Euskal Herrira etorri da Yuli Vasquez (Tumaco, Kolonbia, 1986), Kolonbiako PCN Beltzen Komunitateen Prozesuko beste hainbat ordezkarirekin batera, Nomadesc elkarteak gonbidatuta. Kolonbiako beltz komunitateen egoera salatzea dute helburu, eta herrialde hartan gertatzen ari den «genozidioa» ezagutaraztea. Kolonbiako «egiturazko arrazakeria» salatu du Vasquezek, eta adierazi oinordetza kolonialak bere horretan eusten diola Kolonbia mendebaldean, non herritar gehienak beltzak diren.
Bira bat egiten ari zarete Kolonbiako beltz komunitateen egoera zertan den erakusteko, eta Euskal Herrian ere egin duzue geldialdia. Zer erakutsi nahi duzue, oro har?
Lurralde hartan nolako giza krisia dagoen. Bake akordio bat sinatu zen, eta beltzen komunitateok atal berezi bat dugu itun horren barruan; baina bakea ez da iritsi komunitate horietara. Krisian gaude, krisi larrian, eta gutxieneko batzuk eskatzen ditugu gure lurraldean iraun ahal izateko: akordio humanitario bat, alegia.
Nariño departamendukoa zara zu, herrialdearen hego-mendebaldekoa. Nola Nariñon hala Ozeano Barearekin mugan dauden gainontzeko departamenduetan, beltzak dira gehienak. Zertan da egoera han?
Ozeano Baretik gertu dauden lurraldeetan agertzen dira gatazkaren eragin handienak. Zuzenean bizi ditugu. Agerian geratzen da diskriminazioa egiturazkoa dela, eta oso lotuta dago lurralde gisa dugun kokapen estrategikoarekin eta biztanleen %90 beltzak izatearekin. Ez da kasualitatea oinarrizko eskubide batzuk bermatuta ez edukitzea.
Zer eskubide urratzen dira? Eta zer eskatzen diozue gobernuari?
Oinarrizko eskubideak urratzen dira: osasuna, hezkuntza, saneamendua, edateko ura... Horiek eskura izatea exijitzen diogu estatuari. Borroka eginez irabazi ditugu eskubide horiek guztiak, eta estatuak bermatu egin behar ditu. Bizitzeko eskubidea ere urratzen zaigu. Hilketak eta desagertzeak Ozeano Baretik gertuko eskualde horietan gertatzen dira. Horregatik eskatzen dugu akordio humanitario bat egiteko, jendeak aukera izan dezan bere lurraldean gelditzeko, ekinaldi produktibo-ekonomikoei berriro heltzeko eta gure komunitateetan gobernatu ahal izateko.
«Talde armatuek sortzen dituzte krisirik larrienak lurraldean. Haien ondorioz izaten dira heriotzak eta desagerpenak, eta herritar batzuek alde egin behar izaten dute»
Alde horretatik, zer rol dute talde armatuek komunitate horietan?
Uf... Lurraldea oso-osorik kontrolatzen dute, eta beraz, gobernabidea oztopatu. Ekonomia kontrolatzen dute —narkotrafikoaren bidez—, meatzaritza, jendearen joan-etorriak, eta baita gure komunitateetako agintea ere. Ez dute nahi guk gure komunitatean ezer erabakitzea. Arratsaldeko seietatik aurrera, jendea ezin da kalera atera. Talde horiek sortzen dituzte krisirik larrienak lurraldean. Haien ondorioz izaten dira heriotzak eta desagerpenak, eta herritar batzuek alde egin behar izaten dute. Eragile armatu horiek dute lurraldearen kontrola.
Zure ustez, nolako harreman dago talde armatu horien eta gobernuaren artean?
Harreman zuzena, zalantzarik gabe. Talde armatuek harreman zuzena dute estatuarekin. Ez da kasualitatea talde horiek kapital handien inbertsioak dauden tokietara bideratzea herritarrak. Jendeak erabakitzen badu bere lurraldean gelditzea eta toki horietara ez joatea, hala heriotzak nola estatuaren utzikeria etortzen dira bueltan. Lotura zuzena da, eta ez da kasualitatea.
Kolonbiako ordezkari politikoen argazkian, ikusten da jatorri afrikarreko politikariak gero eta gehiago direla. Zer aurrerapen ekarri ditu horrek?
Urteetako borrokaren fruitu da. Hala ere, arrazakeria egiturazkoa da, eta ez da desagertu. Estatuaren egiturek ez dute uzten beste pausorik ematen. Agintaldi honetan, presidenteordeari zeregin jakin batzuk eman zizkioten Ozeano Barearen ingururako —Choco, Valle, Cauca eta Nariño departamenduetarako—, baina ezin izan ditu aurrera eraman, halakorik egitea eragozten duen egitura bat dagoelako tartean. Badira jarraibide batzuk bete beharrekoak direnak, gobernuan bata zein bestea egon. Gobernuak aldatzen dira, beste horiek ez.
Hori esanda, etzi izango dira Kolonbiako hauteskundeak. Zuen iritziz, emaitzek nola eragingo dute zuen borroka prozesuan?
Bada, espero dugu maiatzaren 31n Ivan Cepeda eta Aida Quilcue iristea gobernura, eta horrela, oraingo gobernuaren plan eta proiektuei jarraipena ematea. Horiek irabaz dezaten da gure apustua, eta aldaketarekin aurrera jarraitzea gobernu progresista bat izanda. Pentsatzen dugu gobernua eskuindarra, zentro-eskuinekoa edo eskuin muturrekoa bada egindako aurrerapen guztiak bertan behera utziko dituztela.
«Edozein ikuspegitatik aztertuta ere, genozidioa da. Ez bakarrik ez zaituztelako zenbatzen, baizik eta hil egiten zaituztelako ere bai»
Zer-nolakoa izango da beltzen komunitateen egoera epe ertainera, zuen aburuz? Zertan ari zarete lanean orain?
Aliantzen bila gabiltza. Badakigu ditugun arazo guztiak ez direla bat-batean konponduko, baina zer gertatzen ari den ezagutarazteak aukera ematen digu zera esateko: hemen gaude, eta hau gertatzen ari da, benetan. Gure emakumeak bortxatzen ari dira, senarrak hiltzen, gazteak errekrutatzen, seme-alabak umezurtz uzten... Horregatik, gure apustua da nazioartean sareak ehuntzea aurrerantzean ere, eta egoera hori ikusaraztea.
Salatu izan duzue genozidio estatistiko bat ere badela tartean.
Bai. 2005ean hasi ziren Kolonbian herritar beltzak zenbatzen. Urte horretako erroldan, zazpi milioi beltz zenbatu zituzten. 2018ko erroldan —Ivan Duquek gobernatzen zuen garaian— biztanleria beltza ez zen igo, baizik eta jaitsi. Horregatik esaten dugu genozidio estatistiko bat dela. Ikusezin bihurtzen gaituzte, eta, biztanleriari dagokionez ikusezin bihurtzen bazaituzte, baliabideak, inbertsioa eta halakoak murrizten dizkizute.
Horretaz gain, Kolonbiako gatazka armatuaren biktimen estatistikei begiratuta, lekualdatu behar izan dutenak, hil dituztenak eta desagerrarazi dituztenak kontuan hartuta, bi milioi beltz inguru dira. Beraz, edozein ikuspegitatik aztertuta ere, genozidioa da. Ez bakarrik ez zaituztelako zenbatzen, baizik eta hil egiten zaituztelako ere bai.
