Amaia Antxustegik Bizkaiko Batzar Nagusietan egin dituen azken adierazpenek, etxebizitza komunitarioetan ratioak betetzen ari direla ziurtatuz, erantzun argi bat merezi dute. Ratioak betetzen direla esatea formalki egia izan daiteke, aldi berean sakonki engainagarria. Araudia betetzea ez da zaintza duinak edo lan baldintza gizatiarrak bermatzea. Eta gobernatzen denean, desberdintasun hori ez da txikia: erantzukizun politikoa da.
Duela egun gutxi, LAB sindikatutik salaketa larri bat egin genuen: Bizkaiko hainbat etxebizitza komunitariotan lan esplotazioko sare bat existitzen dela. Administrazio egoera irregularrean dauden langileek beren lan baldintzak bertako lankideenak baino okerragoak direla salatu zuten, eta baita erabiltzaileek bizi zuten egoera ere. Bizkaiko Foru Aldundiak erantzun zuen bere ikuskapenek ez dutela irregulartasunik detektatu. Berriro, egia izan daiteke. Baina arazoa ez da bakarrik zer begiratzen den, baizik eta zer erabakitzen den eta detektatu ez.
Eztabaida publikoan ia inoiz agertzen ez den zehaztapen bat sartu behar da: adinekoentzako egoitzetako ratioak 126/2019 dekretuak arautzen ditu, dagoeneko zaintza duinak bermatzeko nahikoa ez den arau bat. Baina etxebizitza komunitarioetan ratioak 1998ko dekretu batean ezartzen dira: dekretu laxoa, zaharkitua eta gaur egungo zaintza errealitatearekin, mendekotasun-profilekin eta arreta konplexutasun handituarekin guztiz lotura gabea.
Amaia Antxustegik ratioak betetzen direla esaten duenean, bereziki alde batera uzten du oinarrizko kontu hau: 25 urte baino gehiago dituzten ratioak betetzen ari dira, beste testuinguru sozial, osasun eta demografiko baterako pentsatuak. Betetze hori kalitatearen bermetzat aurkeztea ez da soilik sinplifikazio teknika; arduragabetze politikoaren modu bat da. Gainera, ikuskapenak araudiaren betetze formalera bakarrik bideratzen dira. Ez dute egiaztatuko esleitu diren mendekotasun-mailak egokiak ote diren erabiltzaileen beharrizan errealekin, ezta ratioak modu eraginkorrean betetzen diren ere bakoitzaren txandan. Fitxak berrikusten dira, baina ez da eguneroko bizitza ikuskatzen. Araudi esparrua onartuta ere, arazoak jarraitzen du. Ez 2019ko dekretuak, ez 1998koak ez dituzte zaintza duinak bermatzen. Kostuak kontrolatzeko diseinatuak dira, ez arreta, laguntza eta behaketa denbora bermatzeko.
Ez da bermatzen pertsona bakoitzarentzako arreta zuzena. Ez da neurtzen zein den benetan jaso duen arreta denbora. Ez dira kontuan hartzen modu egokian mendekotasun-maila ezberdinak edo lan karga errealak. Zentro askotan adinekoak eta gaixotasun mentala duten erabiltzaileak bizi dira, zaintza behar oso desberdinak dituztenak, eta hori ez da baliabide gehiagotan edo pertsona gehiagotan islatzen. Hala eta guztiz ere, zentroek «betetzen dute».
Arazoaren giltzarrietako «zaintza zuzena» definizio instituzionalean dago. Bizkaiko Foru Aldundiarentzat eta Eusko Jaurlaritzarentzat, arreta zuzena lanegun osoan langile batek egiten duena da: garbitu, materiala prestatu, erregistroak egin, hutsuneak bete, gabezia estrukturalak ordezkatu. Dena kontatzen da ratioan, nahiz eta horrek ez suposatu pertsona bat zaintzea.
Definizio engainagarri horrek artifizialki handitzen ditu ratioak, eta egiaren errealitate bat ezkutatzen du: pertsona bakoitzarekin zaintza denbora eraginkorra ez da nahikoa.
Ondorioak larriak eta zehatzak dira. Adinekoek zaintza zatituak jasotzen dituzte, oinarrizkoetara mugatuta, dutxatzeko edo gosaltzeko denbora kronometratuekin. Ez dago denborarik harreman humanoa izateko, eta horrek kognizioaren hondamena azkartzen du, bakardadea eta sufrimendua handitzen ditu, eta osasun arazoen prebentzio beharra ezabatzen du. Bertsolari batek esaten zuen moduan: «Lehen pertsona zinen, orain hamabost minutu zara».
Langileek, berriz, gainkarga, lesio, estres eta frustrazio sakona jasaten dute beren lana ondo egin ezin dutelako. Zerbitzu publiko ezinbestekoa egiten dute, baina horrek beren egoera fisiko eta emozionala kaltetzen du, eta, gainera, gabezia estrukturala bere arduratzat hartzea eskatzen zaie.
Hau guztia ez da berria. Urteak daramatzagu salatzen. Horregatik, bereziki larriak dira «ratioak betetzen dira» soilik esaten dituzten adierazpenak, debatea itxi egingo balitz bezala. Ez dute eztabaida ixten; aldiz, agerian uzten dute.
Pribatizazioa bultzatu duten eta araudi zaharkituak mantendu dituzten politika publikoak dira gaur egungo egoitzetako eta etxebizitza komunitarioen egoeraren erantzule zuzenak.
LABetik honako hau exijitzen diegu Bizkaiko Foru Aldundiari eta Eusko Jaurlaritzari: publikoki onar dezatela egungo ratioek ez dutela zaintza duinik bermatzen; 1998ko dekretua indargabetu eta gaur egungo errealitatera egokitutako araudia onar dezatela; arreta zuzena pertsonarekin ematen den benetako zaintza-denbora gisa definitu dezatela; eta plantillak behar bezala dimentsiona ditzatela, zaintzeak gaixotzea ekar ez dezan.
LABek aldaketa hau bultzatuko du. Bihar, Bizkaiko Egoitza Hitzarmeneko Mahai Sektorialera ratioen proposamen zehatz bat eramango dugu. Zaintza langileak langile publikoak gara!
