Noiz sortua: 2018-12-23 00:30:00

MENDE BATEK, BI MUNDU GERRAK ETA GERRA HOTZAK ISILARAZI EZ ZITUZTEN AHOTSAK

Preso batzuk grabatzeko saio bat. Erdian, militar jantzian, Hermann Urtel erromanista.
Preso batzuk grabatzeko saio bat. Erdian, militar jantzian, Hermann Urtel erromanista. BERLINGO HUMBOLDT UNIBERTSITATEA Tamaina handiagoan ikusi

Berria -

2018ko abenduak 23
1914ko otsaila, gerra aitzin

Wilhelm Doegenek proiektu bat aurkeztu zion Prusiako Kultura ministroari, alemanaren dialektoak, munduko hizkuntzak eta munduko musika eta kantuak grabatzeko. 1915eko urte bukaeran sortu zen Prusiako Errege Komisio Fonografikoa, sekretupean baina ofizialki, enperadorearen babesarekin. Carl Stumpf izendatu zuten komisioko presidente, eta Wilhelm Doegen idazkari. Haien gidaritzapean bildu ziren 40ren bat aditu —hizkuntzalariak, musikologoak, antropologoak...—. Horien artean nabarmentzekoa da Hermann Urtel erromanista, euskararen ikertzailea.

1915-1918

1915eko abenduaren 29tik 1918ko abenduaren 19ra, Komisio Fonografikoak ehunka soldadu preso grabatu zituen. Fonografoarekin, argizarizko 1.022 zilindro grabatu zituen; gramofonoarekin, argizarizko 1.651 disko. 250 bat hizkuntza eta dialekto erregistratu zituzten. Fonografoarekin, batez ere kantuak eta musikak grabatu zituzten. Gramofonoarekin, berriz, Haur prodigoaren parabola, istorioak, pasadizoak, erran zaharrak, biografiak, kantuak eta era askotako testuak grabatu zituzten. Grabatutako presoen artean zeuden ukrainarrak, georgiarrak, errusiarrak, armeniarrak, tatarrak, indiarrak, korearrak, kamerundarrak, estoniarrak, lituaniarrak, bretoiak, okzitaniarrak, irlandarrak, katalanak... baita euskaldunak ere: hamar soldadu preso.

1920

Komisio Fonografikoa desegin egin zen, eta soinu artxiboa bitan banatu zen. Doegenek gramofonoarekin hartutako diskoak Prusiako Estatu Liburutegira eraman zituzten. 1934an Soinuen Ikerketarako Institutua sortu zen; Bigarren Mundu Gerran ere presoei grabazioak egiten aritu zen. 1975ean Humboldt Unibertsitatearen barruan bildu zituzten argizarizko diskoak, Lautarchive deitutako atalean.

1940ko hamarkada bukaera

Komisio Fonografikoa desegin zenean, argizarizko diskoek bide bat hartu zuten, beraz, eta Georg Schuenemannek fonografoarekin grabatutako argizarizko zilindroek beste bide bat: Artxibo Fonografikoan geratu ziren. Bigarren Mundu Gerra bukatuta, 1940ko hamarkada agortuta, Sobietar Batasunaren esku geratu ziren artxibo horiek, eta Leningradera eraman zituzten. 1960ko hamarkadan itzuli zituzten Berlinera, Ekialdeko Alemaniara. 1991n, bi Alemaniak batu zituztenean, Berlingo Etnologia Museora eraman zituzten audio zilindroak.

2012 eta 2015 artean

2012 eta 2015 artean. Berlingo Etnologia Museoak argizarizko zilindroak digitalizatu eta indexatzeko proiektu bat garatu zuen. 2013an Humboldt Unibertsitatearekin elkarlan bat ere hasi zuen, bi funtsak aparteko artxiboetan edukitzeak zentzurik ez zuela iritzita. 2019 hondarrean elkartu nahi dute artxibo guztia, Humboldt Forumen.

2013tik gaur arte

Etnologia Museoa lanean hasi da grabazioen jatorrizko herrialdeetako eragileekin harremanetan jartzeko eta presoei egindako grabazio horien azterketak egiteko. Proiektu horren bidez, bretoiekin tratuan hasi ziren, eta EKEk haien bidez izan zuen grabazioen berri, 2013an. 2017an EKEko ordezkariek, Lourdes Izagirre Ondarra antropologoak eta Berlingo Etnologia Museoko kideek bilera bat egin zuten. Bilera horretan, beren proiektuen berri eman zieten EKEko kideek museoko arduradunei, eta soinu artxiboak jendaurrean jartzeko baimena jaso zuten.

2018ko azaroa

EKEk Interneten jarri ditu euskal soldadu presoei 1916an eta 1917an Komisio Fonografikoak egindako grabazioak, Mintzoak.eus atarian. Ikerketa zabalagoak egiteko asmoa du orain EKEk.

Albiste gehiago

Martxoaren 29an eguneratua, 14:00etan. ©BERRIA

Koronabirusaren azken datuak

Berria

Euskal Herrian 7.773 gaixok eman dute positibo koronabirusaren proba eginda, administrazioen arabera. 350 hil dira. COVID-19 gaitza izandako 1.528 pertsonari eman diete alta. Grafikoak, albiste barruan.

Iruñeko kaleak, hutsik. ©Iñigo Uriz / Foku

Tapiak dio dekretuak «zirrikituren bat» uzten duela enpresak irekita mantentzeko

Berria

Espainiako Gobernuak atzo onartutako dekretua indarrean da, eta funtsezkoak ez diren jardueretan aritzen diren langileek etxean geratu beharko dute gaurtik aurrera. Urkullu ez dator bat neurri horrekin, eta Confebaskek «buruarinkeriaz» jokatzea egotzi dio gobernuari.

Elizondoko PEVI enpresa, ateak itxita. ©Jagoba Manterola / Foku

Patronala, Sanchezekin suminduta

Jon O. Urain

«Buruarinkeriaz» jokatzea egotzi dio Confebaskek Espainiako Gobernuari, eta Nafarroako Enpresarien Konfederazioak, berriz, «galga» jartzea susperraldi ekonomikoari. Tapiak dio «zirrikituren bat» dagoela enpresek irekita jarraitzeko.

Kaleak hutsik atzo, igandez. ©Jaizki Fontaneda / Foku

Espainiako Gobernuak 24 orduko luzapena eman die enpresei, itxialdira egokitzeko

Jon O. Urain

Sanchezen gobernuak igande gauez argitaratu du funtsezkoak ez diren jarduerak eteteko dekretua. 25 sektore zerrendatu ditu.

Irakurle agurgarria:

Honaino iritsi zarenez, eskaera bat egin nahi dizugu: irakurtzen ari zaren edukia eta egunkaria babestea, konpromiso ekonomikoa hartuz. Publizitatea eta erakundeen diru-laguntzak ez dira nahikoa BERRIAren etorkizuna bermatzeko. Sarean eskaintzen dizugun edukia irakurtzen duzuen milaka irakurleek proiektuari ekarpena eginda, urrutira iritsiko ginateke.

Kazetaritza libre, ireki eta independentea egin nahi dugu euskaldunontzat. Euskaraz informatzea delako gure eginkizuna, eta zure eskubidea.Lagun gaitzazu bide horretan. Idatzi gurekin etorkizuna. Geroa zugan.

Martxelo Otamendi
BERRIAko zuzendaria

Izan zaitez BERRIAlaguna