Jorge Adolfo Freytter Romero irakasle, abokatu eta buruzagi sindikalaren bahiketa, tortura eta exekuzio estrajudiziala —2001eko abuztuaren 28an eta 29an gertatuak, Palermoko herrigunean, Barranquilla-Cienaga errepidean— ez ziren gertakari isolatuak izan, Kolonbiako Karibeko unibertsitate publikoetako irakasle eta sindikalisten aurkako errepresio politiko eta instituzional sistematikoaren parte baizik.
Justizia Bereziko Bake Jurisdikzioaren (JEP) espedienteek agerian uzten dute lotura bat zegoela AUCen Iparraldeko Blokearen eta Barranquillako Gaula Metropolitano taldeko kideen artean —polizia eta militarrez osatutako egitura—. Fenomeno hori gobernantza paramilitar gisa sailkatzen da: segurtasun aparatu ofizialaren eta talde paramilitar kontrainsurgenteen arteko mugak pragmatikoki desegitea, Kolonbiako unibertsitate publikoetan kontrol soziala, politikoa eta ekonomikoa ezartzeko.
Bi hamarkadaz, justiziak hein batean maila apalagoko egile materialen aurkako prozesuetan jarri du arreta, besteak beste: Rafael Enrique Mariano Silvera (agentea), 2010ean epaitua eta 2015etik behin betiko zigorra duena, 2026ko otsailean JEPren aurrean egiari egindako ekarpenak aurkeztu zituena; eta Flover Argeny Torres Sanchez (tenientea), 2021ean JEPren mende jarritakoa, 2024ko abenduan bertsioa eman zuena eta, ordezko neurri gisa, herrialdetik ateratzeko debekua duena, 2025ean apelazioan berretsia. Hala ere, ez da goi-mailako agintarien erantzukizuna behar bezala aztertu, eta horrek «zigorgabetasunaren sabaia» sortu du.
2026ko abuztuaren 5ean, Egiaren Aitorpena Aintzatesteko Salak OPV 903 Autoa eman zuen, eta Jose Leonel Sanchez Montenegro koronela (er) —Gaula Metropolitanoaren komandantea eta aurreko bien nagusi hierarkikoa— deitu zuen datorren irailaren 15ean borondatezko deklarazioa egitera. Haren lotura frogen triangulazio batean oinarritzen da: aipatutako Mariano Silveraren eta Torres Sanchezen adierazpenetan, eta Hernan Cantillo Camargok, Kolonbiako Autodefentsa Batuetako (AUC) kide ohiak —hilketaren garaiko erakunde paramilitar nagusia—, 2026ko apirilaren 24an egindako zinpeko testigantzan. Azken horrek Gaultako buruzagitzarekin zeuden loturak berretsi zituen. Autoak egia osoa emateko betebeharra gogorarazten du, baldintzapen erregimenaren barruan, eta 2009az geroztik ofizialaren jokabide atzeratzailea dokumentatuta zegoela jasotzen du.
Auziaren litigazio estrategikoak beste urrats erabakigarri bat egin zuen joan den abuztuaren 5ean, Jorge Freytter Florianek gatazka erregionalaren goi kupularantz ikerketa ildoak zabaltzeko eskatu zuenean, Saul Severini Caballero buruzagi paramilitar ohiaren adierazpenetatik abiatuta. Idatziak hiru ardatz planteatzen ditu: Severiniren adierazpenak Alvaro Ashton senatari ohiarenekin alderatzea, unibertsitateko parapolitika mapatzeko; Fredy Padilla de Leon jenerala, orduan Atlantikoko Brigada Militarreko komandantea, lotzea eta galdekatzea; eta Severini Freytterren bahiketaz, La Bodega izeneko lekuaz —paramilitarismoak bahitutako pertsonak galdekatu eta, zenbaitetan, hiltzeko eramaten zituen Barranquillako lokalaz— eta Enilse Lopez (La Gata) eta Gustavo Rey (narkotrafikatzailea) bezalako finantzatzaileen parte hartzeaz galdekatzea. Testuinguru horretan, garrantzi berezia hartzen du Jose Leonel Sanchez Montenegro koronelak (er) JEPren aurrean egin beharreko agerraldiak, egile intelektualen erantzukizunak argitzeko aurrerapen esanguratsurik ez dagoelako.
