Lehen aldia izango da Ipar Irlandako, Eskoziako eta Galesko lehen ministroak aurrez aurre bilduko direna. Baina Michelle O'Neill, John Swinney eta Rhun ap Iorwerth ez dira gaur Cardiffen izango gobernuburu gisara, nor bere alderdiko buruzagi moduan baizik. Zer dela eta? Independentziari buruzko erreferendum baten aldeko memorandum bat sinatuko baitute hiru buruzagi independentistek, The Telegraph egunkariaren arabera, betiere. Eta hori alderdi independentista baten izenean sinatzea edo gobernu baten ordezkari moduan sinatzea ez da gauza bera.
Erresuma Batuko lehen ministro Andy Burnhamek esana du independentziari buruzko erreferendum bat onartuko lukeela, baldin eta haren aldeko «batasun argia» balego. Ez du zehaztu, ordea, zenbaterainokoa beharko lukeen batasun horrek. Izan ere, azken hauteskundeetan argi geratu da alderdi independentistek badutela babesa hiru lurraldeetan, hiruretan lortu baitzuten boterea Erresuma Batutik banatzearen aldeko alderdiek, laboristen kaltetan.
Bestalde, bileraren berri zabaldu da AEBetako presidente Donald Trumpek Irlandaren batasunaren aldeko adierazpenak egin ostean. Presidente errepublikanoa Doonbegen duen golf zelaian izan da asteburuan, eta bertan esan du «naturala» litzatekeela Irlandaren bi zatiak batzea.
Azken hauteskundeen ostean, gobernuburu independentistak dituzte Erresuma Batuaren menpeko hiru lurraldeek. Galesen, Plaid Cymruk gehiengoa du parlamentuan, eta Ap Iorwerthek berak argi utzi zuen kanpainan erreferendumaren aldeko apustua egingo zuela legealdi honetan.
SNP indartuta irten ziren azken hauteskundeetan, nahiz eta sei eserleku galdu Reform eta Berdeen mesedetan. Swinneyk berak ere esana du garai «ezin hobea» dela konstituzioa aldatzeko. «Gero eta gehiago dira uste dutenak Westminsterreko sistema ez dela baliagarria. Andy Burnham lehen ministroak berak onartu du, eta Eskozia, Gales eta Ipar Irlandako herritarrek argi utzi dute hauteskundeetan». Eskozian 2014an egin zuten independentziari buruzko erreferenduma, eta Erresuma Batuan jarraitzearen aldekoek irabazi zuten: %55ek bozkatu zuten independentziaren aurka, eta %45ek alde.
Ipar Irlandan 2022an egin zituzten hauteskundeak, baina O'Neillek 2024ra arte itxaron behar izan zuen lehen ministro kargua hartzeko; izan ere, DUP alderdi loialistak irabazi zituen bozak eserleku bakarraren aldearekin. Baina DUPek uko egin zion gobernua osatzeari, brexit-aren ondorioz onartutako Ipar Irlandako Protokoloaren aurka egiteko. Hala, 2024an O'Neillek hartu zuen lehen ministro kargua. Orain, inkestek iragartzen dute Sinn Fein izango dela lehen indarra datorren urteko bozetan.
