Azken egunotan Euskalgintzaren Kontseiluak aurkeztutako Pizkunderako Erronka 2036 txostenak oihartzun handia izan du. Helburua ausarta da: hamar urtean 300.000 euskaldun oso gehiago lortzea eta euskararen erabilera nabarmen handitzea. Asmoa txalogarria da, zalantzarik gabe. Hala ere, helburu handinahien atzean galdera garrantzitsu bat ezkutatzen da: nola lortu nahi da hori, gaur egun euskara ikasi eta egiaztatu nahi duten herritar askok behar duten laguntza jasotzen ez badute?
Euskalduntzearen aldeko diskurtsoa etengabe entzuten dugu erakunde publikoen ahotik. Euskara sustatzeko kanpainak egiten dira, erabilera handitzeko deialdiak zabaltzen dira eta hizkuntza-politiken inguruko adierazpen ugari entzuten dira. Baina sarritan hitzen eta errealitatearen artean arrakala handiegia dago. Izan ere, euskara ikasi eta bere gaitasuna modu ofizialean egiaztatu nahi duten milaka herritarrek zailtasun handiak aurkitzen dituzte bidean.
Gaur egun, administrazio publiko askotan, lanpostu baterako edo promozio profesional baterako ezinbestekoa da hizkuntza-eskakizun jakin bat egiaztatzea. Hala ere, eskakizun horiek ezartzen dituzten erakunde berberek ez dute beti behar adinako baliabiderik eskaintzen herritarrek titulazio horiek lortzeko. Euskara ikasteko laguntza batzuk badaude, baina askotan ez dira nahikoak, eta are gutxiago C1 edo C2 mailako azterketa ofizialak prestatzeko behar diren baliabideak kontuan hartzen baditugu. Gainera, askotan azterketen ebaluazio-sistemak berak eztabaida sortzen du.
Euskalduntze-prozesu batean gaudela esaten bada, zentzuzkoa dirudi azterketen zuzenketan ere ikuspegi eraikitzaileago bat txertatzea. Horrek ez du esan nahi maila akademikoa jaistea edo exijentzia alde batera uztea. Baina bai ulertzea hizkuntza baten biziberritzea ez dela soilik arau gramatikalak perfekzioz betetzea; hizkuntza hori erabiltzeko gaitasuna eta borondatea sustatzea ere bada.
Helburu handinahien atzean galdera garrantzitsu bat ezkutatzen da: nola lortu nahi da hori, gaur egun euskara ikasi eta egiaztatu nahi duten herritar askok behar duten laguntza jasotzen ez badute?
Ezinezkoa izango da gure herriak benetan euskalduntzea herritarrei laguntzarik eman gabe. Euskararen etorkizuna ez dago soilik legeetan, plan estrategikoetan edo aurrekontuetan. Euskararen etorkizuna egunero ikasten ari diren pertsonengan dago; lanaldiaren ondoren euskaltegira doazenengan; seme-alabekin euskaraz egiten saiatzen diren gurasoengan; eta urteetako ahaleginaren ondoren azterketa ofizial baten aurrean esertzen direnengan. Pertsona horiek ez dira oztopoak aurkitu behar dituztenak; babes sendoa aurkitu behar dute.
Bestalde, askotan ahaztu egiten zaigu funtsezko ideia bat: euskara ez da soilik liburuetan idazteko edo azterketa batean gainditzeko hizkuntza bat. Euskara, batez ere, bizitzeko hizkuntza bat da. Harremanak sortzeko, lagunak egiteko, lanean aritzeko eta eguneroko bizitza partekatzeko tresna bat da.
Horregatik, euskararen etorkizuna ez da neurtu behar bakarrik zenbat titulazio ofizial ematen diren kontuan hartuta. Neurtu behar da zenbat pertsonak sentitzen duten euskaraz hitz egiteko segurtasuna; zenbat herritar ausartzen diren euskaraz egitera dendariari, lankideari edo auzokoari; zenbat familia saiatzen diren hizkuntza etxean txertatzen. Hor dago benetako erronka.
Euskara biziberritu nahi bada, ez da nahikoa herritarrei gehiago eskatzea. Erakunde publikoek ere beren ardura hartu behar dute, ikasten ari direnei laguntza handiagoa emanez, titulazio ofizialak lortzeko bidea erraztuz eta erabilera erreala sustatuz. Azken finean, hizkuntza bat ez da salbatzen dokumentu estrategikoen bidez bakarrik; hizkuntza bat salbatzen da kalean entzuten denean, plazan erabiltzen denean eta jende arruntak bere egiten duenean.