Muga hori JEPren aurrean egindako zenbait adierazpenetan ere ageri da: badirudi dagoeneko ezagunak diren gertakariak errepikatzen dituztela, goi mailako erantzukizunetara iristeko funtsezko elementurik eman gabe. Horrek arriskua dakar agerraldi horiek zigorrak murrizteko estrategia gisa erabiltzeko, egia argitzeko mekanismo eraginkor gisa baino gehiago. La Gatak sektore politikoekin izan zituen loturei buruzko aurkikuntzek, hain zuzen, ikerketa ildo horietan sakontzeko beharra indartzen dute.
2026ko urtarrilaren 26tik otsailaren 8ra, La Bodega: memoria bahitu zuten lekua proiektuaren Nazioarteko Behaketa Misioa egin zen, Gipuzkoako Foru Aldundiaren, Eusko Jaurlaritzako Giza Eskubideen eta Biktimen Arretarako Zuzendaritzaren, Euskal Autonomia Erkidegoko Auzitegi Medikuntzako Institutuaren eta EHUren diru laguntzarekin, Lazos de Dignidad fundazioarekin elkarlanean. Taldea honako hauek osatu zuten: Jorge Freytter-Florian (ikertzailea eta Freytter elkarteko koordinatzailea), Alexander Ugalde doktorea (EHUko irakasle ohia eta La Bodega liburuaren egileetako bat, Itsasne Allende irakaslearekin eta David Felipe Gomez ikertzailearekin batera), Silvia Lopez-Rodriguez (gizarte antropologoa, genero harremanetan aditua) eta Benito Morentin Campillo doktorea (auzitegi medikua).
'Freytter auziak' erakusten du prozesu judiziala egile materialetatik makrokriminalitate korporatibo eta aginte erantzukizunetara igarotzen ari dela; erakusten du unibertsitateko errepresioak militar-polizial-paramilitar arteko konplizitate egitura bati erantzuten diola
Misioak bost dimentsiotan oinarritutako ikuspegia aplikatu zuen —politiko-instituzionala, juridikoa, memoriala, antropologikoa eta intersekzionala, eta auzitegi ikuspegi tekniko-periziala, Minnesotako eta Istanbuleko protokoloen arabera—, eta La Bodega higiezinaren zuzeneko ikuskapen forentsea egin zuen. Aurretiazko aurkikuntzak 2026ko irailean aurkeztuko den azken txostenean jasoko dira, eta gomendioak helaraziko zaizkie Fiskaltzari, Sociedad de Activos Especiales erakundeari, Biktimentzako Unitateari eta Atlantikoko Unibertsitateari, higiezina Karibeko Kolonbiako Memoria Historikoaren eta Bakearen gune bihurtzeko helburuarekin.
Freytter auziak erakusten du prozesu judiziala egile materialetatik makrokriminalitate korporatibo eta aginte erantzukizunetara igarotzen ari dela; erakusten du unibertsitateko errepresioak militar-polizial-paramilitar arteko konplizitate egitura bati erantzuten diola; eta agerian uzten du nazioarteko auzitegi zientzien, Minnesotako Protokoloaren eta biktimen litigazioaren arteko artikulazioak nola berreskuratzen dituen tortura egiteko erabilitako ezkutuko higiezinak froga judizial eta memoria kolektiborako ondasun ukiezin gisa.
Egiaren bilaketan 25 urteko irmotasunak bideak ireki ditu aitortzarako eta erreparaziorako, ez soilik Jorge Adolfo Freytter Romeroren aurkako gizateriaren aurkako krimenari dagokionez, baita garai beltz hartako giza eskubideen urraketa larrien beste biktima batzuentzat ere. Gaur, 25 geroago, beharrezkoa da oraindik ere giza eskubideen eta askatasunen aldeko konpromisoa, egia eta erreparazioa gizarte kontzientzian sendotu arte: giza eskubideen alorrean ez dago salbuespenik.
