Albistea entzun

Deskolonizazio prozesua

Kaledonia Berriko hirugarren independentzia erreferenduma abenduaren 12an egingo dute

Azken galdeketaren emaitza edozein dela ere, Ozeaniako uharte multzoa bi urteko trantsizio epean sartuko da, bere estatus berria zehazteko. UCk erantzun du oraindik ez duela finkatu bere «jarrera ofiziala», eta Parisek aitortu du negoziazioetan ez dutela «akordiorik adostu».

Lecornu Frantziako Itsasoz Haraindiko ministroa eta Kaledonia Berriko ordezkariak, egunotako negoziazioetako batean
Lecornu Frantziako Itsasoz Haraindiko ministroa eta Kaledonia Berriko ordezkariak, egunotako negoziazioetako batean @SEBLECORNU Tamaina handiagoan ikusi

Ander Perez Zala -

2021eko ekainak 3 09:27

Kaledonia Berriko herritarrei zehaztu egin diete deskolonizazio prozesuko garairik garrantzitsuenari buruzko egutegia, bai eta horrek ekarriko dituen ondorioak ere: printzipioz, independentziari buruzko hirugarren eta azken erreferenduma aurten egingo dute, abenduaren 12an, eta, egun horren ostean, bi urteko trantsizio epean sartuko dira, 2023ko ekainaren 30era arte, galdeketaren emaitza edozein dela ere.

Ozeaniako uharte multzoko independentistez eta loialistez osaturiko ordezkaritza bat Parisen izan da asteon, Frantziako Gobernuarekin hirugarren erreferendumaz negoziatzeko; besteak beste, Sebastien Lecornu Itsasoz Haraindiko ministroarekin, Jean Castex lehen ministroarekin eta Emmanuel Macron presidentearekin batzartu dira, baiezkoaren garaipenaren eta ezezkoarenaren ondorioak argitze aldera.

Izan ere, orain arte, hiru aldeen proposamenak mahai gainean egon dira, baina ez zuten horren inguruan ados jartzeko tarterik izan; horiek horrela, egunotako elkarrizketekin, kaledoniarrek informazio guztia beren eskuen artean izango dutela joango dira botoa ematera —ondorioei buruzko dokumentu bat argitara emango dute laster—.

Lecornuk prentsaurrekoan azaldu bezala, Kaledonia Berria trantsizio epe batean sartuko da aurtengo galdeketaren ostean: baiezkoak irabaziko balu, estatu independenteak eskumen eta baliabide guztiak jaso ditzan, eta Frantziarekiko harreman berria adosteko; eta ezezkoak irabaziko balu, uharte multzoarentzat estatus berri bat negoziatzeko, gerora herritarrek erreferendum bidez baieztatu beharko luketena.

Prozesuko bi datak hauteskundeen arabera aukeratu dituzte. Hirugarren galdeketari dagokionez, independentistek ahalik eta beranduenerako nahi zuten, hau da, datorren urteko urrirako; loialistek eta Frantziako Estatuak, ordea, aurten egin nahi zuten, Frantziako datorren urteko presidentetzarako bozekin eta horren ondorioekin ez nahasteko.

Azkenean, badirudi bi horien jarrera gailendu dela, baina negoziazioetan parte hartu duen UC Kaledoniar Batasuna alderdi independentistarik garrantzitsuenak prentsa ohar bidez ohartarazi du oraindik ez duela bere «jarrera ofiziala» zehaztu dataren inguruan. Loialistek, gainera, nahiago zuten erreferenduma aurtengo udazkenean egin, eta horrek agerian utzi du oraindik desadostasunak daudela hiru aldeen artean; ordea, ezustekorik ezean, Parisek proposaturiko egunean egingo dute bozketa, hari baitagokio erreferenduma antolatzea.

Frantziako Itsasoz Haraindiko ministroak aitortu du egunotako negoziazioetan ez dutela «akordiorik adostu», baina, halere, baikor agertu da: «2021eko abenduaren 12ko datak ez du kontsentsurik lortu. Parisen ez gara elkartu itun bat lortzeko helburuarekin. Epe horrek balio izan du [Frantziako] errepublikak iniziatiba hartzeko».

Argi dagoena da Kaledonia Berria bi urteko trantsizio epean sartuko dela, eta hori Kongresurako hauteskundeen dataren arabera aukeratu dutela, hurrengoak 2024an egingo baitituzte; 2019an, independentistek ez zuten lortu loialistei aurrea hartzea, baina diputatu bat gehiago eskuratu zuten, 26 aulki jasotzeraino —Frantzian geratzearen aldekoek 28 dituzte—.

