, eta laugarren belaunaldiko kidea da Alustiza: «Hauxe da txikitatik edoski duguna; gure odola da, eta ezin genuen hiltzen utzi».
Mariana Etxegarairen hilobia, Hazparnen (Lapurdi). ©HAZPARNEKO HERRIKO ETXEA

«Kantuan hastean hein bat lotsatua nintzen, baina ahantzia nuen berehala»

Miel A. Elustondo

Julien Vinsoni zor bide zaio bertsolaritzari buruzko aipurik zaharrenetakoa, 1869ko irailean Saran egindako Lore Jokoetakoa. Hantxe dira ageri Jatsuko Piarres Ibarrart 'Bettiri', Azkaineko Mari Luixa Erdozio eta Joanes Etxeto 'Senpereko errienta' koplariak. Usteak ustel, Erdozio ez da salbuespen. Garaian, beste bi emakumezko ere nabarmendu ziren kantuan, Mariana Etxegarai 'Aña Debrua' eta Marie Hargain, bertsolari txapeldunak.
Uribarri Ganboako Garaioko hondartza. ©JAIZKI FONTANEDA / FOKU

Barnealdeko hondartzak

Eider Etxeberria Soria

Uribarri Ganboako urtegia urte osoan bisitatzeko leku aproposa da, uda sasoian batez ere. Garaioko eta Landako hondartzak daude han, eta bainua hartzea baimendurik dago

Astekaria

Asteko gai hautatuekin osatutako albiste buletina. Astelehenero, ezinbesteko erreportajeak, elkarrizketak, iritziak eta kronikak zure posta elektronikoan.

Iruzkinak kargatzen...