Albistea entzun

KRITIKA. Performancea

Freiheit frijitua

Agus Perez -

2019ko otsailak 13

'Hugo, non dada Emmy?'

Sorkuntza eta interpretazioa: Metrokoadroka. Argiztapena: Miriam Ubanet. Antzezleak: Iraia Elias, Javi Fernandez Jabitxin, Oier Guillan. Arte plastikoak: Idoia Beratarbide. Lekua: Donostiako Tabakalerako Z aretoa. Eguna: Otsailak 8.

Donostiako Tabakalera egiten ari den Kearen Politikak programan bizidunen munduan ez dauden baina bizirik jarraitzen duten artisten izpirituak inbokatzen dira hainbat ziklotan, eta pasa den asteburuan Hugo Ball idazle dadaistaren txanda izan da; besteak beste Metrokoadroka kolektiboaren performance batekin eta Jose Mari Zabalaren film batekin, nonbait Joxan Artzeren figura Hugo Ballekin erlazionatzen duena.

Ezohiko idazle alemaniarra Suitzara erbesteratu zen Lehen Mundu Gerran hartutako guda ororen kontrako jarrerarengatik, Emmy Henningsekin batera fundatu zuen Zurichen Cabaret Voltaire izeneko lokal mitikoa, eta dadaismoaren sortzailetzat jotzen da. Bilatu ezazue haien eta kabaretaren inguruko informazioa, merezi du eta. Ordea, hor agertzen zaigun Emmyren figura polifazetikoa Hugorena baino interesgarriagoa izan daiteke, bere sakoneko izaera askearengatik eta bere ibilbidean jorratu zituen arte-adierazpideengatik.

Emanaldia hasi baino lehen, argibide eta gomendio soil batzuk eman dizkigute artistek, eta Z aretora sartzean giro berezia aurkitu dugu. Aulkiak desordena neurtuan jarrita, haietariko batzuk iraulita, zenbait kuxin lurretik sakabanatuta, foku urdinak mugimendu pausatuan eta balizko agertokian, gorputz bat, agian konortea galduta, agian hilik. Meditaziora gonbidatzen zuen giroak, eta lehen minutuetako soinu inguratzaileak anabasa sentsazio leuna sortu zuen; batera entzuten genituen loturarik gabeko esaldi zatiak eta hotsak bat zetozelako dadaismoaren izaera apurtzailearekin.

Une jakin batean berpiztu da etzanda zegoen Hugo Ballen irudikapena, eta hark Kandinskiren obra aztertuz idatzi zuen hitzaldia irakurtzen hasi da Javi Fernandez Jabitxin, jatorrizko hizkuntzan eta ganoraz, Oier Guillanek testuko pasarterik esanguratsuenak euskaraz tartekatzen zituela. Kontua da, ordea, boxeo eskularruak jantzita pasatzen zituela orriak —nahiko ondo moldatu zen, egiari zor— eta, aleman hutsez entzundakoa hala edo nola harrapatu nahian zebilela, Freiheit berdin frijitua bezalako aurkikuntza nabarmenak egin ditu.

Aurretiazko baldintza zen diskurtso hura osorik eman beharra, eta era dadaista horretan bete dute agindua. Amaiera aldera, gainera, hizkuntza bietan eta aldi berean irakurri dute testua, olerki fonetikoaren asmatzaileari nolabaiteko omenaldia eginez. Eta bitartean, presente egon da Emmy Hennings, Idoia Beratarbideren txotxongilo baten —txotxongiloak ere egiten zituen Henningsek— eta zuzenean marraztutako irudien bidez, argiaren koloreen deskonposaketa lagun. Voltaire kabareta kartoizko kaxa bateko zulotik behatu dugu eta, funtsezkoena, Iraia Eliasek hitzik eta soinurik gabe irudikatu du Henningsen askatasun zigortua, dadaismoaren sortzailea —eta ez musa soila— hura ere izan zela aldarrikatuz.

Sareko BERRIAzalea:

Irakurri berri duzun edukia eta antzekoak zure interesekoak badira, eskari bat egin nahi dizugu: Berria diruz babestea.

Zuk eta zure gisako sareko milaka irakurlek egindako ekarpenarekin, eduki gehiago eta hobeak sortuko ditugu. Eta, zuekin osatutako komunitateari esker, publizitateak eta erakundeen laguntzek bermatzen ez diguten bideragarritasuna lortuko dugu.

Euskarazko kazetaritza libre, ireki eta konprometitua eskaini nahi dizugu egunero; bizi zaren munduaren eta garaiaren berri ematen segitu.

Albiste gehiago

Argitaletxeetako langileak, atzo, Durangoko Azokako Landako gunean erakusmahaiak atontzen, gaur bisitariak hartzeko. ©ANDONI CANELLADA / FOKU

Atea parez pare ireki gabe

Iñigo Astiz

Martxan da denda digitala, eta gaur irekiko ditu ateak Durangoko Azokak bisitarientzat. Aurrez ezarritako neurriei eutsiko die Gerediagak, baina baliteke hurrengo egunetan gehiago etortzea
 ©JON IRAUNDEGI

«Nahi dugu diskoa izatea garai tristeen oroitzapen baikorra»

Ainize Madariaga

Willis Drummond taldeak zuzeneko diskoa argitaratu du: 'Garai bereziendako kontzertu berezia'. Pandemiari ateratako «fruitu baikorra» da, eta, bidenabar, garaiaren «lekukotasun akustikoa».
Migel Angel Mintegi, bere nobela berriaren aurkezpen egunean, Donostiako Udal Liburutegian. ©JAGOBA MANTEROLA / FOKU

Itzulerak piztutako sentipenak

Ainhoa Sarasola

Migel Angel Mintegik '9 mm parabellum' nobela plazaratu du. Sorterritik behartuta joan eta behartuta itzuli den gizon baten oroitzapenak eta emozioak ditu ardatz kontakizunak

Astekaria

Asteko gai hautatuekin osatutako albiste buletina. Astelehenero, ezinbesteko erreportajeak, elkarrizketak, iritziak eta kronikak zure posta elektronikoan.

Izan BERRIAlaguna

Zure babes ekonomikoa ezinbestekoa zaigu euskarazko kazetaritza independente eta kalitatezkoa egiten segitzeko.