Bizkaiko Foru Aldundiaren webguneak honela dio 2025eko errentari buruzko atalean: «Berrikuspen fiskalak zenbait hobekuntza dakartza, Bizkaian bizi diren pertsonen beharrizanei begirakoak».
Mezu baikorra, bere garaian zerga-berrikuspena aurkeztu zeneko tonuarekin koherentea.
Hala ere, bai orduan eta bai orain, diskurtso instituzionalak ez du erakusten berrikuspen hark dakarrenaren argazki osoa. Izan ere, iragartzen diren neurriekin batera, badira beste erabaki batzuk kolektibo jakin batzuengan eragin oso negatiboa izaten ari direnak eta, ez aitortzeko asmotan edo ezkutatzeko asmotan, aldundiak behar bezala azaldu ez dituenak.
Hemen ez gara sartuko berrikuspen fiskalaren beste alderdi eztabaidagarri batzuk aztertzera, hala nola berrikuspen horri esker kapital-errenten gehiengoak gutxiago ordainduko duela, edo ez zela baliatu berrikuspen fiskala ahalegin handiagoa eskatzeko errenta handiei, ondare handiei, milioi askoko irabaziak dituzten enpresei... Ez garrantzirik ez dutelako, baizik eta artikulu honetan ondorio zehatz, ustekabeko eta bereziki kaltegarri batean zentratu nahi dugulako: milaka guraso banandu eta seme-alaba adingabeak beren ardurapean dituzten familien egoera.
Berrikuspen fiskala «Bizkaian bizi direnen egoera hobetzeko» pentsatuta zegoela irakurri ondoren, euren aitorpenaren zirriborroa ikustean harridura handiz jaso dute orain arte aitortzen zutenarekin alderatuta 1.000 eta 1.500 euro artean galdu dutela. Esan gabe doa galera hori ez dela izan diru-sarrerak handitzearen ondorio, ezta familia-egoera aldatzearen ondorio ere, aldez aurretik azaldu ez zaien arau-aldaketa baten ondorio baizik.
Izan ere, berrikuspen fiskalaren berritasunen artean bat dago, laburpen ofizialetan agertzen ez dena: banandutako amek eta aitek utzi egiten diote beren seme-alabekin familia-unitatea eratzeari, eta horrek esan nahi du ezin dutela aitorpen bateratua aukeratu, eta, beraz, zerga-modalitate horri lotutako zerga-oinarriaren murrizketa galtzen dutela. Emaitza erraza da azaltzen (baina justifikatzen zaila): adingabeak ardurapean dituzten familiak bakarrik biziko balira bezala zergapetzen dira, zaintzaren errealitatea erabat alde batera utzita.
Erreforma fiskalak zuzen zuzendu ditu bidegabekeria historiko batzuk. Guraso bakarreko familiei aplika dakiekeen murrizketa parekatu da, eta harrera familia-errealitate aitortu gisa txertatu da. Bi aurrerapenak beharrezkoak ziren (eta luzaroan eskatu dira), eta positiboki baloratu behar dira. Baina txanponaren beste aldean familia bananduentzako funtsezko aukera bat ezabatu da, eta desberdintasun berri bat sortu da.
Emaitza erraza da azaltzen (baina justifikatzen zaila): adingabeak ardurapean dituzten familiak bakarrik biziko balira bezala zergapetzen dira, zaintzaren errealitatea erabat alde batera utzita
Urte honetara arte, Bizkaiko PFEZak errealitate hori aitortzen zuen, eta, banantze edo dibortzio kasuetan, gurasoek beren seme-alaba adingabeekin baterako aitorpena egin ahal izatea ahalbidetzen zuen, bai zaintza esklusiboko kasuetan, bai zaintza partekatuko kasuetan, betiere azken kasu horretan gurasoen arteko adostasuna bazegoen.
