«Europak aurreneko trena galdu du. Orain bigarren trena abiatuko da. Ezin gara igo gabe geratu, eta hura gidatzen jakin behar dugu, besteek guregatik norabidea erabaki ez dezaten». Trenaren metafora erabili du Zedarriak-eko Foru Kontsultiboko kide Pedro Luis Uriartek AA adimen artifizialaren egoera deskribatzeko, talde horrek gai horri buruz egin duen txostenaren aurkezpenean, Bilbon. Egun ezagunak diren txatbotak AAren lehen urratsa dira soilik; datorren urtean Mendebaldera helduko dira AA duten robot humanoideak. Hori dela eta, horien aurrean euskal gizarteak —eta gizateriak, orokorrean— kontuan izan beharko lituzkeen zenbait gidalerro proposatu ditu talde horrek. Bereziki arlo ekonomikoan jarri dute fokua.
Garatutako ekonomietako arazo nagusietako bat demografiaren galera da: gero eta gizarte zaharkituagoak dira eta «modu iraunkorrean» murrizten doa biztanleria aktiboa. Bada, Zedarriak-en aburuz, horri aurre egiteko balioko dute robot adimendunek. Iker Artiagabeitia izan da txostenaren egileetako bat, eta azaldu duenez, egungo gizarteek duten «ongizate maila» mantendu ahal izateko «ezinbestekoa» izango da AA egunerokoan txertatzea.
«AA fisikoaren trenean ezin gara igo gabe geratu, eta hura gidatzen jakin behar dugu, besteek guregatik norabidea erabaki ez dezaten»
PEDRO LUIS URIARTE Zedarriakeko Foru Kontsultiboko kidea
AA fisikoak bere gain hartuko dituen lehen lanpostuak fisikoki «exijenteak» direnak eta prestakuntza gutxi behar dutenak izango direla azaldu du Artiagabeitiak, «horiek baitira gizakiok gutxien egin nahi ditugunak». Jarraitu duenez, «desagertzen aurrena gaueko txanda izango da. Eta, aurrera begira, produktibitateari, ongizateari eta zainketei eusten lagunduko du». Horiek horrela, zenbait adibide jarri ditu aholkulariak: exoeskeletoak, esaterako. «Fisikoki gogorrak diren lanak arindu daitezke robot horiekin; adibidez, zaintzan pertsona bat leku batetik bestera mugitu behar denean».
Aldaketa horiek «uste baino lehenago» datozela argi dute txostenaren egileek. Hori dela eta, aferaren inguruan Euskal Herriak «ezinbestean» haren lekua topatu behar duela azaldu du Pilar Kaltzada Zedarriak-eko kideak.
Egun AA fisikoaren gidaritza Txinak du. Haren esku daude teknologia garatuenak, eta haren atzetik doaz AEB Ameriketako Estatu Batuak. Txostenaren egileek, baina, nabarmendu dute hori ez duela zertan eragozpen bat izan. «Argi dago Txinarekin ezin dugula buruz buru lehiatu, baina balio katean sartu gaitezke», esan du Uriartek.
Euskal Herriaren rola
Duela astebete Txinan egon ziren Uriarte eta Artiagabeitia; bidaia hori baliatu dute egungo egoeraren isla gisa. Adibidez, Txinako AA robot batek 23 zatiz dago osaturik. Bada, haien proposamena da «Galiako herrixka baten erara jardutea», eta pieza horietako batean profesionalizatzea: «Ezin dugu robota osorik egin, baina atal bat paregabe egin genezake».
Baina, nola moldatu daiteke Euskal Herriko industria sarea teknologia berri horretara? Zedarriak-en argi dute: automoziora bideratutako fabrikak erabiliz. Azaldu dutenez, horiek dira egokienak haien egituraketagatik, eta Euskal Herrian dagoen ehun hori baliatzea gomendatu dute. Are gehiago, Txinan jada pauso hori ematen ari direla nabarmendu dute, eta Europan ere bide horretatik joko dela iragarri.
«Desagertzen aurrena gaueko txanda izango da. Eta, aurrera begira, produktibitateari, ongizateari eta zainketei eusten lagunduko du AAk»
IKER ARTIAGABEITIA Zedarriakeko aholkularia
Gauzak horrela, Kaltzadak argi du zein izan behar den Euskal Herriak datozen urteetan izan behar duen rola: «Europako laborategia izan gaitezke». Eta hori lortzeko agenda bat ezarri dute, aurten hasi eta 2030era arte doana.
