Albistea entzun

Txile

"Preso politikoak" askatzeko eskatu du Txileko Biltzar Konstituziogileak

Indultu legea bizkortzeko eskatu diote Sebastian Piñerearen gobernuari.

1876tik 1973ra Txileko Kongresua izan zen eraikinean egin du lehen saioa Biltzar Konstituziogileak. /
1876tik 1973ra Txileko Kongresua izan zen eraikinean egin du lehen saioa Biltzar Konstituziogileak. / Elvis Gonzalez/EFE Tamaina handiagoan ikusi

Jon Ordoñez Garmendia -

2021eko uztailak 9

Txileko Biltzar Konstituziogileak adierazpen batean 2019ko urriaz geroztik izan diren protestatan atxilotu eta espetxean dauden "preso politikoak" askatzeko eskatu du adierazpen batean. Horrez gain, maputxeen kasuan, 2001. urteaz geroztik atxilotutakoak askatzeko ere eskatu dute, eta maputxeen lurraldeak desmilitarizatzeko. Adierazpenean argudiatu dute prozesu historikoa ondo burutu dadin oinarrizkoa dela eratuta dauden botereek bidea erraztea, "demokrazia eta berdintasun bermeak emanez".

Fronte Zabalak, Kolektibo Sozialistak eta Alderdi Komunistak aurkeztu dute adierazpena eta 105 boto jaso ditu alde, 43 kontra eta hamar abstentzio (Biltzar Konstituziogilean botoen bi heren behar dira puntuak onar daitezen). Bigarren bozketan onartu da; lehenengoan hainbat taldek aurkeztuko dute eurena, eta gehiengorik ez denez izan, boto gehien jaso dituen adierazpenaren alde egin dute denek bigarrenean. Maiatzean egin zen Biltzar Konstituziogilea eratzeko bozak, eta eskuina ez da edozein puntu atzera botatzeko behar lukeen heren horretara iristen.

Adierazpenean Biltzarrak aitortu du 2019ko protestatan atxilotu dituztenen parte hartzea erabakigarria izan dela aldaketa prozesua abiatzeko. Estatuak hamarnaka lagun hil dituela dio, eta giza eskubideen hainbat urraketa izan direla. Atxilotuak milaka direla azpimarratu du, eta legez kanpoko atxiloketak ere izan direla. Biltzar Konstituziogileak argi uzten du ez dela bere eskumena atxilotuak askatzea, baina ezin duela gertatutakoaren aurrean isilik geratu gaineratzen du, bere zereginaren kontrakoak direlako horiek guztiak. Are gehiago, indultuak eskatzea bere erantzukizun politikoa dela gaineratu du.

Guzti horren ondorioz, senatuari indultu legea tramitatzeko eskatu dio Biltzar Konstituziogileak, eta gobernuari presaz jarduteko. Gainera, Lanaren Nazioarteko Erakundearen eta Nazio Batasunen Erakundearen herri indigenei buruzko araudia bere egiteko eskatzen du, batik bat, eskubide politiko eta kulturalei eta lurralde eskubideei dagokienez. Bozketa amaitu ondoren, hautetsiak kalera atera dira, eta pozik agertu dira lortutakoagatik.

Atxilotuen senideen elkarteak ere pozik agertu dira. Veronica Verdugok eskerrak eman dizkie txiletarrei eta iragarri du euren senideak lehenago edo beranduago utziko dituztela aske. "Gertakizun historiko bat da hau. Gaur irabazi egin dugu, senideek irabazi dugu, herriak irabazi du, gure eskaerak bete egin dira eta frogatu dugu lortuko dugula hainbeste desiratu dugun konstituziola". Juan Francisco Galli Txileko Barne idazkariordeak, berriz, esan du "saltokiak arpilatu" zituztenak ez direla preso politikoak: "Zigorrik gabe utzi behar al ditugu burdindegi batean sartu eta hango langileak jo zituztenak? Koktel molotov-ak botatzen dituztenak eta saltokiak arpiliatzen dituztenak ez dira preso politikoak".

Piñeraren gobernua, trabak jartzen

Igandean osatu zen Biltzarra, eta Elisa Loncon hizkuntzalari maputxea presidente hautatu ostean, aste honetan abiatu du Konstituzio berri bat idazteko prozesua. Bederatzi hilabete eta hiru hilabeteko luzapen bat dituzte horretarako 155. konstituziogileek. Sebastian Piñera buru duen gobernua, baina, bidea trabatu nahian ari da. Eskuina hasieratik izan da prozesu konstituziogilearen kontrakoa, eta hala jardun da Piñera aste honetan ere. Lehenik esan zuen ez zegoela osasun baldintza nahikorik konstituziogileak elkartzeko; horri erantzunez Txileko hainbat unibertsitateetako errektoreek euren azpiegiturak eskaina zituzten hautetsiak bildu ahal izan zitezen. Azkenean 1876tik 1973ra Kongresua izan zen eraikinean elkartu dira.