Egoera bereziki larria da zaintza esklusiboko kasuetan, gehienbat emakumeei baitagokie. Orain arte, zaintza nahikoa arrazoi zen familia-unitatea osatzeko. Orain, ez. Orain, Ogasunak, gainera, adingabeen mantenu ekonomikoa esklusiboki bere gain hartzea eskatzen du (hori ia ezinezkoa da), edo genero-indarkeriaren biktima izatearen aitorpen ofiziala izatea.
Egia da biktima izaeraren aitorpen ofizial horrek ez duela nahitaez zigor-arloko salaketa bat jartzea eskatzen, gizarte-zerbitzuen, zerbitzu espezializatuen edo harrera-baliabideen txostenen bidez ere egiazta daitekeelako. Baina aitorpen horrek ibilbide luze, konplexu eta, kasu askotan, birbiktimizatzaile bat eskatzen du, emakumeak indarkeria-egoera bat azaltzera, justifikatzera eta egiaztatzera behartzen dituena, lehendik aitortuak zituzten eskubide fiskalak ez galtzeko aurretiazko baldintza gisa.
Ondorioz, kanpoan uzten dira, indarkeria matxistako harremanen ondorioz bananduta egon arren eta seme-alabak beren ardurapean soilik izan arren, egiaztapen administratiboko prozesu hori hasi ezin izan duten edo hasi nahi izan ez duten emakumeak. Eskubide fiskal bat izatea biktima gisa aitortzeko ibilbidearekin lotzeak indarkeria matxistaren errealitatea ez ezagutzea dakar, eta indarkeria instituzionalaren modu berri bat sortzea, emakume biktimei beren seme-alaben babes eraginkorrarekin zerikusirik ez duen arau-erabaki baten kostua helaraztean.
Banandu ondoren, adingabeak bizi diren etxekoen unitatearen egoera ekonomikoak okerrera egiten du nabarmen: gastu bikoiztuak agertzen dira, eskala-ekonomia galtzen da eta haur-pobreziaren arriskua handitzen da. Zergak errealitate hori existituko ez balitz bezala konfiguratzeak progresibotasuna murrizten du eta desberdintasunak larriagotzen ditu
Haur bat ez da gutxiago kostatzen, ez du zaintza gutxiago behar eta ez du eskubide gutxiago gurasoak banatzen direlako edo ama ofizialki biktima gisa aitortua izan ez delako. Hala ere, hori da gaur egun arau fiskalak aurreikusten duena.
Fiskalitateak ezin dio zaintzaren errealitateari bizkarra eman. Ikuspegi fiskal hutsetik, kasu horietan baterako zerga-ordainketa kentzeak ez du ekitate-printzipioa betetzen. Banandu ondoren, adingabeak bizi diren etxekoen unitatearen egoera ekonomikoak okerrera egiten du nabarmen: gastu bikoiztuak agertzen dira, eskala-ekonomia galtzen da eta haur-pobreziaren arriskua handitzen da. Zergak errealitate hori existituko ez balitz bezala konfiguratzeak progresibotasuna murrizten du eta desberdintasunak larriagotzen ditu.
Bizkaiak benetan guztiontzat izan nahi badu, bere zerga-sistemak aitortu behar du familiak ez direla desagertzen banantzen direnean, eta zerga-justizia zaintzen dutenei aurrez aurre begiratzetik eta aintzat hartzetik hasten dela.
Artikulu honek ez du defendatzen aitorpen bateratua figura ukiezina denik. Izan ere, uste dugu egokia dela zerga-sistema moderno batean aitorpen bateratua nola txertatzen den eztabaidatzea eta alternatibak aztertzea. Baina eztabaida hori ezin da konpondu eskubideak kenduz alternatibarik eskaini gabe.
Baina ezin daiteke onartu gauetik goizera beren egoera ekonomikoa nabarmen okertzen ikusi duten familiak fiskalki zigortzea, eta horrek eragin bereziki negatiboa izatea banandutako emakumeengan; eta berrikuspen fiskalaren kostua adingabeen sorbalden gain uztea.