Zedarriak-en iritziz, hurrengoak dira eman beharreko pausoak: aurten euskal industriak dituen gaitasunak lokalizatu beharko lirateke; 2027an aurreneko proiektuak garatu beharko lirateke industrian, zaintzan eta zerbitzuetan; 2028an teknologia horren segurtasuna balioztatzeko eta zertifikazioak igortzeko sarea eratu beharko litzateke; 2029an teknologia hori enpresa ertainetan eta txikietan erabili ahal izateko finantzaketa edota partekatzeko sistema bat eratu beharko litzateke; eta, 2030an, Europan eredu bihurtzea.
AAren ekonomian parte hartzea ez da gauza makala. Aurten, 700.000 milioi dolar inbertitu dira sektorean, 600.000 milioi euro inguru. Euskal Herrian bada sektorean murgildu den enpresa bat: Primus robotics. Mondragon taldeak sortu du, eta haien helburua datorren urtean AA fisikoa merkaturatzea da; hau da, AA duen robot humanoide bat sortzea. Guztira 3.000 robot merkaturatu nahi dituzte datorren urtean. 2027a ez da zorizko data bat; izan ere, data berdinean Elon Musken Tesla enpresak ere bere AA fisikoa aterako du merkatura.
Oinarri etikoak
Garbi utzi dute geldi egoteak ez duela onurarik ekarriko; are gehiago, besteen mende geratzea eragingo du. Horiek horrela, euskal gizarteak «eztabaida soziala» abiatu dezala galdegin dute: «Itun sozial bat ondu behar dugu, AAren oinarri etikoak ezarri eta nahi ditugun balioak izan ditzala erabakitzeko».
Izan ere, azken egunetan zeresan handia eman du adimen artifizialaren aferak. Hura garatzen ari diren enpresetako hainbat arduradun eta langile ohiek garapena moteltzearen alde egin dute. Horri gehitu behar zaizkie azken hilabeteetan kaleratu diren informazioak, zeintzuk inork eskatu gabe AAek zibererasoak egin dituztela azaltzen zuten. Azken egunetan zabaldu den beldur horri aurre egin behar zaiola aldarrikatu dute gaur Bilbon.
«Itun sozial bat ondu behar dugu, AAren oinarri etikoak ezarri eta nahi ditugun balioak izan ditzala erabakitzeko»
PILAR KALTZADA Zedarriakeko kidea
Adimen artifiziala «geratzeko» heldu dela esan dute; eta, beraz, hura «nola erabili nahi» den erabakitzea da egin beharreko urratsa. Are gehiago, «garapena» gizakiak «berezko» duen ezaugarria dela nabarmendu dute, eta, beraz, AAren aro berria horrela ulertzeko gonbita egin dute. «Teknologia guztiak bezalakoa da AA. Ondo edo gaizki erabili daiteke. Sua ere oso arriskutsua da, baina hura kontrolatzen ikasi genuelako gaude gaur hemen», adierazi du Uriartek.
Ildo beretik jo du Artiagabeitiak ere, eta esan iraultza teknologiko guztietan egon dela beldurra, baina «azkenean beti» izan dituztela onurak: «Astean 60 ordu lan egitetik 35 ordura igaro gara garapen horri esker».
Ikusi gehiago
Uriartek azpimarratu du haiek proposatutakoa ez dela «gerturatze kapitalista bat, humanista bat baizik». Eta adimen artifizialaren aferari bide horretatik heltzeko eskatu du: «Bi norabide daude: AEBena, zeina hipermilioidunak sortzea helburu duen, edo Txinarena, zeina gizartearen hutsuneak betetzera bideratzen duen teknologia hori. Nire ustez, Txinaren alde egin behar dugu».
Asiako herrialdearen alde egiteko proposamena azaldu du ez soilik «beharrak asetzera hobeto» moldatzen delako, baizik eta lana suntsitzearen aurka egiten duelako: «Txinan debekatuta dago langile bat kaleratzea robotak bere lana egiten duelako. Hura hartu eta beste lanpostu baterako hezi behar da, legez».
