Washington eta Teheran beste behin hasiko dira negoziatzen Iranen programa nuklearrari buruz, eta Abbas Araghtxi Irango Atzerri ministroak klaru utzi du bere jarrera, gaurko bilera hasi baino lehen: «Gehiegizko eskakizunak ikusirik, errepublika islamiarra prest dago subiranotasuna eta segurtasun nazionala defendatzeko». Azken urtean jazotakoak «gogoan» izango ditu elkarrizketetan, baina aintzat hartu du beste aldea ere «konprometitu» egin dela: «Akordio iraunkor baten zutabeak hauek dira: pare-parean egotea, eta elkarrenganako errespetua eta interesa izatea. Hori guztia ez da erretorika hutsa».
Iazko negoziaziorako formatu bera erabiliko dute gaur; hau da, Araghtxik zeharkako elkarrizketak izango ditu Steve Witkoff Ameriketako Estatu Batuen Ekialde Hurbilerako mandatariarekin eta Jared Kushner Donald Trump presidentearen suhiarekin, Omanen.
Omango Atzerri ministro Sayyid Badr bin Hamad al-Busaidi Irango ordezkaritzarekin bildu da lehendabizi, eta, gero, AEBetakoarekin. Sare sozialetan, ministerioak esan du «negoziazio diplomatikoei eta teknikoei berriro ekiteko egoera aproposa preparatzeko» bildu direla.
Oraindik ere ikusteko dago bi aldeek zer eztabaidatuko duten. «Gertu egon beharko dute zenbait kontuz aritzeko, benetan ganorazko zerbait lortu nahi izanez gero», esan zien atzo Marco Rubio AEBetako Estatu idazkariak kazetariei; ez zuen aipatu, baina Washingtonek Teheranen misilen programaz hitz egin nahi du, eta hark Ekialde Hurbilean duen eraginaz. Teheranek ez.
Negoziazioeta bitartekari dabiltzan herrialdeek —Qatarrek, Turkiak eta Egiptok— gai zerrenda horixe bera proposatu diete bi aldeei: programa nuklearra, misilak eta Iranek eskualdeko miliziei ematen dien babesa. Proposamen horren arabera, Iranek ez luke uranioa aberastuko hiru urtez, eta, gero, maila oso apalean egin ahalko luke hori; azken batean, helburua da arma nuklearrik garatzeko modurik ez izatea.
Hain zuzen, uranioa %1,5 aberastu ahalko luke; aurrez adostutako akordioak, 2015ekoak, %3,67ko muga ezarri zion Irani —maila horren bueltako lehengaia erabili ohi dute zentral nuklearrek—. Trumpek, ordea, akordio hori bertan behera utzi zuen bere lehen agintaldian (2017-2021), eta Iranek programa nuklearra garatzeari ekin zion berriro. Gaitasun nuklearra metatzen ari zela jakitun, Araghtxik eta Witkoffek elkarrizketa saioak egin zituzten iaz, beste itun bat adostearren.
Bost bider bildu ziren, zeharka orduko hartan ere, diplomaziak porrot egin arte: ekainean, Israelek bere kasa egin zion eraso Irani, arma nuklearrak garatzeko bidean zela argudiatuta, eta AEBek ere parte hartu zuten gero; azpiegitura nuklearrak bonbardatu zituzten.
Ordurako, Iranek %60 aberastutako 400 kilogramo pasatxo zituen, IAEA Energia Atomikoaren Nazioarteko Agentziak erasoaldia baino lehen kaleratutako ohar baten arabera; ekainaz geroztik, Teheranek harremana eten zuen Nazio Batuen Erakundearen erakunde horrekin. Saiatu da lankidetza berreskuratzen, baina azken egunotan Irango agentzia nuklearreko buruak galdetu du ezen, programa nuklearra suntsituta geratu bazen, AEBek ziurtatu bezala, ea IAEA «zeren atzetik» dabilen. Erakunde horretako adituak ez daude ziur zenbateraino kendu zioten Teherani gaitasun nuklearra. Iranek %90 aberastu beharko luke uranioa arma nuklearrak garatzeko.
Bi aldeen keinuak
AEBek Iranen duten enbaxada birtualak «berehala» ihes egin dezatela agindu die herrialde horretan dauden estatubatuarrei; ahal izanez gero, Armeniara edo Turkiara. Ez da estreinako aldia; aurrez, krisi ekonomikoaren inguruko protestetan ere gauza bera ohartarazi zien: izan dezatela herrialdetik alde egiteko plan propioren bat; eta, bestela, «leku seguru» batean gordetzeko.
Washingtonek ez du egoitzarik Iranen, ez behintzat 1979ko iraultzaz geroztik, milizia islamistek gatibu hartu baitzituzten hainbat estatubatuar; tartean, enbaxadako kideak. Urte hartako azaroan izan zen hori, eta gatibu horietako asko urtebete baino gehiago eduki zituzten bahituta.
Iranen ordezkaritzak, berriz, keinu egin die iraultza islamikoari eta bahitutako haiei. Al-Jazeera hedabideak kaleratu duenez, Araghtxik Kavir basamortuan hartu du Omanerako hegazkina; hain zuzen, 1980ko apirilean, AEBetako armada hantxe ari zen prestatzen Arranoaren Atzaparra operazioa, miliziek gatibu hartutakoak askatzeko asmoz. Bertan behera utzi behar izan zuten operazio hori, arazo teknikoak eta harea ekaitza tarteko.
