Pasaportea esku artean eta bestarako gogoa aurpegietan, jendetza dabil Zizur Nagusian (Nafarroa) goiti eta beti. Ez dira turistak, eta ez dute muga fisikorik zeharkatu behar izan Nafarroako ikastolen besta handian parte hartzeko. Bai, ordea, muga linguistikoa: euskarak ofizialtasunik ez duen eremutik baitatoz zenbait. Eremu ez-euskaldunean dagoen ikastoletako bat da Vianako Erentzun ikastola; 96 familia eta ehun ikasle inguru ditu. Zizur Txikiko San Fermin ikastolaren egoera, berriz, bertzelakoa da. Hiriburutik gertu dago, eta Nafarroako ikastolarik handiena da; mila familia eta 1.500 ikasle inguru ditu. Bi ikastola, bi errealitate, baina helburu bera: euskara Nafarroa osoan ofiziala izatea. Horretarako, eskuz esku egin dute Nafarroa Oinez antolatzeko bidea, leloari jarraiki, Bidean bat gara eta.
Aurten bada berritasun bat: Oinez ginkana erraldoia, 6 eta 14 urte arteko haurrentzat eta haien familientzat. Parte hartzaileek goizean goizetik pasaporte bat jaso dute, eta, erronkaz erronka, helmugaraino ailegatu beharko dute. DBHko 3. eta 4. mailako 150 gaztek ere euren Erronka propioa dute, ohiko legez. 10:00etan izan dute lehendabiziko proba, Ardoiko urmaelean.
Ordu berean entzun da adar hotsa Ardoiko Luis Ibero plazan, eta, Txantreako joaldunen zintzarreak erakarrita, fite bete da agertokia. Bestari hasiera emateko ekitaldia egin dute bertan, eta San Fermin ikastolako lehendakari Eider Sagastibeltza eta Erentzun ikastolako lehendakari Marta Tejada izan dira oholtzara igotzen lehenak.
Ez dira esku hutsik agertu. Sagastibeltzak haren aitak egindako egurrezko eskultura bat erakutsi dio publikoari. E hizkia dago marraztuta: «Niretzat etorkizuna, euskara, erabilera eta elkartasuna da. Hori da nire gurasoek transmititu didatena, eta hori bera da nire bi semeei transmitituko diedana». Aurtengo leloan ere, Oinez hitzaren E hizkiari forma berezia eman diote; Irulegiko eskuaren itxura, hain zuzen.
Izan ere, eskuz esku doan proiektua da Nafarroa Oinez, eta Irulegiko eskuak hainbat gauza irudikatzen ditu; hala nola euskara, erronka, elkartasuna edo elkarrekin. Baita Erentzun ere. Ikastola horretako lehendakariak Vianako printzerriko zuhaitz baten adarra eraman du eszenatoki gainera: «Lurra landu, ureztatu, eta zaindu behar da, fruituak eman ditzan. Jarrai dezagun euskara ereiten».
San Fermin ikastolako lehendakariak gaineratu du gaurkoa «euskaraz gozatzeko topagunea» izateaz gain, «euskararen eta hezkuntza eskubideen aldeko eguna» ere badela: «Mugarri eta oztoporik gabe Nafarroa osoan euskaraz ikasteko eta bizitzeko eskubidea aldarrikatzeko eguna da».
«Mugarri eta oztoporik gabe Nafarroa osoan euskaraz ikasteko eta bizitzeko eskubidea aldarrikatzeko eguna da»
Eider SagastibeltzaSan Fermin ikastolako lehendakaria
Jarraian, Zizur Nagusiko alkate Jon Gondanek hartu du hitza, eta eskerrak eman dizkie 2026ko Nafarroa Oinez posible egin duten guztiei: «Eskerrik asko boluntarioei eta udal langileei, baita segurtasun, larrialdi eta garbiketa zerbitzuei ere. Azkenik, eskerrik asko zizurtarrei, zuen kaleak eta zuen pazientzia emateagatik». Mila boluntario ari dira gaur buru-belarri lanean, eta urte osoan 7.000 pertsonak parte hartu dute antolakuntza lanetan.
«Euskaraz ikasteko aukera ez da berez etortzen; egin behar da, baliabideekin, konpromisoekin eta epe luzerako begiradarekin». Adibide gisa jarri du Zizurko Udalak aurten eraberritu duen Sarastigorri Haur Eskola: «Sarastigorriko umeak urte gutxi barru gure eskolako eta ikastolako umeak izango dira, eta, agian, beste Nafarroa Oinez bat antolatuko dute».
