Euskal Herriak, bere zazpi lurraldeetan zehar, mendeetan eraikitako dantza ondare aberatsa dauka. Dantza horiek ez dira entretenimendu hutsak: herri baten memoria, historia, balioak eta nortasuna dira. Horregatik, ezin da axolagabe begiratu gaur egun gertatzen ari den fenomeno kezkagarriari. Euskal tradizioarekin zerikusirik ez duten dantzak, hala nola Chapelle de Bois eta Alunelul, normaltasun osoz sartzen ari dira folklorearen eremuan, eta askotan euskal ondarearen parte balira bezala aurkezten dira.
Inork ez du kultura trukea gaitzesten. Herri guztiek hartu dituzte kanpoko eraginak historian zehar. Baina gauza bat da beste kultura batzuetako adierazpenak ezagutzea eta errespetatzea, eta oso bestelakoa da sustrairik ez duen dantza bat euskal folklorearen barruan txertatzea, bere jatorria lausotuz eta benetako tradizioaren lekua hartzen utziz.
Are larriagoa da egoera hau zaindu eta zuzendu beharko luketen erakundeen jarrera ikusita. Folklorearen defentsan aritu beharko luketen federazio, elkarte eta arduradun askok ez dute ezer egiten. Baina kasurik larrienetan, ez dira ikusle hutsak: fenomeno hori bera sustatzen dute. Ondarearen zaindari izan beharrean, haren desitxuratzearen bultzatzaile bihurtu dira. Isiltasuna larria da; konplizitatea, are larriagoa.
Dantza talde askotan ikusten da joera bera: belaunaldiz belaunaldi transmititutako dantzak albo batera uzten dira, taldeek sortutako koreografia ikusgarri eta modernoei lekua egiteko. Ikuskizuna tradizioaren gainetik jartzen denean, folklorea edukiz husten hasten da.
Bitartean, euskal dantza tradizionalen egoera gero eta ahulagoa da. Dantza talde askotan ikusten da joera bera: belaunaldiz belaunaldi transmititutako dantzak albo batera uzten dira, taldeek sortutako koreografia ikusgarri eta modernoei lekua egiteko. Txalo gehiago lortzen dituzte agian, baina ondare gutxiago transmititzen dute. Ikuskizuna tradizioaren gainetik jartzen denean, folklorea edukiz husten hasten da.
Gaur egun, talde askok euskal dantza izenaren azpian eskaintzen dituzten emanaldietan gero eta zailagoa da benetako tradizioa eta berrikuntza koreografikoa bereiztea. Eta hori ez da aurrerapena, nahasmena da. Herri batek bere ondarea ezagutzen ez duenean, ezin du defendatu. Eta defendatzen ez den ondarea galtzera kondenatuta dago.
Ezin dugu onartu kanpotik ekarritako dantzak folklore propiotzat saltzea. Ezin dugu onartu euskal dantza tradizionalak bazterrean uztea arima gabeko koreografia berrien mesedetan. Eta ezin dugu onartu ondarea babesteko ardura duten erakundeek prozesu horren aurrean beste alde batera begiratzea.
Folklorea ez da edozein gauza sartzen den kutxa bat. Folklorea herri baten ondare historikoa da. Eta ondare hori zaintzen ez bada, defendatzen ez bada eta lehenesten ez bada, desagertu egingo da. Arriskua ez da etorkizunekoa: dagoeneko hasita dago. Euskal dantza tradizionala pixkanaka bere lekua galtzen ari da, eta haren ordez sustrairik gabeko edukiak sartzen ari dira.
Galdera da ea garaiz ohartuko garen. Izan ere, folklore propioa amildegira eramaten denean, oso zaila izaten da handik berriro ateratzea.
