Pentsiodunen aldarrikapen nagusiek konpondu gabe jarraitzen dute. Gutxieneko pentsioak lanbide arteko gutxieneko soldataren pare jartzearenea, estareako. Azken urteotan hori lortzeko bide instituzionalak ere urratu badituzte ere, ez dute helburua lortu. Urtero legez Bilboko Aste Nagusian egindako mobilizazioan, aurrerapauso batzuk aitortu dituzte, baina oraindik egiteko asko dagoela nabarmendu dute.
Hego Euskal Herriko pentsiodunen mugimendua ia bederatzi urte daramatza lanean. Oro har, irakurketa baikoirra egin dute. Andrea Uña bozeramaileak azaldu duenez, aldarrikapen batzuk agenda politikoan sartu dituzte; adibidez, pentsioak urtero %0,25eko igoera automatikoa ezartzen zuen sistema kentzea eta, horren ordez, KPIaren arabera eguneratzeko metodoa jarri izana.
Pentsioen eguneraketa hori, ordea, ez da, Uñaren arabera, erosahalmena bermatzeko nahikoa. Haren esanetan, batez ere prezioek gora egiten duten garaietan, erabilitako erreferentziak ez du pentsiodunek egunerokoan jasaten duten garestitzea behar bezala islatzen. 2026an pentsio kontributiboak %2,7 igo dira, eta uztailean urte arteko KPIa %3,6koa izan da. Pentsiodunen mugimenduaren ustez, diferentzia hori konpentsatu egin beharko litzateke, batez ere pentsio txikietan.
Jaurlaritzaren ezezkoa
Hor dago, hain zuzen ere, pentsiodunen aldarrikapen nagusia: gutxieneko pentsioak lanbide arteko gutxieneko soldatarekin parekatzea nahi dute. Mugimenduak herri ekinaldi legegile bat aurkeztu zuen iaz Eusko Legebiltzarean, 145.142 herritarren sinaduren babesarekin, baina ez zuen aurrera egin, Jaurlaritza sostengatzen duten bi alderdiek, EAJk eta PSE-EEk, eta Voxek aurka egin baitzuten.
Aurtengo maiatzean, mugimenduak beste bide bat baliatu zuen, Jaurlaritzari eskaera zuzena aurkeztuta, pentsio txikienak osagarri batekin osatzeko, 1.221 euroraino. Mugimenduak jakinarazi du Jaurlaritzak uko egin diola horri ere, eta salatu du ezezko horrek ez duela «inolako justifikazio sozialik edo demokratikorik».
Auziak badu beste alde bat ere. Pentsio txikiek bereziki emakumeengan duten eragina nabarmendu dute pentsiodunek. Uñaren arabera, andre askok, eta bereziki alargunek, hilean 1.000 eurotik beherako prestazioak jasotzen dituzte. Horregatik, emakume pentsiodunak banakako unitate ekonomikotzat hartzea eta dagozkien laguntzak ofizioz ematea eskatu diote Jaurlaritzari, bereziki 80 urtetik gorakoei.
Pentsioez harago, oro har sistema publikoaren defentsa egin dute mugimenduko kideek. Jon Fano eledunak azaldu duenez, «osasun eta zaintza sistema publiko duina eta unibertsala» defendatu behar da, bereziki adinekoengan duen eraginagatik. Osakidetzaren egoera, mendekotasunaren arreta, egoitzak eta zaintza zerbitzuak zerrendatu ditu.
Horrez gain, gazteei begirako mezua ere helarazi dute, pentsioen inguruko eztabaida belaunaldi zaharren eta gazteen arteko aurrez aurreko bihur ez dadin. Pentsioak «eskubide bat» direla nabarmendu dute. Haien ustez, gazteek etorkizunean pentsiorik izango ez dutelako ideia zabaltzeak sistema publikoarekiko konfiantza ahultzen du, eta aurrezki eta pentsio pribatuen aldeko estrategia indartzen du.
ERRETIRO MALGUA OSTIRALETIK AURRERA
Ostiraletik aurrera, erretiratuek aukera gehiago izango dituzte lana eta pentsioa uztartzeko, orduan sartuko baita indarrean erretiro malgua zabaltzen duen dekretua. Orain arte soldatapekoek soilik balia zezaketen formula hori; aurrerantzean, baldintza jakin batzuk betetzen dituzten autonomoek ere egin ahal izango dute. Soldatapekoek lanaldiaren %33 eta %80 artean egin ahalko dute, eta pentsioa proportzio berean murriztuko zaie. Erretiroa hartu eta gutxienez sei hilabetera lanera itzultzen direnek, gainera, %15eko edo %25eko gehigarria izango dute pentsioan, lanaldiaren arabera
.