Nafarroako Gobernuko ordezkari Ana Ollo ere bertan izan da, eta ikastolek aspalditik betetzen duten «funtsezko rola» goraipatu du: «Mila esker Vianako, Zizur Nagusiko, eta Nafarroako herri askotako guraso aitzindari horiei, gehienek euskaraz jakin gabe, beren seme-alabek ikastearen alde egin baitzuten».
Erentzun ikastolak, erraterako, 38 urte ditu, eta San Fermin ikastolak 61. Nafarroako Ikastolen Elkarteak, berriz, duela 45 urte ekin zion Nafarroa Oinez antolatzeari. Gaur egun, Oier Sanjurjo da elkarteko lehendakaria, eta «ikastolekiko konpromisoa» indartzea eskatu du: «Erakunde publikoei dei egiten diegu ikastolak babestu, sustatu eta indartu ditzaten. Euskarak Nafarroa osoan izan behar du bere lekua, zonifikazioaren gainetik». Ekitaldia akitzeko, Sanjurjok gizarte eragileak animatu ditu Euskalgintzaren Kontseiluak udazkenean eginen dituen ekimenekin «bat egitera».
«Erakunde publikoei dei egiten diegu ikastolak babestu, sustatu eta indartu ditzaten. Euskarak Nafarroa osoan izan behar du bere lekua, zonifikazioaren gainetik»
OIER SANJURJONafarroako Ikastolen Elkarteko lehendakaria
Ondoren, San Fermin ikastolako ikasle ohi batek aurreskua dantzatu du, eta haren ahizpak txistuarekin lagundu dio. Musika ez da eten, ibilbidearen zinta moztu eta familia argazkia egin ondoren, kalejira bat egin baitute gaiteroekin, herriko kultur etxeraino. 11:30ean hasi da bigarren ekitaldia.
Areto nagusia bete bezain pronto, Nafarroako Ikastolen Elkarteko zuzendari Josu Reparazek Errigora elkartea omendu du: «Aitortu nahi dugu Errigorak euskara biziberritzeko duen konpromisoa, eta ekonomiak, kulturak eta bizitza komunitarioak sustraitu eta hazten jarrai dezaten egiten duen ahalegina». Errigorako kide Haizea Lizarbek eskerrak eman dizkio Reparazi. «Ohore handia» dela aitortu du, eta, bide batez, gogorarazi du urriaren 22an Euskarari puzka udazkeneko kanpaina abiatuko dutela.
Hurrengo helmuga: Lizarra
Uxue Lazkano eta Garbiñe Zulaika San Fermin eta Erentzun ikastolako zuzendariak izan dira solastatzen azkenak. «Muga administratiboen eta hizkuntza oztopoen gainetik, erakutsi dugu sarea garela. Eta bideak jarraituko du, Lizarraraino oraingoan», iragarri du Lazkanok. Hala, Nafarroako 14 ikastoletako ordezkarien eskuetatik igaro ondoren, Nafarroako Ikastolen Elkarteak hamabortzgarren ikastolako ordezkariei entregatu die lekukoa, eta 2027ko Nafarroa Oinez Lizarran antolatzeko ardura.
Bortzgarren aldia izanen da, eta «indarrak berrituta» eta «ilusioz» hartu dute konpromisoa. Erentzun eta San Ferminena ere ez da aurreneko aldia izan. 1992an, 2007an antolatu zuen Erentzun ikastolak, eta baita 2016an ere, Lodosako Ibaialde Ikastolarekin batera. San Fermin ikastolak, berriz, 2000n eta 2012an egin zituen anfitrioi lanak.
Musikaz beteriko arratsaldea
Gustu eta adin guztietara egokitutako eskaintza atondu dute antolatzaileek. Ibilbideak Zizur Nagusia, Ardoi eta Galar lotu ditu, eta hiru gune prestatu dituzte; horietako bat, Zizur Nagusian, eta bertze biak bi lursailetan.
Kontzertuei dagokienez, Go!azen, Motxila 21, Kantu Salda, Altxa jaunak, Xaibor, Demande Quartet eta La Basuk taldeek girotu dute goiza. Arratsalde partean ere ez da musikarik faltako. Lehen guneari Trikidantz erromeriak jarriko dio doinua 16:00etan, eta ondoren Urtz taldearen txanda izanen da. Bigarren guneko eszenatokira Korrontzi eta Mugan taldeak igoko dira, 15:30ean hasita. Hirugarren txokoan, berriz, X Sakara eta Eztitan taldea arituko dira, 16:30tik aitzin.
