Albistea entzun

Sarrionandia Euskal Herrian. IRITZIA

Nor bere egoerak bizi du

Laura Mintegi - Idazlea

2021eko apirilak 25

Nolakoa izango zen euskarazko panorama literarioa 1937an Estepan Urkiaga Lauaxeta fusilatu izan ez bazuten? Lauaxetak 31 urte zituen Gasteizen fusilatu zutenean, Gernika bonbardatutik Bilbora bueltan zihoala atxilotu eta bi hilabetera. Kazetaria, poeta eta itzultzailea, fusilatu zutenerako bazituen antzerki lanak idatziak eta Garcia Lorca euskaratua zuen, Bide barrijak eta Arrats beran poema liburuak idatziak izateaz gain.

Zein ekarpen egingo zion literaturgintzari Jose Ariztimuño Aitzol-ek, Yakintza aldizkariko sortzaileak eta Euskaltzaleak elkarteko buruak, 1936ko urrian Hernanin fusilatu izan ez bazuten, 40 urte baino ez zituela?

Zer emango zion kulturgintzari Eguna egunkariak, sei hilabeteko bizialdia izan ordez, urteak iraun izan bazuen, eta kazetariak eta idazleak trebatzeko harrobia izan balitz? Euskara hutsezko lehen egunkaria izan zen, lehena eta bakarra. 1937ko urtarrilaren 1ean kaleratu zen eta ekainaren 13an itxi egin zuten, frankistak Bilbora sartzeko bezperan. Sei hilabete eskas. Euskara hutsezko beste egunkari bat sortu arte 53 urte behar izan ziren. Euskaldunon Egunkaria 1990ean sortu zen eta hori ere itxi egin zuten, indarrez itxi ere 2003an.

Zer-nolako kultura genukeen maisu-maistra euskaldunak erail ez bazituzten, euskal eskolak desagertu ezean, euskarazko unibertsitatea sortua izan bazen, ezagutu ez ditugun liburuak, poemak, kantak eta pelikulak sortu izan balira? Non galdu dira? Nortzuk ziren inoiz izan ez diren idazleak eta kantariak?

Niri zaila egiten zait Sarriri buruz hitz egitea, niretzat ez delako Lauaxeta edo Aitzol, inoiz ezagutu ez nituen pertsonak. Oraindik gogoan dut Lauaxetari buruz nola mintzatu zitzaidan Eusebio Erkiaga idazlea, hilurren zegoela Lekeitioko bere etxean. Nola esan zidan, negarrez, bera fusilatu behar izan zutela Estepanen ordez, eta tiraderatik atera zituen bi heriotza-zigor, frankistek sinatuta. Euskal literatura irabazten aterako zen, esan zidan malkotan.

Zaila egiten zait Sarriri eta Mikel Antzari buruz ezer esatea. Sarri eta Mikel inoiz ez dira izan, niretzat, zuri-beltzezko argazkia, Lauaxeta eta Aitzol ziren bezala. Zuri-beltzezko bihurtu aurretik Sarri eta Mikel bizi izan nituen. Zuri-beltzez ikusi ordez, Mikelen adats beltza ikusten nuen Virgen del Carmengo sotoan, Ametzagaiñan eta Kata tabernan. Josebaren begirada nerabea ikusten nuen Deustuko unibertsitatean, Arriaga antzokiko kafetegian eta Larraonan.

Gaur egun, berriz kolorezko eta haragizko bihurtu direla, aitortu behar dut, aitortu behar dizuet, Joseba, Mikel, adorea bildu behar dudala zuek zareten pertsonekin elkartzeko. Zuei begiratzen dizuedanean, ezin dut ebitatu pentsatzea non dagoen 80etako neska hura egun naizen emakumearengan, eta zein ibilbide egin dugun batzuek eta besteek.

Asko galdu du euskal kulturak, egia da, euskararen etsaiek erabaki zutenean euskal orok desagertu behar zuela kulturatik. Baina, burura datorkit, batez ere, zer galdu duten Josebak eta Mikelek. Nor izango zen Joseba Sarrionandia, Sarri existitu izan ez balitz. Nor izango zen Mikel Antza, Mikel Albisuren bizimodua konbentzionalagoa izan bazen.

Noraino gara garena, eta noraino gara egin gaituztena.

Sareko BERRIAzalea:

Irakurri berri duzun edukia eta antzekoak zure interesekoak badira, eskari bat egin nahi dizugu: Berria diruz babestea.

Zuk eta zure gisako sareko milaka irakurlek egindako ekarpenarekin, eduki gehiago eta hobeak sortuko ditugu. Eta, zuekin osatutako komunitateari esker, publizitateak eta erakundeen laguntzek bermatzen ez diguten bideragarritasuna lortuko dugu.

Euskarazko kazetaritza libre, ireki eta konprometitua eskaini nahi dizugu egunero; bizi zaren munduaren eta garaiaren berri ematen segitu.

Albiste gehiago

Alex Gurrutxaga, Txani Rodriguez eta Mikel Reparaz erdian, Javier de Isusi pantailan, eta Bingen Zupiria Kultura sailburua eta Andoni Iturbe Kultura sailburuordea hegaletan, atzo, Bilbon. ©OSKAR MATXIN / FOKU

Euskadi saria Alex Gurrutxagari, Leteri buruzko saiakeragatik

Javi West Larrañaga

'Xabier Lete. Aberriaren poeta kantaria' liburuagatik jaso du saria Gurrutxagak. Txani Rodriguez, Mikel Reparaz eta Javier de Isusi saritu dituzte gaztelerazko eta ilustrazioko arloetan

Gitarra, pipa eta bibotea izan ziren Georges Brassensen ezaugarri bereizgarrienak. ©ROBERT DOISNEAU / EFE
Kulturako zuzendari nagusia, Nafarroako Museoko zenbait arduradun eta erakusketan parte hartzen duten artistetako batzuk, museoan. ©NAFARROAKO GOBERNUA

Nafarroako Museoak iaz erosi zituen hamalau obra berriak ikusgai daude

Ane Eslava

Hamalau artista nafarren askotariko lanak dira. Erakusketak 'Hamalau gehiago' izenburua du
Sustatzaile eta parte hartzaileek atzo aurkeztu zuten egitaraua. ©DONOSTIA KULTURA

24. Aita Donostia Musika Astea programa bikoitz batekin hasiko da gaur

Erredakzioa

Julian Barrenetxea eta Aita Donostia abesbatzak ariko dira lehen saioan. Ohi bezala, Donostiako Kaputxinoen elizak hartuko ditu emanaldiak

Astekaria

Asteko gai hautatuekin osatutako albiste buletina. Astelehenero, ezinbesteko erreportajeak, elkarrizketak, iritziak eta kronikak zure posta elektronikoan.

Izan BERRIAlaguna

Zure babes ekonomikoa ezinbestekoa zaigu euskarazko kazetaritza independente eta kalitatezkoa egiten segitzeko.