Aniztasun funtzionala duten pertsonek hamarkadatan eraikitako eta beraientzako hain garrantzitsuak diren bizi proiektuak, harreman sareak eta etxetzat duten ingurunea galtzea. Horiek dira LABek eta familiek gaur plazaratu dituzten kezka nagusiak. Izan ere, apirilaren 1ean Bizkaiko Foru Aldundiak onartutako dekretuek kolokan jarri dituzte haien bizi baldintza eta eskubideak.
Dekretu horiek dibertsitate funtzionalaren arretarako sistema eguneratu eta berrantolatzeko eratu dira: zerbitzuen antolaketa, sarbidea eta finantzaketa arautzen dituzten irizpideak ezarri dituzte. Bizkaiko Foru Aldundiaren arabera, neurri horien bidez, «baldintza eta laguntza egokiak eta nahikoak» lortu nahi dituzte, elbarritasuna duten pertsonen eta haien ingurune sozio-familiarraren bizi kalitaterako eta partaidetzarako.
Kasu errealetatik abiatuta
Maria Luisa Uriak 67 urte ditu, eta Downen sindromea eta desgaitasun intelektual moderatua ditu. Zornotzan (Bizkaia) aniztasun funtzionala duten pertsonentzako eguneko zentroan ia 23 urte eman ostean, Uria adinekoentzako egoitza batera bideratu nahi izan zuen diputazioak, Borja Arrizabalagak —Uriaren familia laguntzen ari den gizarte langileak— azaldu duenez: «Egun batetik bestera tokia kentzea erabaki zuten».
Familiak erabaki du Uria ez sartzea adinekoen zentroan: «Oso ondo ezagutzen dute Marilu, eta badakite horretarako hobe dela etxean egotea». Izan ere, zentro horrek ez dauka Uriari arreta berezia emateko baliabiderik, tresnarik eta prestakuntzarik. Hala ere, familia kezkatuta dago zentroa uzteak Urtuarentzat ekar dezakeen «hondatze kognitibo, emozional eta psikologikoarekin».
«Beti izan da oso autonomoa, baina orain zalantzati eta beldurti dago bere errutinak hautsi direlako»
BORJA ARRIZABALAGA Gizarte langilea
Arrizabalagak nabarmendu du Zornotzako zentroak emakumeari bizi kalitatea eman diola, eta orain erakunde publikoak eskuetatik kendu diola errekurtso hori. Azaldu du, baita ere, Uriak antsietatea jasan duela, eta gero eta gehiago behar duela senideen presentzia: «Beti izan da oso autonomoa, baina orain zalantzati eta beldurti dago bere errutinak hautsi direlako». Errutina horiek ematen baitzioten segurtasuna.
Bizkaiko Foru Aldundiak onartutako dekretuen ondorioz heldu dira egoera horretara Uria eta bere familia. Laguntza 18-64 urte bitartekoei mugatu nahi diete; adin horretatik aurrera, pertsonak beste baliabide batzuetara bideratu beharko dituzte. Hala nola, adinekoen egoitzetara. Erabiltzaileentzat zahar etxe batera bideratzea «haustura» bat izango litzateke, LABek dioenez.
Beste neurri batzuk
Horretaz aparte, egokitasun ziurtagiriak kentzea salatu dute. Horien bidez bermatu egiten zen zerbitzu batean onartutako pertsonek zerbitzu horren izaerarekin eta gaitasunarekin bateragarria zen premia zutela. LABek nabarmendu du tresna hori gabe zerbitzuak beharrizan profil desberdinei erantzutera behartuta egon daitezkeela, eta horrek zaildu egingo duela arreta espezializatua eta pertsonalizatua ematea.
DIPUTAZIOAK ESAN DU EZ DIRELA EGOITZA ALDAKETAK OROKORTUKO
Amaia Antxustegi Bizkaiko Gizarte Ekintza diputatuak ukatu egin du dekretu berriekin aniztasun funtzionala duten pertsonen egoitza aldaketak orokortuko direnik. Batzar Nagusietako Gizarte Ekintza Batzordean eman ditu azalpenak, PPk eskatuta. Diputatuaren esanetan, orain arte ere aldatzen izan dituzte egoitzaz, eta orain egin dutena izan da aldaketa horiek «arautu, irizpideak ezarri eta segurtasun juridikoa eman». Oro har, hori da dekretuen helburua, haren arabera: «Ez dira inprobisatutako kontu bat, Elbarrien Parte Hartzerako eta Bizitza Kalitaterako Bizkaiko Planean oinarrituta daude», zehaztu du.
