Euskarazko irakaskuntzaren alde ari diren Ipar Euskal Herriko eragileak elkarturik agertu dira Baionan, Frantziako Hezkuntza Ministerioari eskatzeko euskarari lekua egin diezaiotela baxoko azterketetan. Leheneko ikasleek egiten duten Matematikako azterketa eta baxoko ahozko handiaren zati bat aurtendik euskaraz egitea nahi dute. Seaska Bordeleko errektorearekin bilduko da apirilaren 2an.
Seaskak eta Biga Bai, Ikas Bi eta Euskal Haziak elkarteek salatu dute azken hogei urteetan bilakaera positiboa izan bada ere euskarazko irakaskuntzak «geldotze» bat bizi duela. Lehen Mailan, portzentajetan pareko bada ere, ikasle kopurua apaltzen ari da, jakinarazi dutenez. Bigarren Mailako ikastetxeei dagokienez, haatik, sare publiko eta pribatuko ikastetxe elebidunetan «baliabide eta borondate falta» pairatzen dituzte. «Ikasleen %22,5ek baizik ez dute jasotzen oren parekotasunean edo murgiltzean oinarritzen den irakaskuntza». Lizeoan ere apaltze txiki bat sumatu dute. Eragileen iritziz, datu horiek ez dute modurik ematen botere publikoek 2050erako finkatu duten helburura iristeko; Euskararen Erakunde Publikoak bere egin du hiztun kopurua %30era heltzeko erronka.
Jaiotza tasa apaldu dela ukatzen ez badute ere, eragileek nabarmendu dute Frantziako Hezkuntza Ministerioak borondate eskasa duela «euskarazko irakaskuntzari baliabide kuantitatibo eta kualitatibo berriak emateko». Irakaskuntza prozesuan aitzina joan ahala ikasleak euskarazko irakaskuntzak galtzen ditu. Hori aldatzeko «ahalegin handiak» behar direla uste dute. Halaber, baxoaren erreformak ere eragina izan duela iritzi diote. Funtsean, hala aitortu zuen Edouard Geffray Hezkuntza ministroak ere joan den urtarrilaren 12an Ipar Euskal Herriko parlamentariekin bilkura egin zuenean.
Errektorea eta senatariak
Jean Marc Huart Bordeleko Akademiako errektoreak kargua hartu zuenean, euskarazko irakaskuntzan izan ohi den bilakaera aipatu zuen, maila batetik bestera izan ohi den ikasle kopuruaren apaltzean jarrita begirada. Eta gogoeta egin behar dela erran zuen, «nola pasa gaitezkeen gaur egun piramidala den bilakaera batetik zerbait zilindrikoagora, ikasleek ikasketekin aurrera jarrai dezaten kolegioan eta ondoren lizeoan». Ipar Euskal Herrira egindako bisitan, aurrerapenak agindu zituen azterketen gaiari buruz. Baina geroztik ez da halakorik gertatu.
Alderantziz, oztopo gehiago izan zituzten iazko ekainean. 2024an, irakasleen desobedientzia ekintza bati esker, hala nahi zuten ikasleek euskaraz aritzeko aukera izan zuten; iaz, zuzentzaile euskaldunak ahozko handiko epaimahaietatik baztertu zituzten. «Azterketen hizkuntza estrategikoa da ikasleentzat. Debekatzea, halaber, mespretxu seinale bat da ibilbide elebiduna edo murgiltze eredua hautatu duten ikasle eta irakasleentzat. Hizkuntza politikan atzerapausoa», adierazi dute eragileetako ordezkariek.
Max Brisson eta Karine Daniel senatariek Molac Legeari buruz egindako txostenean ere horrela proposatzen dute: «Nahi duten ikasleei aukera ematea baxoko matematiketan froga aitzinatua eskualdeko hizkuntzan egiteko. Aukera hori berezitasunetara edo ahozko handira zabaltzea ere». Senatuko kultura batzordeak aho batez onartu zuen txostena iazko urrian.
Seaska, Ikas Bi, Biga Bai eta Euskal Haziak elkarteetako ordezkariek eskatu dute aurtengo ekainetik eman dezatela aukera baxoan euskaraz aritzeko. «Espero dugu Euskal Herritik aho batez egindako eskaera hauek Bordelen eta Parisen entzunak izanen direla, eta emandako hitza beteko duela errektoreak».
