Ez dira segur, eta, beraz, ez dira ados. Dermatosi nodular kutsakorraren kontra Frantziako Estatuak inposatu duen txertaketa masiboa salatzeko antolatu dira hainbat laborari. Baionan aurkeztu dute Libre kolektiboa; Ipar Euskal Herriko eta Okzitaniako hirurogei bat hazle biltzen ditu. Zalantzan jarri dute eritasunaren kontra kabalei ematen ari zaien txertoaren eraginkortasuna, eta, gainera, «bazter ondorioak» dituela baieztatu dute. Erran dute laborariek «askatasuna» ukan beharko luketela txertoa eman ala ez erabakitzeko.
Behiei eragiten dien eritasuna da dermatosi nodular kutsakorra. Gaitza agertu bezain laster behi tropa osoak hiltzea izan da Frantziako administrazioak azken hilabeteetan emandako erantzuna. Hilketa masibo horien kontra altxatu dira laborariak, eta protestak eta istiluak izan dira hainbat tokitan.
Abenduan, A64 autobidea blokeatu zuten laborariek Beskoitze eta Ahurti artean (Lapurdi) hiltze sistematikoen kontra; horren ondotik abiatu zuten txertatze kanpaina Ipar Euskal Herrian, immunitate kolektiboa lortzeko. Pirinio Atlantikoetako departamenduko eremuaren %95ean behien %75 txertatua izanen direlarik lortua izan behar litzateke; laster iristekoak dira hein horretara.
Baina, Libre kolektiboan batu diren laborariek salatu dute txertoa jarrita ere ez dituztela eten kabalen hiltze masiboak, eta sano diren behiak ere hiltzen dituztela oraindik Frantziako Estatuko zerbitzuek. Horrez gain, zalantzan jarri dute txertoaren eraginkortasuna, eta baieztatu dute hainbat kasutan «nahi gabeko ondorioak» ere badituela. «Hazleen lekukotasunak baditugu. Behi batzuek apetitua galdu dute, beste batzuei esne ekoizpena anitz apaldu zaie, eta laborari batzuek behiak ere galdu dituzte. Ez dakigu txertoaren ondorioz den, baina txertoaren ondotik gertatu da», esplikatu du Mizel Brust Arrosako hazleak (Nafarroa Beherea) .
«Behi batzuek apetitua galdu dute, beste batzuei esne ekoizpena anitz apaldu zaie, eta laborari batzuek behiak ere galdu dituzte. Ez dakigu txertoaren ondorioz den, baina txertoaren ondotik gertatu da»
MIZEL BRUST Arrosako hazlea
Gehitu dute txertoak ez duela merkaturatzeko baimenik, behin-behinean erabiltzekoa baizik. «Beste edozein txertatze egiten dugunean, epe jakin batzuk errespetatu behar ditugu kabala horiek hiltegira bidali eta merkaturatzeko. Hor, elikaduraren zirkuituan sartu dira txertatu berri ziren hainbat behi, inolako protokolorik gabe» azaldu du Eñaut Harispuruk. Laborariek salatu dute errefusak eskuratzen dituztela marexalei eta estatuko zerbitzuei galdetzen dietelarik ziurtagiri bat emateko baieztatuz txertoak haragian ez duela eraginik.
Frantziako Laborantza Ministerioak bere webgunean azpimarratzen du dermatosi nodular kutsakorraren kontrako txertoa «kalitatezkoa, kalterik gabekoa eta eraginkorra» dela. «Arrakastaz erabili izan da hainbat herrialdetan, izan Europa hegoaldean izan Balkanetan, eta eritasuna desagerrarazteko modua eman du». ANMV Albaitaritzako Sendagaien Frantziako Agentziak azaldu du osasun larrialdiari erantzun behar zaiola. «Eritasun bat agertzen denean baimendutako txertorik ez bada, araudiak aurreikusten du urgentziazko baimenak eman ahal izatea», adierazi diote AFPri. Behin-behineko baimen horiek urtebete luzatu daitezke, merkaturatzeko baimena eskuratu bitartean.
Txertatu ala hil
Sindikatuetatik kanpo antolatu dira laborariak Libre kolektiboan, baina Ipar Euskal Herrian antolatuak diren hiru sindikatuetako kideak daude bertan —ELB, FDSEA eta CR sindikatuak— . Halakoetan ohikoa den gisara, askotariko jendea bildu dute. Badira osoki txertaketari aurre egiten diotenak eta badira gaur egun aplikatzen den protokoloa zalantzan jartzen dutenak.
Hainbat hazlek erran dute beste gaitz batzuen kontrako txertoa ematen dietela kabalei, ezarriak diren protokolei jarraikiz, gizakiarentzat arriskua duten eritasunak direlako. Baina dermatosi nodular kutsakorrak ez du berez eraginik pertsonengan. Laborarien erranetan, hiltze masiboak gelditzeko onartu zuten txertoaren aukera sindikatuek, baina, orain, administrazioaren presioak jasaten ari dira laborariak.
«Ene kasuan, ohartu nintzen kabala gazteak ez zirela hiltzen eritasuna izan arren, baina zaharragoak bai. Naturalki lantzen den immunitatea bizi osorako da»
OLIVIER DOIHENART Arbonako hazlea
Marexalen hiru dei ukan ditu Olivier Doihenart Arbonako hazleak (Lapurdi). «Erran nien ez nintzela prest». Haren hitzetan, laborariaren esku utzi beharko litzateke txertatu ala ez erabakitzea. Horrez gain, erran du txertorik gabeko immunitatea ere landu beharko litzatekeela. «Ene kasuan, ohartu nintzen kabala gazteak ez zirela hiltzen eritasuna izan arren, baina zaharragoak bai. Naturalki lantzen den immunitatea bizi osorako da. Administrazioarekin eta marexalarekin aipatu nuen kabala gazteak ez zirela txertatu behar, baina errefusa eman zidaten».
Urte hondarrean gatazka handiak izan ziren Okzitaniako etxalde batean. Polizia bortizki oldartu zitzaien kabalen hiltze masiboa oztopatzera joandako herritarrei. Orduan, sindikatuek bat egin zuten eskatzeko etxalde hori esperimentazio gune gisara har zezatela, eritasuna nola garatzen zen ikusteko, baina estatuko zerbitzuek ez zuten ontzat eman. «Halako eritasunak ezagutu behar ditugu, haiekin bizitzen ikasteko», adierazi dute Libre kolektiboko kideek.
