Albistea entzun

Sarrionandia Euskal Herrian. IRITZIA

Nor bere egoerak bizi du

Laura Mintegi - Idazlea

2021eko apirilak 25

Nolakoa izango zen euskarazko panorama literarioa 1937an Estepan Urkiaga Lauaxeta fusilatu izan ez bazuten? Lauaxetak 31 urte zituen Gasteizen fusilatu zutenean, Gernika bonbardatutik Bilbora bueltan zihoala atxilotu eta bi hilabetera. Kazetaria, poeta eta itzultzailea, fusilatu zutenerako bazituen antzerki lanak idatziak eta Garcia Lorca euskaratua zuen, Bide barrijak eta Arrats beran poema liburuak idatziak izateaz gain.

Zein ekarpen egingo zion literaturgintzari Jose Ariztimuño Aitzol-ek, Yakintza aldizkariko sortzaileak eta Euskaltzaleak elkarteko buruak, 1936ko urrian Hernanin fusilatu izan ez bazuten, 40 urte baino ez zituela?

Zer emango zion kulturgintzari Eguna egunkariak, sei hilabeteko bizialdia izan ordez, urteak iraun izan bazuen, eta kazetariak eta idazleak trebatzeko harrobia izan balitz? Euskara hutsezko lehen egunkaria izan zen, lehena eta bakarra. 1937ko urtarrilaren 1ean kaleratu zen eta ekainaren 13an itxi egin zuten, frankistak Bilbora sartzeko bezperan. Sei hilabete eskas. Euskara hutsezko beste egunkari bat sortu arte 53 urte behar izan ziren. Euskaldunon Egunkaria 1990ean sortu zen eta hori ere itxi egin zuten, indarrez itxi ere 2003an.

Zer-nolako kultura genukeen maisu-maistra euskaldunak erail ez bazituzten, euskal eskolak desagertu ezean, euskarazko unibertsitatea sortua izan bazen, ezagutu ez ditugun liburuak, poemak, kantak eta pelikulak sortu izan balira? Non galdu dira? Nortzuk ziren inoiz izan ez diren idazleak eta kantariak?

Niri zaila egiten zait Sarriri buruz hitz egitea, niretzat ez delako Lauaxeta edo Aitzol, inoiz ezagutu ez nituen pertsonak. Oraindik gogoan dut Lauaxetari buruz nola mintzatu zitzaidan Eusebio Erkiaga idazlea, hilurren zegoela Lekeitioko bere etxean. Nola esan zidan, negarrez, bera fusilatu behar izan zutela Estepanen ordez, eta tiraderatik atera zituen bi heriotza-zigor, frankistek sinatuta. Euskal literatura irabazten aterako zen, esan zidan malkotan.

Zaila egiten zait Sarriri eta Mikel Antzari buruz ezer esatea. Sarri eta Mikel inoiz ez dira izan, niretzat, zuri-beltzezko argazkia, Lauaxeta eta Aitzol ziren bezala. Zuri-beltzezko bihurtu aurretik Sarri eta Mikel bizi izan nituen. Zuri-beltzez ikusi ordez, Mikelen adats beltza ikusten nuen Virgen del Carmengo sotoan, Ametzagaiñan eta Kata tabernan. Josebaren begirada nerabea ikusten nuen Deustuko unibertsitatean, Arriaga antzokiko kafetegian eta Larraonan.

Gaur egun, berriz kolorezko eta haragizko bihurtu direla, aitortu behar dut, aitortu behar dizuet, Joseba, Mikel, adorea bildu behar dudala zuek zareten pertsonekin elkartzeko. Zuei begiratzen dizuedanean, ezin dut ebitatu pentsatzea non dagoen 80etako neska hura egun naizen emakumearengan, eta zein ibilbide egin dugun batzuek eta besteek.

Asko galdu du euskal kulturak, egia da, euskararen etsaiek erabaki zutenean euskal orok desagertu behar zuela kulturatik. Baina, burura datorkit, batez ere, zer galdu duten Josebak eta Mikelek. Nor izango zen Joseba Sarrionandia, Sarri existitu izan ez balitz. Nor izango zen Mikel Antza, Mikel Albisuren bizimodua konbentzionalagoa izan bazen.

Noraino gara garena, eta noraino gara egin gaituztena.

Irakurle agurgarria:

Honaino iritsi zarenez, eskaera bat egin nahi dizugu: irakurtzen ari zaren edukia eta egunkaria babestea, konpromiso ekonomikoa hartuz. Publizitatea eta erakundeen diru-laguntzak ez dira nahikoa BERRIAren etorkizuna bermatzeko. Sarean eskaintzen dizugun edukia irakurtzen duzuen milaka irakurleek proiektuari ekarpena eginda, urrutira iritsiko ginateke.

Kazetaritza libre, ireki eta independentea egin nahi dugu euskaldunontzat. Euskaraz informatzea delako gure eginkizuna, eta zure eskubidea.Lagun gaitzazu bide horretan. Idatzi gurekin etorkizuna. Geroa zugan.

Martxelo Otamendi
BERRIAko zuzendaria

Izan zaitez BERRIAlaguna

Albiste gehiago

Joey Jordison bateria jotzailea ©STEVE C. MITCHELL, EFE

Joey Jordison hil da, Slipknot taldeko bateria jotzaile ohia

Oihane Puertas Ramirez

Atzo hil zen, 46 urte zituela. Rob Zombie, Metallica eta Ministry taldeekin ere egin zuen lan Jordisonek.

Lena Lanskihren 'Nich'ya' filmeko irudi bat. ©Donostiako Zinemaldia

Hamabost herrialdetako hamahiru film Zinemaldiko Zuzendari Berriak sailean

Andoni Imaz

Hautatutako filmetatik bostek hartu izan dute parte Donostiako Zinemaldiaren Industria ataleko programetan. Bederatzi debut eta lau bigarren lan dira; Silvina Schnicer eta Ulises Porra zuzendariak bigarren aldiz lehiatuko dira Zuzendari Berriak sailean, Tigre erakutsi zuten-eta 2017an.

Mintzolak EHUren udako ikastaroetan parte hartu izan du; irudian, aurten Donostian egindako bat. ©GORKA RUBIO / FOKU

Mintzolak amaitutzat eman du bidea

Berria

Patronatuko kideek aho batez erabaki dute fundazioa desegitea. Euskaltzaindiari proposatu diote lekukoa har dezala ahozkotasunaren ikerketan eta hedapenean. Bertsozaleen Elkartetik fisikoki banandua egongo da

 ©JAGOBA MANTEROLA / FOKU

«Gune hau aztarnategi osoaren garapenaren lekuko txiki bat da»

Ane Eslava

Zalduako aztarnategiko aurtengo indusketa kanpaina bukatu berri da. Termen eraikinean urtero egiten dituzten aurkikuntza txikiek balio dezakete erromatarrek Pirinioetan zer eragin izan zuten jakiteko.

Astekaria

Asteko gai hautatuekin osatutako albiste buletina. Astelehenero, ezinbesteko erreportajeak, elkarrizketak, iritziak eta kronikak zure posta elektronikoan.

Izan zaitez BERRIAlaguna

BERRIAlagunei esker eskaintzen dugu balioz osatutako informazioa. Egizu ekarpena gure eginkizunarekin segi dezagun.

Izan zaitez BERRIAlaguna