Txinatik itzuli berritan hitz egin du BERRIArekin Arangurenek (Donostia, 1973), Bilbon egin berri den industria kongresuko lehen egunean. Danobatgroup erreferente handienetako bat da makina-erremintan, eta fakturazioaren %90 atzerritik biltzen du; beraz, pertsona aproposa da sektoreaz eta nazioarteko merkatuez hitz egiteko.
Iaz, urte hasieran, aurreratu zenuen urteko eskari zorroaren %90 bermatuta zeneukatela. Nola duzue aurtengoa?
2025a ondo amaitu genuen, eta eskari zorroa ondo beteta daukagu. Ez dakit gaur egun eskari kopuru horretara iristen garen, baina aurten ere eskari asko ditugu, jardunaren batez besteko handi bat betetzeko adinakoa, eta negozio arlo askotan banatuta. Balio erantsi handiko proiektuak dira. Baikorra naiz.
Lasai, beraz?
Ez, sektore honetan inoiz ez dago lasaitasunik.
Hara! Makina-erremintak sektore egonkorra izatearen ospea izan du beti.
Makina-erreminta sektore askoren atzean dago. Oso garai zailean gaude. Enpresa globalizatuak gara, hemen dugu egoitza baina mundu guztian saltzen dugu, eta, toki batzuetan, baita ekoitzi ere. Mundu guztiko sektore eta merkatuetara goaz, eta horiek guztiak geopolitikaren ziurgabetasun giro orokorraren menpe daude. Beraz, guri ere eragiten digu. Gu inbertsio ondasuna gara, eta inbertsioa da merkatuan ziurgabetasuna dagoenean eteten den lehenbiziko gauza. Merkatu jakin batzuetan —Alemanian, Europa iparraldean...—, tarteko ekoizlea, makina-erreminta erosle klasikoa izan den hori, ez da inbertitzen ari. Merkataritza gerra, muga zergak, Txinako ekoizleen presentzia... Horrek guztiak eragiten du inbertsioa egiteko garaian, eta gure lehiakideak ere ondo egiten ari dira gauzak. Lasai ez egoteko arrazoi asko daude.
«Makina-erreminta inbertsio ondasuna da, eta inbertsioa da merkatuan ziurgabetasuna dagoenean eteten den lehenbiziko gauza. Alemanian, Europa iparraldean... makina-erreminta erosle klasikoa izan den hori, ez da inbertitzen ari»
Eta iazkoa nolakoa izan zen? AFM klusterra ezkorra zen.
Danobatgroupek urte ona izan zuen 2025a. Egia esan, pozik gaude. Txapa moldatzeko teknologia duten enpresek urte zailagoa izan zuten, baina txirbila ateratzen dugunok hobeto gaude. Eta, gero, konpainia bakoitzaren egoera dago. Guk, adibidez, ondo baliatu dugu sektore aeroespazialaren eta energiaren gorakada, eta horrek lagundu egin gaitu.
Sektorea ezkor, baina Danobatgroup ondo. Zein da kontraesan horren arrazoia?
Sektore oso konplexua dela: teknologia, sektore eta merkatu ezberdin asko ditu. Adar asko ditu, eta horregatik gerta daiteke konpainia batzuk ondo egotea eta beste batzuk, berriz, estuago. Gu industriaren landa lurra gara. Gu gelditzen bagara, sektore batzuk gelditzen ari direla esan nahi du. Neurgailu bat gara, onerako eta txarrerako.
2026ko otsailean, zerk eragozten dizu loa?
Txinak.
Argi esan duzu. Zergatik?
Agian han egon berri naizelako. Txina herrialde izugarria da, teknologia asko garatzen ari dira, eta haietako baten batean alde txiki bat atera digute. Bere barruko merkatu kuota betea du, eta hona etortzen hasi da.
«Enpresa guztiek izan behar dugu ‘Txina plan’ bat, nahiz eta plan hori, agian, Txinara ez joatea izan. Baina argi izan behar dugu funtsezko eragile bat izango dela hurrengo urteetan»
Txinak ikasi du makina-erreminta ekoizten?
Ikasketa fasea igaro du dagoeneko, eta orain garatzen ari da, behintzat sektore eta teknologia batzuetan. Txina oso handia da. Aurpegi asko ditu. Sektore batzuetan oso bizkor dabil, baina negozio aukera asko ditu era berean. Lehen loaz galdetu didazu: nik oso ondo egiten dut lo, baina egia da guztion agendan egon behar duela. Guztiok izan behar dugu ‘Txina plan’ bat, nahiz eta plan hori, agian, Txinara ez joatea izan. Baina argi izan behar dugu funtsezko eragile bat izango dela hurrengo urteetan. Argi izan behar dugu nola jokatu behar dugun partida hori.
