Euskal Herriko Giza Eskubideen Behatokiak jakinarazi du, Memoria Demokratikoari buruzko 20/2022 Espainiako Legearen azken aldaketaren ondoren, Roque Mendez Villadaren familiak kalte-ordaina jasotzeko espedientea aurkeztu duela. Mendez Villada 1974ko maiatzaren 20an hil zuen polizia frankistak Hondarribiko Asturiaga hondartzan egindako segada batean. Han hil zuten, era berean, Jose Luis Mondragon Elorza.
GEBehatokiak azpimarratu du polizia frankistaren biktimen kalte-ordaina ahalbidetzen duen lege aldaketa, biktimen familien ekinari esker lortu dela, zehazki Manuel Jose Garcia Caparros malagarraren familiaren ekinari esker; 1977ko abenduaren 4an hil zuen Poliziak hura, manifestazio batean.
Halaber, GEBehatokiak helerazi du Jose Luis Mondragon Elorzaren familiak ere bere kasua aurkeztu duela Eusko Jaurlaritzaren aurrean errekonozimendurako eta erreparaziorako, Estatuaren biktimen 12/2016 legean oinarrituta. 2023an Roque Mendez Villada aitortu zuen lege horrek berak. Hala, legeak eskaera egiteko epea berriro ireki eta aitortza eta erreparazioa lortu arteko itxarote zerrendan dago hura, beste 350 biktima dauden moduan.
NBEren salaketa
Bestalde, GEBehatokiak bultzatuta, bi familia horiek aurkeztutako kereilak aurrera jarraitzen dute, Irungo Epaitegian, «gertakariak egoitza judizialean argitzeko eta, hala badagokio, Poliziaren egiletza ikertzeko». Kereila horrek argia hartu du Nazio Batuetako lau kontalarik «Espainiari belarrietatik tira egin ondoren», GBehatokiak esan duenez. Izan ere, 2026ko otsailaren 18an Espainiako Gobernuari bidalitako komunikazio ofizial batean, NBEren zenbait adituk kezka larria adierazi zuten «diktadura frankistan eta trantsizioan egindako krimenengatik, Espainiako auzitegietan izapidetutako hemezortzi kasuretan ikerketa judizialik ez delako egin.
