Uxue Alberdi, Asier Serrano, Joanes Leizarraga, Antso Azkarra, Oihana Arana, Sorotan Bele, Harkaitz Cano, Danele Sarriugarte, Enbeitatarrak, lihoaren lanketa, Miren Agur Meabe, Egunero hasten delako, Iñigo Astiz, Pott Banda, txondorrak, karegintza, Unamuno, Oihane Amantegi, Etxahun, Iruñeko setioa, Pirinioetako akordioa, Castillo Suarez, Inexa Gaxen, Red Bay, Mikel Etxaburu, Kalakan, elur-zuloak, Irati Jimenez, Lagun izoztua, Txomin Agirre, kanpai-hotsak, Fernando Aire, Miren Amuriza, Señora sariketa, Nerea Ibarzabal, forjariak, Goizalde Landabaso, Karmele, Piarres Lancre, Paddy Rekalde, Zergatik panpox, Garoa, Besoitaormaetxea, Humboldt, turrunak, Victor Hugo, Materreren Doktrina Kristiana, Estitxu Robles, Ana Urkiza, dolareak, Zazpiak bat-man, Ororen eskolak, Oskorri, Errealismo zikina, Iruña-Veleia, profazadorak, Yolanda Arrieta, Asisko Urmeneta, Alizia Esturtze, Miren Amuriza, Bixenta Mogel, 100 metro, Txomin Barullo, Poema antecessor, Tubal, Arantxa Urretabizkaia, Mentxu Gal, Lore Jokoak, Alaine Agirre, Gatzaren Matxinada, Gabriel Aresti, Lubaki banda, Materraren doktrina, Itxaro Borda, Panpina ustela, Itzaltzuko Bardoa, Eulalia Abaitua, Leire Vargas, Resurrección de Jesús María de las Nieves de Azcue y Aberásturi, Luigi Anselmi, erromintxela, Escualdun Gazeta, Kresala, Peru Dubakoa, errotari sistema, sorioneku, Gartxot, Pedro Mari Otaño, Patakon, Lourdes Iriondo, Joxepa Inazi Elizegi, glosadorak, Plazida Otaño, Igartubeiti Baserria, Kixmi, Ternua…
Utzi dezagun zerrenda hor. Aparkatuta. Itzuliko gara gero.
Orain, sartu itzazu gela batean musika irakasle bat, Haur Hezkuntzako irakasle bi, Hotza eta beroa irakasten duen bat, PT bat, filologo pare bat, Fi-Ki ematen duen ingeniaria, nekazaritza eskolan diharduen albaitaria, Ardoa eta zerbitzuan aditua den beste bat, Marrazketa Teknikoko irakaslea… Txiste (luze) baten hasiera dirudi, baina gure Iraleko klasearen argazki sinplea baino ez da. R600, Curriculumaren euskal dimentsioa izeneko ikastarorako elkartu gara, goizero-goizero eta eguerdira arte.
Egin dezagun atzera paragrafo bi.
Galdera bat: hasierako zerrendatik zenbat egiten zaizkizu ezagunak, irakurle? Bada, txisteko protagonistei, hasieran, batzuk ez, asko ez. Irail hasieran izenak besterik ez ziren goiko zerrendako osagaiak, esanahirik eta aurpegirik eta historia edo istoriorik gabeko izenak. Negua heldu denerako, aldiz, gauzak zeharo aldatu dira. Badakigu Matalingo alaba izan zela gerra zibileko lehen hildakoa, falangistek hil zutela ahizpekin jolasean zegoela; elur-zuloetan elurra geruzaka banatzen zela eta 1918an Oñatiko Eusko Ikaskuntzaren lehen kongresuan esandako batzuk egun eztabaidatzen ditugunak direla. Orain badakigu. Hori da IRALEk eman diguna. Baina ez hori bakarrik. Irailetik hona ikasi dugu nor den Agustin Xaho, zein ezezaguna eta zein garrantzitsua izan den gure hizkuntzarako; ikasi dugu San Juan naoaren hezurdura Oñatin topatutako epaiketa bateko dokumentazioari esker lokalizatu zela; azaldu behar izan dugu zein den Pastoral baten egitura, zeri kantatzen dioten zuberotarrek, Lourdes Iriondo izango dela aurtengo subjektua; ibilbidea egin dugu Gabriel Arestiren atzetik; Bilboko kaleetako kantoien artean bilatu dugu euskal kultura; Ez dok Amairuren sorrerari bueltaka pasatu ditugu ordu batzuk; Bar Gloria irakurri dugu eta eztabaidatu dugu gizontasunaren, bakardadearen hutsunearen eta familia harremanen inguruan; euskararen egungo egoera ulertzeko historian atzera egin dugu eta hari horri jarraika ibili gara abenduaren 19ra arte; abenduaren 19an abenturari amaiera eman geniolako. Testua argitaratzen denerako, ez gara han izango eta hasita egongo da, ustez, Iraleko azken txanda izango dena.
