Doom bideojokoan, jokalariek izenik gabeko marine espazial baten rola hartzen dute. Soldadu horien begietatik, etorkizuneko planeta kolonizatu batean murgiltzen dira: Marten. Han, aske gelditu diren infernuko deabru batzuen aurka borrokatu behar dute jokalariek, eta, apurka, etsai horiek bota. Pertsonaia mugitu dadin eta tiro egin dezan, kontsolako botoiak erabiltzen dituzte. Bada, orain, bideojokoen zaleek bakarrik ez, baizik eta laborategietan garatutako giza neuronek ere badute borroka horretan parte hartzeko aukera: Australiako Cortical Labs konpainiak 200.000 giza neurona jarri ditu txip biologiko batean, eta modua egin neurona horiek Doom-en aritu daitezen erreakzio elektrikoen bidez.
Marine espazialaren rolean sartu aurretik, neuronek erraketarena egin zuten. Ikertzaile batzuek garuneko zelulak hazi zituzten laborategian, eta 1970eko hamarkadako Pong jokoan murgilarazi: bi marra, bata ezkerrean eta bestea eskuinean, eta helburu bakarra, bien artean mugitzen den pilota ez erortzea. Alon Loeffler Cortical Labseko zientzialaria da, proiektu horretan ere parte hartutakoa, eta, azaldu duenez, ikerketa taldeak giza garuneko zelulak hazi zituen zelula ametatik abiatuz; 800.000, zehazki: «Neuronak inguru jakin batean aktiboagoak baziren, erraketak gora egiten zuen. Bigarren zonan aktiboagoak baziren, berriz, erraketa jaitsi egiten zen».
«Jokoan zerbait ongi egiten dutenean, seinale atsegin bat ematen diegu neuronei, entropia gutxikoa; feedback negatiboa emateko, seinale kaotiko bat erabiltzen dugu»
ALON LOEFFLERCortical Labseko zientzialaria
Oraingoan, Cortical Labs enpresak gutxi gorabehera 200.000 neurona bizi erabili ditu CL1 sistemarekin, eta horiek txip batean txertatu. Neurona horiek gai dira jokoaren informazioa jasotzeko eta patroi elektrikoen bidez erantzuteko. Baina ez dituzte neuronak jokoan besterik gabe sarrarazten, ausaz zerbait gerta dadin. Cortical Labsek zabaldutako bideo batean Loefflerrek azaldu duenez, sistemak bideojokoaren inguruneko seinaleak jasotzen ditu, eta pertsonaiaren ekintza bihurtzen diren patroi elektrikoak sortu: «Energia askearen printzipioa deritzon zerbait erabiltzen dugu neuronei seinaleak bidaltzeko eta gure artean komunikatzeko. Jokoan zerbait ongi egiten dutenean, seinale atsegin bat ematen diegu neuronei, entropia gutxikoa; feedback negatiboa emateko, seinale kaotiko bat erabiltzen dugu». Gakoa ez da trebetasuna, baizik eta inguruan gertatzen den horri azkar erantzutea.
Ingurunera egokituz
Doom jokoan deabru bat seinalatzean, saritzeko seinalea helaraziko diete neuronei; horma bat seinalatzen badute, aldiz, erantzun zaratatsua jasoko dute. Horregatik, neuronek ahalegina egingo dute seinale atsegina lortzeko, zientzialariak argitu duenez: «Sistema biologiko guztiek, maila guztietan —gizakietatik hasi eta zelula bakarreko bakterio ñimiñoetaraino—, gai izan behar dute ingurune batera egokitzeko eta hartan nabigatzeko».
Baina neuronak ezin dira kontrolatu, zientzialariaren hitzetan, eta haien bideari jarraitu diezaioten ziurtatzea da ikerketa lanaren alorrik «zailena»: «Kanpoko seinaleak emateko modu bat lortu behar genuen, sistemaren ikasteko eta konektatzeko moduari forma emateko». Sistemak ez du jokoa gizaki batek bezala ikusten; irudien ordez, seinale elektrikoak jasotzen ditu, ingurune birtualeko oinarrizko informazioa kodetzen dutenak. Elektrodoen interfaze baten bidez, neuronek seinaleak bidaltzen eta jasotzen dituzte, eta ordenagailuak, berriz, seinale horiek hartu eta jokoaren barruko ekintza bihurtu. Emaitza ez da partida bikain bat. Izan ere, neuronak ez dira jokalari trebeak, deabruak suntsitzen dituzten jokalariak. Hala ere, aldaketak badira haien jarduera elektrikoan, egokitzen ari diren seinale: «Sare neuronal biologikoak patroiak aldatzen ditu jasotzen dituen estimuluen arabera, eta horrek adierazten du sistemak ez duela ausaz erantzuten».