Baina erosle edo saltzaile gisa?
Biak. Negozio merkatua izaten jarraitu behar du, aukerak badaudelako; beste kasu batzuetan, berriz, geure burua defendatu beharko dugu haiengandik. Gero hornikuntza katea ere bada, eta zergatik ez lankidetza? Unibertsitate batzuk ondo lan egiten ari dira.
Gaur egun, Txina da Euskal Herriko makina-erremintaren lehiakide nagusia?
Oso dibertsifikatua dago. Guretzat, Danobatgroupentzat, Txina ez da lehiakide nagusia. Europako iparraldean daude gure lehiakideak.
Inbertsio estrategikoak aipatu zenituen iaz. Zer da inbertsio estrategiko bat zuentzat?
Azken urteetan, asko inbertitu dugu instalazioetan eta ekipamenduan. Ezin gara mikrei buruz hitz egiten ari eta ez izan zehaztasun maila hori islatzen duen azpiegiturarik. Gure azpisektoreak balio erantsi handiko egitasmoak dira, eta zehaztasu oso handia eskatzen dute makina muntatzeko pauso guztietan. Duela gutxi, artezteko makinetarako buruak ekoizteko tailer oso bat inauguratu dugu. Burua da makina osoari zehaztasuna ematen dion pieza.
Zer sektorentzat egiten duzue lan? Autogintza dardarka dabil.
Guk gutxi egiten dugu autogintzarako, %5 inguru edo gutxiago. Guk aplikazio argi bat dugu aeronautikan, dakigun horretatik abiatu, eta sektore horrek behar duen horretara egokitu. Badaukagu beste sektore bat begiz jota: oraindik ezin dizut ezer esan, baina Mondragon taldearen eskutik goaz, eta merkatu aukera bat da.
Sektorean, berriz, autogintzaren menpekoagoak dira. Zer diote zure gertuko enpresek?
Autogintzatik gertu daudenak sufritzen ari dira. Inbertsioak gelditzen ari dira, eta lehia handia da. Autogintzako korapiloa ez da Txinako auto elektrikoa bakarrik, baizik eta betidaniko autogintza enpresa askok Txinako kapitala dutela, eta horren eraginez Txinako ekipamendua erosten dutela orain, lehen ez bezala, lehen hemen erosten baitzuten. Gainera, erregulazioa dago; hor ez naiz sartuko, baina ikusi beharko da sartze horri mugak jarriko zaizkion.
Txinaren esku hartzea mugatzearen aldekoa zara?
Mugak arriskutsuak dira...
Zuk jartzen badituzu, zuri ere jarriko dizkizutelako.
Hori da. Arriskutsuak dira, baina eskura ditugun tresnekin jokatu behar dugu partida. Duela urte asko, gu Txinako lehen negozio aukeretara joaten ginenean, sektore batzuetan, beharrezkoa zen hango bazkide bat izatea %51ean. Ba, agian, Europan horrelako gauzak pentsatu behar ditugu. Inbertsioa ongi etor daiteke, baina inbertsio horrek kalitateko lana sor dezala hemen.
%90 esportatzen duen enpresa bateko buruetako bat zara. Asko begiratzen al diezu nazioarteko albisteei?
Bai, noski. Tituluak batez ere. Hainbeste dago irakurtzeko...
«Duela urte asko, gu Txinako lehen negozio aukeretara joaten ginenean, sektore batzuetan, beharrezkoa zen hango bazkide bat izatea %51ean. Ba, agian, Europan horrelako gauzak pentsatu behar ditugu»
AEBek albiste asko eman dituzte azken hilabeteetan, eta, 2024an, zuen esportazioen %15,4 hara joan ziren. Han gertatzen denaren ingurukoak irakurtzen dituzu?
Galdera ona da, baina tira: gertatzen dena gertatzen dela, ezin dugu askorik egin. Nik uste dut aurten datu horiek hobetu egingo ditugula. AEBek berrindustrializazio politika bat du abian, eta, horretarako, makinerian inbertitu behar du, eta etxean ez du halako makineriarik. Beraz, hori albiste ona da, gure balio eskaintzan inbertitu behar baitu.
Muga zergek eragiten dizuete?
