Murillo eta Garzon, Garzon eta Murillo; gauza bera bata zein bestea. Espainiako Auzitegi Nazionalean egon zen garai luze bat non Angela Murillo eta Baltasar Garzon epaileak eskutik aritu ziren. Garzonek egiten zituen instrukzioak, Guardia Zibilaren eta Espainiako Poliziaren hipotesietatik abiatuta, eta Murillok sinatzen zituen epaiak. Bestela esanda, Guardia Zibilak edo Poliziak jartzen zuen pilota, Garzonek egiten zuen erdiraketa eta Murillok sartzen zuen gola. Hala sortu zuten Dena da ETA doktrina, juristek etsaiaren zigor zuzenbidea deitzen dioten horren kasu paradigmatikoenetako bat nazioartean.
Garzonek, baina, eraman zituen domina guztiak, nahiz eta Murilloren egitekoa harena bezain garrantzitsua edo are garrantzitsuagoa izan zen. Murillorenak dira garai hura hasi eta bukaeraraino doktrina hura zedarritu zuten epaietako batzuk: 18/98 auzikoa, Jarrai-Haika-Segikoa, 13/13 euskal presoen epaileen aurkakoa eta Bateragunekoa, besteak beste. Eta beste batzuetatik oso gertu egon zen: Euskaldunon Egunkaria-ren kontrakoan, esaterako —azkenean epaimahaitik kanpo geratu zen, defentsa abokatuek jarritako errekusazioa dela-eta—.
Murillok 2024ko irailean hartu zuen erretiroa, eta atzo hil zen, 74 urterekin. Espainiako berri agentziek zabaldutako oharretan nabarmendu dute «ETAren eta haren inguruan aurka gogorren egin zuen epaileetako» bat izan zela, eta epaiketetan agertzen zuen «naturaltasuna» gogoratu dute, nahiz eta bat-batekotasun horrek zenbait unetan «eskutik ihes» egin.
Epaile eta parte
Baina bestela era definitu izan da Murillo epailearen jarduna: «inpartzialtasun eza». Hain justu hitz horiek erabili zituen Giza Eskubideen Europako Auzitegiak 2018an, Bateraguneko auzian zigortutakoek ez zutela epaiketa justurik izan ebatzi zuenean.
Auzi horren Arnaldo Otegi epaitu zuen, Jose Mari Sagardui Gatza-ri —orduan urte gehien kartzelan zeraman euskal presoari— egindako omenaldi batean parte hartzegatik, eta saio batean terrorismoa gaitzesten ote zuen galdetu zion. Ezker abertzaleko buruzagiak ez zion zuzenean erantzun, hitza moztu zion magistratuak, eta honako hau esan zion. «Banekien ba nik ez zenuela erantzungo».
Europako Giza Eskubideen Auzitegiak 2018an ebatzi zuen 'Bateragune auziko' epaiketa ez zela justua izan, Murillo ez zelako «inpartziala» izan
Halako beste pasarte gehiago egon ziren epaiketa horretan. Adibidez, Jone Goirizelaia abokatuak epaileari baimena eskatu zionean Otegik ura edan zezan, gose greban baitzegoen. «Niregatik, ardoa edango badu bezala» erantzun zuen. Hitz eta irudi horiek oihartzun mediatiko izugarria izan zuten Espainiako komunikabideetan, epailearen jarrera txalotuz.
Estrasburgok, ordea, oso bestelako interpretazioa egin zuen. Bateraguneko auzipetuek Murillorekiko zituzten errezeloak objektiboki justifikatuta zeudela ebatzi zuen. Haien ustetan, aurreko auzi horrek agerian uzten zituen epaileraen aurreiritziak. Gainera, Espainiako Auzitegi Gorenak berak ere aurretik inpartzialtasuna eza leporatu zion epaileari, hain justu, Sagarduiren omenaldiko epaiketa errepikatzea agindu zionean.
Epaiketa horretakoa da honako beste anekdota hau: auzi saioaren une batean Nelson Mandelaren izena aipatu zen, eta Murillok eta haren epaimahaikideek adierazi zuten Hegoafrikako buruzagiak ez zuela inoiz indarkeriarik erabili apartheidaren aurkako borrokan. Hori, baina, ez da egia; hala gogoratu zion Otegik berak epaileari, eta Mandelaren bizitzari buruz John Carlinek idatzitako liburua ere oparitu zion.
31 urteko ibilbidea
Baina Murilloren purrustadak ez dira hor amaitzen. 18/98 auzian hark esan eta hartu zituen zenbait erabaki auzi saio batean epaile batek inoiz egin behar ez duenaren adibide dira: bi urte luze iraun zuen epaiketan 56 auzipetuak saio guztietara joatera behartu zituen, abokatuei trabak jarri zizkien aurretiazko dilijentziak aztertzeko, irregulartasun ugari egon ziren polizien eta perituen txostenetan eta deklarazioetan...
Gazte mugimenduaren aurkako epaiketetan ere jarrera oldarkorra agertu zuen Murillok, bereziki auzipetuek deklaratu nahi ez zutenean edo planto egiten zutenean. Eta epaitegian tortura salaketak entzuten zirenean, berehala mozten zituen hitzartze horiek. «Tira, tira, tira! Arratsalde on!» esan zion Ion Kepa Preciadori, hura atxilotua egon zen egunetan jasandako tratua azaltzen hasi zenean.
Halako gertakariekin osatutako zerrenda amaigabea du Murillok. 31 urte egin zituen Espainiako Auzitegi Nazionalean, eta haren mahaiaren gainean euskal gatazkarekin loturiko auziez gain beste hainbat ere egon ziren: narkotrafikoari buruzkoak (Necora kasua), jihadismoarekin loturikoak eta ustelkeria politiko eta ekonomikoarekin zerikusia zutenak (Black txartelak, Bankia, Villarejo auzia...). Murillo izan zen Auzitegi Nazionaleko Zigor arloko sekzio baten buru izan zen lehen emakumea, 2008an.