Curriculumaren euskal dimentsioaren ikastaroa egitea, R-600 egitea alegia, luxua izan da. Ez dakigu eta ezin dugu beste ikastaroen inguruan hitz egin, badirelako beste batzuk ere; ahozkotasunerako, R900; material sorkuntzarako, R400; euskarazko komunikazio konpetentzia hobetzeko, R300 (zein beharrezkoa den hau!)... Oparia da ikasteko aukera izatea, denbora izatea horretarako, jakinda zein den egun zentroetan daramagun erritmoa eta lan karga. Hau luxua da Iraleko irakasleek urteak daramatzatelako kulturan trebatzen, adituak direlako eta hori transmititzen dakitelako. Hau luxu bat da hezkuntzako unibertso barruko hainbat mundutako irakasleak biltzen dituelako, sarea egiten delako horrela. Hau luxu bat da beste era batera sartuko garelako gure geletan, bestelako erreferente batzuk aipatu ahalko ditugulako... Baina luxua izan beharko luke? Pribilegioa? Edo behar-beharrezkoa gure formaziorako, arnasgunea gure eskoletarako?
Orain Euskararen eta Hizkuntzen Ikaskuntzarako Institutuak barne hartuko du Irale; baina, badirudi amaituko direla liberazioak, besteak beste. Egingo dira ikastaroak, bai, baina ez orain arte bezala. Ez dakigu zer etorriko den aldaketarekin, baina egia da euskara txokoratu egiten dela behin eta berriz eta institutu honetan ere beste hizkuntzen maila berean jarriko dutela (izenak behintzat hori irudikatzen du). Txokoratzen da gure kultura, gure historia. Ez badakigu nondik gatozen nola jakingo dugu nora joan?
Sartu gela berean… Baina sartu.
Denborarekin ahaztu egingo dugu zer izan zen Irale eta zein onura zituen. Soilik hitz egingo da liberazioez, zein ondo bizi dira irakasleak, kobratu egiten dute ikasteagatik ere… Betikoa. Ez zaio garrantzirik emango gure ikasleei kalitatezko hezkuntza eskaintzeko (gurea, gure historiatik eta gure istorioetatik sortua, euskalduna), transmisio-kateko katebegiak diren irakasleen ezinbesteko ezagutzari eta formakuntzari. Horretarako, beharrezkoak dira Iraleko irakasleak, Iraleko formazioak eta bertan ematen dena. Euskalduntzeko tresna bakarra ez baita hizkuntza; kulturak eta taldeko ikaskuntza-irakaskuntza prozesuak ezinbestekoak dira. Eskerrik asko, Maite, Marieli, Goio, Sandor, Gotzone, Artazugoikoako taldeari... Eskerrik asko, Irale eta Irale osatzen duzuen guztioi.
Beraz, mugituko al gara Irale eta bertako langileak defendatzeko eta guk kontrolatzeko hemendik aurrera zer eta nola ikasi nahi dugun?
Euskaldunak izatea ez da aski / Euskalduna izatea ez da asko / Euskalduna ez da aske. (Gotzon Barandiaran).
Artikulua honako talde honek ere sinatu du: Artazugoikoko San Antonio klasea.
