Hogei urte baino gehiago daramatza Ekologistak Martxan-ek Hego Euskal Herriko kostaldean bandera beltzak banatzen, eta aurten arrain haztegiek dute protagonismoa, bai iraganekoek eta bai etorkizunekoek. Izan ere, Lemoizen (Bizkaia) egingo duten mihi-arrain haztegiari eman diote bandera beltza, kutsaduragatik. Bestalde, Igeldo mendialdean (Gipuzkoa) dagoen Agiti kalan dagoen arrain haztegi ohia ez lehengoratzeagatik ere bandera beltza eman diote.
Bi kasuetan, gainera, Eusko Jaurlaritza da Ekologistak Martxan-en ustez erantzule nagusia, Lemoizko kasuan Imanol Pradales lehendakaria bera izan baita bultzatzaile nagusienetako bat, eta Agiti kalako haztegi ohiaren kasuan, berriz, Jaurlaritzaren eginkizuna baita espazio horren lehengoratzea bermatzea.
Lemoizko haztegiaren proiektuari dagokionez, ekologistek onartu dute proiektuak barnebiltzen duela Lemoizko zentral nuklearra «partzialki birnaturalizatzea», baina gehitu dute Eusko Alderdi Jeltzaleak «beti» ikusi duela Lemoizko zentral nuklearraren ingurua «negozioa egiteko aukera gisa». Baina, zergatik eman diote bandera beltza? Ekologistek nabarmendu dute arrain haztegi handiek «kalte larriak» eragiten dizkietela tokiko ekosistemei. 170 milioi euroko inbertsioa beharko da proiektua egiteko, eta Eusko Jaurlaritzak 60 milioi euroren lanak egin beharko ditu zentral nuklearraren horma hondatuak konpontzeko.
Proiektuaren bultzatzaileak Mercadona supermerkatu katearen arrain hornitzaile handienetakoak dira, eta aurreikusten dute urtean 3.000 arrain tona ekoizteko ahalmena izango dutela Lemoizen bertan. Ekologistek gogorarazi dute halako haztegiek «makroetxaldeak» izaten jarraitzen dutela, baina itsasoan: «Industria ekoizpen masibo batek eragindako arazo guztiak dituzte. Akuikulturan kilogramo bat arrain ekoizteko, gutxienez 3 edo 4 kilogramo arrain behar dira, askotan arrain-irin gisa ekarriak». Bestelako arazo batzuk ere badirela gogorarazi dute; esaterako, edateko ur geza erabiliko dutela itsasoko urarekin nahastu eta gazitasun egokia izateko. Hori dela eta, Ekologistak Martxan-ek proposatu du proiektua bertan behera uztea.
Duela bi urte BERRIAk Marta Coll aditua elkarrizketatu zuen, eta arrain handien akuikulturaren arazoaz mintzatu zen: «Akuikulturaren mundua askotarikoa da, ez baita gauza bera muskuilu haztegi bat edo harrapakari handi baten haztegi bat. Nola egiten diren ere garrantzitsua da, ez baita gauza bera 100 arrain edo 10.000 jartzea, antibiotikoak eta jatekoa eman behar baitizkiezu. Orokorrean, harrapakari handien akuikulturak ez du zentzu handirik. Arrain handi horiek arrain txikiak behar dituzte jateko, eta espezie txikiak arrantzatu beharko dituzu haiek elikatzeko. Ez litzateke hobe izango arrain txiki horiek guk jatea?»
Lehengoratu gabeko haztegia
Eusko Jaurlaritzari bandera beltza eman dio Ekologistak Martxan-ek beste arrazoi batengatik: Igeldoko (Gipuzkoa) Agiti kalako haztegi ohia ez lehengoratzeagatik. Ekologisten esanetan, «ingurumen balio handiko enklabea» da, eta bi hamarkada daramatza abandonatuta. 2025ean Donostiako Udalak espazioa birnaturalizatzeko eskatu zuen, baina urte berean Eusko Jaurlaritzaren Arrantza eta Akuikultura zuzendaritzak proiektu berri bat jarri zuen jendaurrean, algak ekoizteko.
Ekologisten ustez, Jaurlaritzak utzikeriaz jokatu du. Esan dute «eskumen arazo batean ezkutatu» dela. Hori dela eta, Donostiako Udalaren 2025eko maiatzaren 29ko Osoko Bilkuran onartutako ebazpenak egiten duen moduan, ekologistek Eusko Jaurlaritzari eskatu diote lehenbailen has ditzala kala lehengoratzeko lanak.
Gipuzkoan, lehengoratze politikekin zerikusia duen beste bandera beltz bat entregatu dute ekologistek; kasu horretan, Orioko Metondo hezegunea ez lehengoratzea kritikatu dute. Legez babestuta dago eremua, baina Ekologistak Martxan-ek salatu du ez dagoela espazioa birnaturalizatzeko borondate eta konpromiso politikorik.
Bizkaian, berriz, Leioan dagoen Lamiakoko paduraren inguruan hainbat etxebizitza eraikin egiteko proiektuak martxan daude, eta ekologistek uste dute hori egin beharrean, hezegune hori berreskuratu behar dela. Parke bat ere egin nahi dute, baina Ekologistak Martxan-ek proposatu du proiektua berrikustea eta azpiegitura horiek ez egitea. Hala, padurak har lezakeen espazio guztia birnaturalizatzea ere eskatu dute.
