Albistea entzun

Zientzia

Zulo beltz baten lehenengo argazkia egitea lortu du EHT teleskopioak

Munduan barreiatutako zortzi radioteleskopioren behaketa koordinatuari esker lortu dute M87 galaxian dagoen zulo beltzaren irudia jasotzea.

Zulo beltz baten lehenengo argazkia. M87 galaxian dagoen zulo betza da lehenengoz zuzenean behatzea lortu dutena.
Zulo beltz baten lehenengo argazkia. M87 galaxian dagoen zulo betza da lehenengoz zuzenean behatzea lortu dutena.

Gorka Berasategi Otamendi -

2019ko apirilak 10 07:23

Mundu osoko hainbat hiritian, aldi berean egin ditu publiko ikerketaren emaitzak EHT Gertakizunen Ortzimuga Teleskopioko zientzialari taldeak. Zulo beltz baten irudia eratzea lortu dute lehenengoz. Bi urteko ikerketa lanaren emaitza izan da, eta hari esker, posible izan da muturreko dentsitate altua duten objektu kosmiko horiek estrainekoz zuzenean behatzea. Adituek aurreratu dute ikerketan bildutako datuek aro berri bat irekiko dutela astronomian.

Orain arte zulo beltzen irudi ugari ikusi baditugu ere, guztiak fikziozko irudiak ziren, zeharkako metodologien bidez eraikitakoak. EHTko zientzialariek nabarmendu dute gaur aurkeztu dutena dela zulo beltz baten egiazko lehenengo argazkia. "Une historikoa da. Zulo beltzei buruz dugun ulermena eraldatuko du", adierazi du France Cordova AEBetako Zientzia Fundazio Nazionaleko zuzendariak.

EHT nazioarteko kontsortzioa munduan sakabanatutako zortzi radio teleskopiok osatzen dute. AEBetan, Mexikon, Txilen, Antartidan eta Espainian daude radioteleskopio horiek. Elkarrekin, Lur planetaren diametro bereko antena paraboliko baten antzera jarduteko gaitasuna dute. 2017an, bi zulo beltz behatzeko koordinatzea lortu zuten. Bata, Sagitario A* izenekoa; Esne Bidea galaxiaren erdigunean kokatuta dago. Bestea, are handiagoa da, eta M87 galaxian dago kokatuta. Azken horri eginikoa da gaur aurkeztu duten argazkia.


EHT egitasmoko zortzi teleskopioen kokapena. EHT

Behaketa koordinatua egin ahal izateko, EHTko radioteleskopioek une egokiaren zain egon behar izan dute; beharrezkoa izan baita proiektuaren parte diren zortzi behatokietan edo ia guztietan zerua garbi egotea. 2017ko apirilean gertatu zen, eta hamar gauez behatu zituzten bi zulo beltzak. Ondoren, datuak lantzen jardun duten ehunka ikerlarik hilabeteetan. Zulo beltzak argiaren bidean aldaketak eragiten dituenez, simulazio konplexuak egin behar izan dituzte azken irudia lortu ahal izateko.

Zulo beltzak ikusgaitzak dira, sortzen duten eremu grabitatorioa hain indartsua izanik, argiak ere ezin baitu eremu horretatik ihes egin. Zulo beltzaren inguruan dagoen gasak ahalbidetzen du, ordea, haren silueta atzematea. Irensten duen gasa milioika graduko tenperaturara berotzen da eta distiratsu bihurtzen da.

Albert Einsteinek iragarri zuen unibertsoan bazirela zulo beltzak, eta horien formak eta tamainak nolakoa behar zuen ere aurreratu zuen. Zulo beltz bat lehenengoz behatzeak Einsteinen ekuazioak eta iragarpenak berretsi ditu. Ekuazio horien arabera, grabitate indarrak espazio-denbora distortsionatu dezake eta zulo beltzak gertakari ortzimuga batean ezkutatzen dira. Muga horretatik aurrera, zulo beltzaren erakarpen indarra sahiestezina da. Gertakarien ortzimuga hori ikus daiteke EHT teleskopioak lortutako irudian.

