Europako pentsamendu politiko eta filosofikoaren figura zentraletako bat izan da Juergen Habermas: demokraziari, eztabaida publikoari eta arrazoiak gizarte modernoan betetzen duen lekuari buruzko gogoetek egin zuten ezagun. 1981ean argitaratutako Komunikazio ekintzaren teoria da haren lanen artetik eragin handiena izan duena, eta hari zor zaio, besteak beste, «eremu publikoaren egiturazko eraldaketaren» gaineko teorizazioa ere. 1929an jaio zen, Alemaniako Dusseldorf hirian, eta Starnberg-en hil da, gaur, iragan mendeko pentsalari handienetako bat izan dena, 96 urte zituela.
Frankfurteko Eskolari estu lotuta dago Habermasen izena eta ibilbidea —bigarren belaunaldiko kide izan zen—. Etika eta filosofia politikoari buruzko lanekin nabarmendu zen hasieran, eta Karl-Otto Apel izan zuen hurbileko bidelagun orduan. 1956-1959 urte bitartean, berriz, Theodor W. Adorno filosofoarekin egin zuen eskuz esku lan, eta Max Horkheimerrek Frankfurteko Unibertsitatean utzitako lekua hartu zuen, azkenik, 1964an, ordurako jada bere belaunaldiko intelektual esanguratsuenetako bat bilakatuta.
Urte horien hastapenetan, 1953an, oihartzun berezia lortu zuen Heideggerren inguruan idatzi zuen artikulu batekin. Heideggerrekin pentsatu Heideggerren aurka izena jarri zion, eta nazionalsozialismoa berrezartzen saiatzeagatik kritikatu zuen filosofoa. Publiko zabaleko egunkari batean argitaratu zuen testua, eta hurrengo urteetan ere segituko zuen horretan, askotariko artikuluak argitaratzen alemanezko eta beste hizkuntza batzuetako hedabide izendunetan.
Haurtzaroa Gummerbach-en igaro zuen pentsalariak, Koloniatik gertu —haren aitak Industria eta Komertzio Ganbera zuzentzen zuen han—, eta nazien gazte taldean sartu zuten. Inoiz ez zen iritsi gerran parte hartzera, baina maiz aipatu zuen erregimen naziaren testigu zuzena izateak arrasto sakona utzi ziola, eta modu garbian eragin demokraziaren aldeko konpromiso irmo bat hartzen.
Ezagutza eta ekintza
Eremu publikoaren egiturazko eraldaketa. Izenburu hori eman zion filosofoak bere beste lan nabarmenetako bat bilakatuko zenari. Debate publikoaren bilakaera eta gainbehera aztertu zituen lan hartan, eta eremu publikoa herritarrek auzi komunen inguruan eztabaidatzeko eta iritzi publikoa eratzeko duten espaziotzat definitu zuen. Haren esanetan, edozein motatako bortxaz salbu egon behar luke eremu horrek, eztabaida arrazionalak botere politikoarengan eragin dezan modu horretan. Garai hartakoak dira nazioartean proiekzio zabala eman zioten beste bi lan hauek ere: Ezagutza eta interesa (1968) eta Zientzia eta teknika ideologia gisa (1968).
Europako beste hainbat tokitan bezala, urte mugarria izan zen 1968a Alemanian ere. Ikasle mugimenduaren eskutik sortutako protesta giroarekin bat egin zuen hasieran Habermasek, baina berehala egin zuen talka beste ordezkari batzuekin; «indarkeria onartezina» antzeman zuen zenbait ekintza modutan, eta «ezkerreko faxismotzat» izendatu zuen «erradikaltasun» hura. Ekintza zuzenaren aurrean, demokrazia parlamentario eta instituzionala defendatu zuen hark —aurrerago, ezkerreko beste zenbait pentsalarik ere kritikatu dituzte Habermasen ideietako batzuk, Judith Butlerrek eta Raul Zelikek, besteak beste—.
1971n Starnberg hirira lekualdatu zen, eta Max Planck Institutua zuzendu zuen 1981. urtera arte. Azken urte horretan argitaratu zuen, hain justu, bere obra nagusia: Komunikazio ekintzaren teoria. Gizarte demokratiko batean sakontzeko teoria gisa landu zuen, eta egiazko arrazionaltasunak oinarrian elkarrizketa izan behar duela defendatu. Bitartekoak hizkuntza izan behar duela azaldu zuen —eta ez hertsadura edo interes propioa—, eta helburuak, berriz, argumentuen bidez elkar ulertu nahi izatea. Besteak bestek, komunikazio ekintza eta ekintza instrumentala bereizi zituen horretarako, eta lehenaren alde egin.
1983an, Frankfurtera bueltatu, eta Filosofiako katedraren ardura hartu zuen ostera Habermasek, 1984an lan akademikotik erretiratu zen arte.
Eztabaida publikoan presente
Ekarpen akademikoez harago, eztabaida publikoan ere presente egon izan da filosofo eta soziologoa, eta are ezagunago egin du horrek haren ahotsa. Europaren eraikuntzaz, gizarte modernoetan erlijioek duten zeresanaz eta zientziarako etikaz eman izan du iritzia, beste hamaika auziren artean. Azken urtetan, berdin segitu du erreferentzia intelektual bat izaten bai Alemanian eta bai Europan.
2009. urtean, Nafarroako Unibertsitatearen Jaime Brunet giza eskubideen aldeko saria jaso zuen, Iruñean. Demokraziaren eta arrazoiaren arteko tenkaz aritu zen orduan ere, giza eskubideen idealaren eta errealitatearen artekoaz. «Ez da erraza anbibalentzia horri neurria hartzea», adierazi zuen. «Tolesgabeki ildo idealistaren alde apustu egiteko tentatuta senti gaitezke, edo errealista ziniko eta ikaragaitz bilakatzeko». Tartean kokatu zen bera, optimismo demokratikoaren defentsan. «Onartu zirenetik urratu dira giza eskubideak, baina baita maiz berretsi ere».
[Osatzen ari gara albiste hau]