Eragiten digute, baina etxean beste konponbiderik ez dutenez, kanpoan erosi behar dute. Guztioi bezala eragiten digute, baina lehiakorrak bagara eta produktu onak eskaintzen baditugu, AEBetan jarraitu ahal izango dugu. Nik uste dut iazkoarekin alderatuta hazi egingo garela AEBetan, ez da jauzi ikaragarria izango, baina hazi egingo gara.
Muga zergaren eragina prezioan sartzen duzue? AEBek beren produktua garestitu dute.
Norbaitek ordaindu behar du aldea. Baina proiektuz proiektu begiratzen dute. Batzuetan, muga zergetatik kanpo gelditzen dira. AEBetako muga zergek letra txiki asko dute. Gauza batzuk salbuetsita daude; beste batzuk ez... Beste kasu batzuetan, hango banatzaileekin lan egiten dugu, eta ezin duzu haren gain jarri muga zergaren zama osoa. Guretzat ez da behera egiten ari den merkatu bat.
Muga zergetan zenbat eredu daude AEBetan?
Ezin dizut esan, kasuaren arabera alde handiak baitaude. Produktu motaren arabera aldatzen dira, erabilitako altzairu kantitatearen eta haren jatorriaren arabera... Aldagai asko daude. Eta, asko aldatzen ari denez, gerta daiteke beste aldean dagoen aduanako agenteak ez jakitea zein aplikatu behar duen. Hor garrantzitsua da klusterrekin, elkarteekin, ministerioarekin-eta hitz egitea eta guri laguntzea ikusten nola eragiten digun araudiak.
Eta AEBetako erosleak zer dio? Hari garestitu egin diote erosketa.
Oraingoz, erosten jarraitzen du.
«AEBetan iaz lorturiko emaitzak hobetuko ditugu aurten. AEBek berrindustrializazio politika bat du abian, eta, horretarako, makinerian inbertitu behar du, eta etxean ez du halako makineriarik»
Azken biurtekoan, asko hitz egin zen Mexikori buruz, AEBetako enpresa askok han lantegiak dituztelako. Ate hori ireki al da?
Bai. Aurretik bagenuen zerbait han, eta zain daude. Zeren zain? AEBen, Mexikoren eta Kanadaren merkataritza ituna eguneratu zain. Akordio horren xehetasunak jakin arte, askok ez dute inbertsiorik egingo, eta bitartean zain daude. Gauzak egiteko asmoa sumatzen dugu Mexikon, baina oraindik ez da inbertsioetan hainbeste islatzen.
Europa esaten den bezain gaizki dago? Orain arte, Europa izan da makina-erremintaren bezero nagusia.
Europa ezberdin dago. Asko aldatzen ari da. Europa iparraldeko enpresa txiki eta ertain horiek asko sufritzen ari dira, eta, batzuetan, desagertzen. Baina, bestalde, Italia dago: berrindustrializatzearen alde egin du, makina-erreminta erosteko laguntza fiskalak eman, eta makineria erosten ari dira. Alemania mugitzen hasia da, Iparraldeak bolada bat egin du ahul, Ukrainako gerraren eraginez, baina esnatzen ari da. Nik uste dut merkatuak lasai egon direnean Europa ondo mugitu izan dela, baina AEBek eta Txinak eztula egiten badute, gu erdian harrapatzen gaitu horrek. Hain gaizki dago Europa? Bada ez, ez da dramatizatu behar. Baina lan egitea dagokigu, eta arreta lehiakortasunean jarri behar dugu.
Lehiakortasun arazoa dago Europan?
Nik uste dut orokorrean gure balioak zaindu behar ditugula, eta gure bizi kalitatea mantendu, baina, horretarako, industria behar dugu. Industria funtsezkoa da: gizarteak egituratzen ditu, eta klase ertaina sortu.
Langile trebatuen gabeziaz kexatu izan zarete. Oraindik ere kostatzen zaizue langileak aurkitzea?
Lan handia egin dugu eremu horretan, eta orain ez gaude egoera kritiko batean. Ez daukagu hazkunde ikaragarririk aurreikusita, egonkor gaude. Trandakatze eta absentismo datu onak ditugu. Baina egia da urte batzuetan belaunaldi aldaketagatik arazoa izango dugula. Jaiotza tasa badakigu zein den. Langile nagusiak gure lantegietatik irtengo dira, eta ikusi beharko dugu nola birrosatzen diren lantaldeak. Guk harrobia lantzen dugu, teknologia zentroekin ditugun akordioen bidez. Dena dela, arduratu egiten gaitu.
