Urte asko igaro dira Artiumeko erakusketa iraunkorrean ikusgai zegoen Juana Cimaren Amets egoera loak hartuta pintura ikusi nuenetik. Gogoan dut obra hark, sentiarazten zuen intimitatearen bidez, helarazi zidan lasaitasuna eta xamurtasuna: bi emakume ohe batean, batak bestearen gorputza besarkatzen zuen bitartean.
Ordutik, Cimaren lana berriz ere ikusteko aukerak urriak izan dira; iaz Bilboko La Taller espazioan artistaren La isla nos soñó erakusketa ikusi ahal izan genuen arren —aurten iritsi denaren aurrekari gisa—. Hain zuzen ere, erakusketarik gabeko 30 urteko etenaren ostean, sormen lanari eutsi dion arren, Artium museoak artistaren atzera begirakoa aurkeztu du aurten. Mostraren izena Juana Cima. Begirada disidente bat da, eta Garazi Ansak komisariatu du.
Cimak haurtzaroa Kuban igaro ostean, Oviedora lekualdatu zen familiarekin, eta 1975ean iritsi zen Bilbora. Bertan, Oviedon abiatutako prestakuntza artistikoan sakontzeko asmoz, Arte Ederren Goi Eskolan ekin zion ikasketei. Hots, formakuntza akademikoak bere prestakuntza artistikoan eragina izan bazuen ere, kontuan hartu beharra dago garaiko giro sozial eta nahasiak ere haren sorkuntza prozesuan eragina izan zuela.
Eta hori agerian geratzen da erakusketa espazioan sartu baino lehen dagoen bitrinak erakusten dizkigun artxiboko materialetan. Izan ere, artistak paper aktiboa izan zuen Bizkaiko esparru feministan, eta 1977ko Euskadiko Lehenengo Jardunaldi Feministetara gerturatu zen milaka emakumeetako bat izan zen. Halaber, erakusketan ikusgai dagoen material grafikoak agerian uzten du Bizkaiko Emakumeen Asanbladaren identitate bisuala eraikitzen ere lagundu zuela; besteak beste, abortuaren aldeko kartelak eta afixak diseinatuz.
Bada, Cimaren lanean begirada feministak izan duen papera ezaguna den arren, ondorengo urteetan jarraitu zuen ibilbideari lotutako informazioak lausoa izaten jarraitzen du. Eta, erakusketak lausoa izaten jarraitzen duen memoria hori sendotzeko lana egin du.
Horretarako komisarioak artistaren ibilbidea definitzen duten bost etapa proposatzen ditu; honako hauek: Bilbo. Desioaren eta aldarrikapenaren lehen lurraldea; Lurralde mitikoak eta kontzientzia ekofeminista; Uharte-nortasuna eta mediterraneoko ezagutzak; Bide espirituala Indiaren eta budismoaren eskutik; eta Erretiroa mendira.
Gauzak horrela, atalez atal aurrera egin ahala, euskarrien eta gaien aniztasunaz jabetuko gara. Izan ere, Cimaren ibilbidean pinturak presentzia nabarmena izan badu ere, artistak beste hainbat diziplina ere jorratu ditu, hala nola instalazioa, assemblage-a, eskultura eta bideoa.
Hasierako pinturek Bilboko bizimodua eta artistak bere egin zuen disidentzia sexuala dituzte ardatz. Hurrengo espazioetan, ordea, bizitza urbanoa atzean utzi eta naturarekin lotura estua duten eszenek hartzen dute lekua. Bigarren atalean, adibidez, euskal mitologiako pertsonaiak ageri dira, irizpide ekofeministen bidez interpretatuak eta euskal matriarkatuari erreferentzia zuzena eginez. Horrekin batera, artistak espiritualtasun budistarekin lotutako irudiak osatzen ditu, naturak betiere garrantzi handia baitu bere lanketan.
Ildo horretan, erakusketako instalazioak ere oso interesgarriak dira; izan ere, komisarioak azpimarratzen duenez, artista aitzindaria izan zen euskal testuinguruan teknika hori lantzen. Horren erakusgarri da ibilbidearen amaieran, ia ezkutuan, aurkitzen dugun instalazioa. Bertara hurbiltzean, dimentsio paralelo batean sartuko bagina bezala, ur-soinuak espazio osoa inguratzen du; sabaitik harriak zintzilik ageri dira eta lurreko harritxoek erreka baten egitura iradokitzen dute.
Erakusketak artistaren bilakaera jartzen du fokuan, artelan bakar batek bere identitate artistikoa definitzen dueneko ideia erosoa alde batera utzita. Horren ordez, Cimak izandako eraldaketa faseen berri ematen digu erakusketak. Halaber, agerian uzten du Euskal Herriko Artearen Historian, bide nagusiaz gain, ibilbide alternatiboak ere egon direla; azken hamarkadetan ikusezintasunetik argitara ateratzen hasi diren bideak.
'Juana cima. BEGIRADA DISIDENTE BAT'