Diputatuaren esanetan, azken urteetan egin diren 250 aldaketa baino gehiagoren artean, soilik %2 izan dira «ofizioz egindakoak»; hau da, diputazioak bultzatutakoak. «Gehientsuenak pertsona hauekin eta familiekin adostuta egin dira, eta kasu askotan zentro hauetako arduradunek eskatu dituzte». Aurrerantzean ere horrela izango dela esan du.
Birpagatzeari dagokionez, esan du gaitasun ekonomikoa kontutan hartzen jarraituko dutela adinekoen egoitzetara lekualdatzen dituztenean, baina aurrerantzean pertsonarenari barik familia unitatea osoarenari erreparatuko diotela, «ezberdintasun justifikaezinak saihesteko». Ospitaleratzen dituztenean ordaintzen jarraitu behar izatea ere argudiatu du: diputatuaren esanetan, lekua gordetzeko eta eskaintzen zaien laguntza bermatzeko da. Elbarrien zentroetan egoteko adin muga jarri izana ere justifikatu du. 65 urte betetzean adinekoen egoitza batera joateari, «bizitzako etapa berri batera egokitzea» deritzo, eta azaldu du trantsizioak «planifikatuta» egingo direla.
Dekretuak eskakizun berriak ere jasotzen ditu etxebizitza lagunduetarako. Sindikatuak azaldu du arretaren kalitatea hobetzeko helburuarekin bat datorrela, baina ohartarazi du aldaketa horiek inbertsio ekonomiko handia eskatuko dutela. Ildo horretan, eskatu dute finantzaketa publikorako premiak eguneratzeko betebehar berriak kontuan hartuta: «Finantzaketa nahikoa ez bada berrikuntzei aurre egiteko, ondorioak erabiltzaile eta profesionalek jasango dituzte».
«Neurri horrek urte luzez zaintza eta laguntza lanetan egon diren familiak kaltetzen ditu, eta neurri batean, ekonomikoki zigortzen ditu dibertsitate funtzionala duen seme-alaba bat izateagatik»
LAB
Gainera, familiek kezka sakona agertu dute dekretuaren puntu batekin bereziki: zerbitzuen kostua kalkulatzerakoan erabiltzaileen diru sarrerak ez ezik, haien gurasoenak ere kontuan hartuko dira. «Neurri horrek urte luzez zaintza eta laguntza lanetan egon diren familiak kaltetzen ditu, eta, neurri batean, ekonomikoki zigortzen ditu dibertsitate funtzionala duen seme-alaba bat izateagatik», adierazi du LABek.
Horregatik guztiagatik LABek hausnarketa bat plazaratu du: «Benetan ari gara pertsonak erdigunean jartzen?». Sindikatuak dio urte hauetan zehar hainbat aldiz entzun dutela «pertsona erdigunean jartzea» esaera. Ideiarekin bat egiten dute, baina «hitzak benetako neurrietan islatu behar dira zentzua izateko». Beraientzako, pertsonak erdigunean jartzeak esan nahi du beraien bizi proiektuak errespetatzea, eraikitako harremanei eustea, komunitatean sartzen laguntzea, familiei entzutea, elkarte espezializatuak edukitzea eta euskarrien jarraitasuna bermatzea.
Horregatik eskatu dute errealitate hori gertutik ezagutzen duten pertsonen ikuspuntua kontuan hartzea. «Horrela, posible izango da arreta duina, inklusiboa eta dibertsitate funtzionala duten pertsonen beharretara egokitutako politika publikoa diseinatzea. Azken batean, beraientzako garrantzitsua da edozein erreformak beraien eskubideak babestea, laguntzen jarraitzea eta bizi proiektuak errespetatzea».