Baina bizitzaren arau bakarra zera da: heriotzaren lagun dela. Beste horrenbeste gertatzen da neuronei dagokienez ere: neuronek, bizirik iraun dezaten, tenperatura jakin batean egon behar dute, gas nahasketa espezifikoekin, eta bakteriorik gabeko giro batean. Bestela, oso azkar kutsatzen dira, ez dagoelako babestuko dituen immunitate sistemarik. Nahiz eta baldintza horiek guztiak bete, denborarekin zelulak degradatu eta hiltzen hasiko dira, edozein sistema biologikotan bezala. «Osasuntsu daudela ziurtatzea da neuronak denbora luzez bizirik iraunarazteko modua», aipatu du Loefflerrek.
Doom jokoan aritzeko, sabela bete behar dute zelulek. Media izena duen substantzia batekin elikatzen dituzte, oinarri gisa garuna duen likido sintetiko batekin. Zelulek hori bazkaldu eta gero, hondakinak sortzen dituzte, zientzialariak argitu duenez, eta, beraz, ikerlariek ingurunea garbitu behar dute. Normalean eskuz egin behar da prozesu hori, baina, Loefflerrek azaldu duenez, enpresak garatutako tresnak badu berezitasun bat alde horretatik: «CL1 kutxak automatikoki egiten du prozesu hori, ponpa batzuekin. Eta zelulak sei hilabetez iraunarazi ditugu bizirik; are, urtebete ere bai». Normalean, bi hilabete inguru behar izaten dute zelulak txip batean sartzeko, eta, gero, entrenatu egin behar dira aktibo egon daitezen eta erreakzionatzen ikas dezaten. Behin teoria guztia jaso dutela, praktikarako tartea izaten da; horretarako ez dituzte bi hilabete behar: gailuan sartu eta hamabost minutura, neuronek etsaien kontra tiro egiten dute.
«'Giza' hitza entzuten duenez, jende guztiak uste du sistema kontziente edo adimendunen bat dagoela tartean, baina ez da hala. Azken finean, egiturarik ez duten 200.000 neurona dira»
ALON LOEFFLER Cortical Labseko zientzialaria
Cortical Labs-ek zabaldutako oharraren arabera, haien ordenagailu biologikoek oso energia gutxi kontsumitzen dute: CL1 unitate bakoitzak eskuko kalkulagailu batek baino energia gutxiago erabiltzen du. «Sistemak 30 watt inguru erabiltzen ditu, eta hori deus gutxi da. Nire ordenagailuak watt gehiago erabiltzen ditu egunean!», adierazi du Loefflerrek. Enpresan hainbat diziplina elkartzen dira: alderdi biologikoa eta teknikoa. Oraingoz 35 langile dira, eta, zientzialariaren arabera, talde lana funtsezkoa izan da proiektua aurrera ateratzeko: «Lan zaila da, baina talde harrigarria dugu. Enpresa nahiko txikia gara, baina jende guztia oso modu irekian komunikatzen da».
Neuronen etorkizuna
Egitasmoak era guztietako erreakzioak piztu ditu: harridura, haserrea, kezka. Loefflerren arabera, neuronen jatorria da buruhauste nagusia: «Giza hitza entzuten duenez, jende guztiak uste du sistema kontziente edo adimendunen bat dagoela tartean, baina ez da hala. Azken finean, egiturarik ez duten 200.000 neurona dira. Gure garunak, berriz, egitura oso jakina du, milioika neuronekin osatua». Gehitu du proiektuan erabili dutena min hartzailerik gabeko zelula multzo bat besterik ez dela, ez duela gaitasunik plazera, mina edo horrelakorik sentitzeko. Jokoaren barruan, tiro egin, erreakzionatu, eta beren burua antolatzen dute, besterik ez. «Sistema honi adimena edo sentiberatasuna ezarri nahi badiote, orduan gauza bera egin beharko lukete sistema konplexuagoekin. Jendeak lasai jaten du txerri edo behi haragia, edo adimena eta emozioak dituen animalia ororen gorputza», nabarmendu du zientzialariak.
Beste ikerlarien iruzkinak eta proposamenak ere jaso dituzte. Izan ere, enpresak beste alorretako ikerlariei aukera eman nahi die gailua probatzeko, bakoitzak bere alorrean garatu dezan. Loefflerren arabera, hurrengo pausoa tresnaren errendimendua hobetzea da, neuronen erantzuna txukuntzeko: «Elektrodo gehiago izan nahi ditugu, bideojokoarekin dituzten interakzioak modu malguagoan garatzeko».
Doom bideojokoan izenik gabeko marine espazialaren rola hartuko dute neuronek, eta, poliki-poliki, hor agertzen diren oztopoak gainditu. Bada, zientzialariak ziurtatu du alor teknologikoan sakontzen jarraituko dutela, baita biologikoan ere, neuronen bizi itxaropena luzatzeko. Hala ere, proiektuaren etorkizuna galdera irekitzat jo du: «Pong-ekin, Doom-ekin, horrelako joko zirraragarriekin zer egin dezakeen erakustea hasiera besterik ez da. Gogoa dut ikusteko etorkizunak zer ekarriko digun: auskalo zer eraikitzeko gai izango garen».