EHT teleskopioak behatu dituen bi zulo beltzetatik, Sagitario A* da txikien. Hala ere, zulo beltz supermasiboa da Esne Bidearen erdigunean kokatuta dagoena. Eguzkiarena baino 4,3 milioi aldiz handiagoa da, baina konprimituta dago Eguzkiaren diametroa baino 30 bider handiagoa den gorputz batean. Lurretik gertuen dagoen zulo beltz supermasiboa da. 26.000 argi urtetara dago. M87 galaxian dagoen zulo beltza, berriz, Lurretik 50 milioi argi urte baino gehiagoko distantziara dago, eta erraldoia da Sagitario A*-rekin alderatuta. Bere masa Eguzkiarena baino 6.000 milioi aldiz handiagoa da, eta Esne Bidearena baino 1.500 aldiz handiagoa. M87 galaxia Virgo galaxia kumuluan dago, eta astronomia zaleek erabili ohi dituzten teleskopioekin ikus daiteke kumulu hori, Virgo konstelazioan.

 

 

Sareko BERRIAzalea:

Irakurri berri duzun edukia eta antzekoak zure interesekoak badira, eskari bat egin nahi dizugu: Berria diruz babestea.

Zuk eta zure gisako sareko milaka irakurlek egindako ekarpenarekin, eduki gehiago eta hobeak sortuko ditugu. Eta, zuekin osatutako komunitateari esker, publizitateak eta erakundeen laguntzek bermatzen ez diguten bideragarritasuna lortuko dugu.

Euskarazko kazetaritza libre, ireki eta konprometitua eskaini nahi dizugu egunero; bizi zaren munduaren eta garaiaren berri ematen segitu.

Albiste gehiago

Miravalles-Redin ikastetxe, Iruñean. ©IÑIGO URIZ / FOKU

Nafarroak batxilergoko ituna eten die ikasleak sexuaren arabera bereizten dituzten ikastetxeei

Ion Orzaiz

Hezkuntza Departamentuaren esanetan, Opus Deiren bi eskolek, Miravalles-Redinek eta Irabia-Izagak, «ez dituzte betetzen itunerako baldintzak»

Pilar Alegria PSOEko eledun eta Hezkuntza ministroa, gaurko agerraldian. ©FERNANDO ALVARADO / Efe

Sexu askatasunaren legea aldatzeko proposamen bat aurkeztuko du PSOEk Espainiako Kongresuan

Maite Asensio Lozano

'Soilik baietz da baietz' legearen aurreko zigorrak berreskuratu nahi ditu Espainiako Justizia Ministerioak, baina Berdintasun Ministerioko iturriek zehaztu dute erreforma batek ez dituela geldiaraziko kondena berrazterketak, eta legea ondo aplikatzean dagoela giltza; horretarako, «premiazko» neurri sorta bat proposatu du. 

Haurren futbol partida bat. ©Maialen Andres / FOKU

«Arrazakeria» salatu dute Arrigorriagan jubenilen futbol partida batean gertatutakoarengatik

Edu Lartzanguren

Haur sikh bati buruko zapia kenarazi nahi izan dio epaileak, eta Federazioak 300 euroko isuna jarri dio taldeari

Donostia ospitaleko zerbitzuburuen protesta, abenduan. ©Jon Urbe / FOKU

Donostia ospitaleko zerbitzuburuek protestan segituko dute negoziazioa «bideratuta» egon arte

Julen Aperribai

Elkarretaratzea egin dute gaur ere Donostia ospitaleko atarian. Azken bileraren aktarekin batera, «kronograma» bat bidali zioten Osakidetzako zuzendaritzari, eta erantzuna jasotzeko zain daude.

Kinka buletina

Klima larrialdiari eta ingurumenari buruzko azken berriak zabaltzen dituen buletina.

Iruzkinak kargatzen...

Izan BERRIAlaguna

Zure babes ekonomikoa ezinbestekoa zaigu euskarazko kazetaritza independente eta kalitatezkoa egiten segitzeko.