Deskolonizazio prozesuko lehen galdeketa 2018an egin zuten, eta bigarrena, iaz; bietan, Frantzian jarraitzearen aldeko jarrerak irabazi zuen, baina kontsulta batetik bestera txikitu egin zen baiezkoaren eta ezezkoaren arteko tartea. Iragan urriaren 4koan, Kaledonia Berriko herritarren %46,74 independentziaren alde agertu ziren; duela hiru urtekoan, berriz, %43,33.

Azken erreferendumeko galdera aurreko bien berbera izango da: Nahi duzu Kaledonia Berriak burujabetza osoa eskuratzea eta independente bilakatzea?.

UC negoziazioetan izan da; UNI, ez

Parisen izan den ordezkaritzan, deigarria izan da independentisten artean soilik UCk parte hartu duela negoziazioetan, UNI Independentziarako Batasun Nazionalak Frantziako hiriburura ez joatea erabaki baitzuen; haren arabera, elkarrizketetan parte hartzeko «aginterik ez» duelakoan.

Jarrera horiek agerian utzi dute beste behin ere Frantziatik ateratzearen aldekoen artean desberdintasunak daudela. Beste kasu baterako, Kaledonia Berriak oraindik ez duela presidenterik: 1998an Noumeako Akordioa sinatuz geroztik lehen aldiz, gehiengo independentistako gobernu bat dute Ozeaniako uharte multzoan, baina UCren eta UNIren arteko adostasunik ezak atzeratu egin ditu presidentearen eta presidenteordearen aukeraketak.

Koalizioko 11 kideak hiru aldiz elkartu dira gobernuburua hautatzeko, baina oraingoz inork ez du gehiengorik lortu; independentistek, halere, uste dute ados jarriko direla, eta horregatik eskatu dute denbora gehiago negoziatzen jarraitzeko.

Irakurle agurgarria:

Honaino iritsi zarenez, eskaera bat egin nahi dizugu: irakurtzen ari zaren edukia eta egunkaria babestea, konpromiso ekonomikoa hartuz. Publizitatea eta erakundeen diru-laguntzak ez dira nahikoa BERRIAren etorkizuna bermatzeko. Sarean eskaintzen dizugun edukia irakurtzen duzuen milaka irakurleek proiektuari ekarpena eginda, urrutira iritsiko ginateke.

Kazetaritza libre, ireki eta independentea egin nahi dugu euskaldunontzat. Euskaraz informatzea delako gure eginkizuna, eta zure eskubidea.Lagun gaitzazu bide horretan. Idatzi gurekin etorkizuna. Geroa zugan.

Martxelo Otamendi
BERRIAko zuzendaria

Izan zaitez BERRIAlaguna

Albiste gehiago

 ©ANDER PEREZ ZALA

«Simeonik alde bakarrez erabaki du gure kontratua amaitzea, eta hori hutsegite bat izan da»

Ander Perez Zala (berriemaile berezia)

Korsikako buruzagi independentistak aitortu du ez zeudela prest Pe a Corsica koalizioaren zatiketarako, baina bigarren itzulian berriz elkartzeko aukerak badaudela dio.

Gazte palestinar bat atz Betleemengo protestetan. / ©Abed al Hashlamoun, EFE

Gaza bonbardatu du Israelgo armadak

Arantxa Elizegi Egilegor

Hiru misil jaurti dituzte gerra hegazkinek. Lehen erasoaldia izan da, maiatzaren 21ean adostutako su-etenaz geroztik.

Fatou Bensouda, Nazioarteko Zigor Auzitegiko fiskal nagusia. ©EVA PLEVIER / EFE

Hagako fiskaltzak Filipinetako Gobernua ikertzeko eskatu du

Arantxa Elizegi Egilegor

Rodrigo Duterte presidenteak ohartarazi du ez duela parte hartuko bere aurkako ikerketan

<em>Banderen martxa</em> mobilizazioarekin bat egin zuten zenbait, atzo, Damaskoko Atean, Jerusalemen. ©ABIR SULTAN / EFE

Tentsioa itzuli da Jerusalemera, martxa sionista baten ondorioz

Julen Aperribai

Israelgo Poliziak Damaskoko Atetik kanporatu ditu arabiarrak, eta hamazazpi palestinar zauritu ditu. Gazatik su puxikak bidali dituzte, eta suteak eragin mugaz bestalde

Astekaria

Asteko gai hautatuekin osatutako albiste buletina. Astelehenero, ezinbesteko erreportajeak, elkarrizketak, iritziak eta kronikak zure posta elektronikoan.

Izan zaitez BERRIAlaguna

BERRIAlagunei esker eskaintzen dugu balioz osatutako informazioa. Egizu ekarpena gure eginkizunarekin segi dezagun.

Izan zaitez BERRIAlaguna