Azkenetan da Piñeraren Gobernua, eta luze ari zaio egiten legegintzaldia. Munduan herritarren artean babes gutxien duen gobernua da Txilekoa. OCDEren arabera: iaz soilik herritarren %15aren konfiantza zuen; 2007koan, %43. Udazkenean amaituko du agintaldia Piñerak, eta haugai izan nahi dutenak kanpaina betean ari dira. Uztailaren 18an egingo dituzte primarioak.

Gu Aurrera Txileren Alde eskuineko koalizioak lau hautagai aurkeztuko ditu primarioetara: Joaquin Lavin (UDI), Ignacio Briones (Evopoli), Sebastian Sichel (independentea) eta Mario Desbordes (Berritze Nazionala). Onartu Duintasuna ezkerreko koalizioak, berriz, bi hautagaien artean aukeratuko du: Gabriel Boric Konbergentzia Sozialeko hautagaia eta Daniel Jadue Alderdi Komunistakoa.

Alderdi Sozialista bere baitan hartzen duen koalizioak, Batasun Konstituziogileak, ez du primariorik egingo. Alderdi Sozialista Paula Narvaez aurkeztuko du koalizioko hautagai izateko, eta Alderdi Erradikalak, Carlos Maldonado.

Sareko BERRIAzalea:

Udazkenean, BERRIAlagun egiteko pausoa eman dezazun, eskaintza bat egin nahi dizu BERRIAk. Herri baten kulturaren plaza da BERRIA. Kultur egitasmo, dinamika eta ekitaldi anitzen erakustoki. Euskal kulturaren inguruko informazioaren plaza handia. Azaroan eta abenduan, Euskaraldiak, Bertsolari Txapelketa Nagusiak eta Durangoko azokak hartuko dituzte, besteak beste, BERRIAren orrietako asko, paperean eta webgunean.

Albiste asko irakurriko dituzu, segur aski webgune honetan bertan. Eta eskari bat egin nahi dizugu: har ezazu konpromisoa irakurtzen duzunarekin. Irakurleen babes ekonomikoa funtsezkoa da BERRIAren etorkizuna ziurtatzeko.

Albiste gehiago

Irango emakumeen aldeko protesta bat, Istanbulen (Turkia), larunbatean. ©ERDEM SAHIN / EFE

Iranek ez dio lagunduko NBEri protestetako errepresioa ikertzen

Maddi Iztueta Olano

NBEk misio bat sortu du Mahsa Aminiren aldeko mobilizazioetako errepresioa ikertzeko. Protestetan 300 lagunetik gora hil dituzte
Mauna Loa sumendia ©@USGSVolcanoes

Hawaiiko Mauna Loa piztu da, munduko sumendi aktiborik handiena

Julen Otaegi Leonet

Duela ia 40 urte piztu zen azkenekoz. Oraingoz, sumendiak ez ditu «mehatxatu» inguruko herriak.

Gerald Darmanin Frantziak Barne eta Itsasoz Haraindiko ministroa —irudiaren erdian—, gaur, Noumean, bilkura batean ©@GDarmanin

Darmaninek «elkarrizketei berriz ekitea» jarri du helburutzat Kaledonia Berrian

Ander Perez Zala

Urtebetean baino gehiagoan lehen aldiz, independentistek baiezkoa eman diote negoziazioetan parte hartzeari.

Zero COVID neurrien aurkako manifestariak, bart, Pekinen. ©MARK R. CRISTINO / EFE

Milaka lagun kalera irten dira Txinan, Zero COVID politiken aurkako protestetan

Paulo Ostolaza

Herrialdeko hiri nagusietan izan dira protestak, tartean, Pekin hiriburuan. Urumqi hiriko sute batean hamar lagun hil izanak leherrarazi ditu manifestazioak.

Astekaria

Asteko gai hautatuekin osatutako albiste buletina. Astelehenero, ezinbesteko erreportajeak, elkarrizketak, iritziak eta kronikak zure posta elektronikoan.

Iruzkinak kargatzen...

Izan BERRIAlaguna

Hitzen, ekintzen eta errimen eztanda. Herri bat BERRIAren kulturaren plazan. Baliatu udazkenean BERRIAlagun egiteko eskaintza.